ఓం అస్య శ్రీ ఇంద్రాక్షీస్తోత్ర మంత్రస్య, పురందర ఋషిః, అనుష్టుప్ ఛందః, శ్రీ ఇంద్రాక్షీ భగవతీ దేవతా, హ్రీం బీజం, భువనేశ్వరీ శక్తిః, మాహేశ్వరీ కీలకం, గాయత్రీ సావిత్రీ సరస్వతీ కవచమ్, ఆత్మనో వాఙ్మనః కాయోపార్జిత పాపనివారణార్థే (అముక) కామనా సిద్ధ్యర్థే పాఠే వినియోగః ॥
తాత్పర్యం
అస్య శ్రీ ఇంద్రాక్షీస్తోత్ర మంత్రస్య: ఈ శ్రీ ఇంద్రాక్షీ స్తోత్ర మంత్రమునకు,
పురందర ఋషిః: పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ఋషి,
అనుష్టుప్ ఛందః: అనుష్టుప్ అనేది ఛందస్సు,
శ్రీ ఇంద్రాక్షీ భగవతీ దేవతా: శ్రీ ఇంద్రాక్షీ భగవతియే అధిష్ఠాన దేవత,
హ్రీం బీజం: 'హ్రీం' అనేది బీజాక్షరము,
భువనేశ్వరీ శక్తిః: భువనేశ్వరియే శక్తి,
మాహేశ్వరీ కీలకం: మాహేశ్వరియే కీలకం (మంత్రానికి ఆధారం),
గాయత్రీ సావిత్రీ సరస్వతీ కవచమ్: గాయత్రి, సావిత్రి మరియు సరస్వతి దేవతలు కవచము (రక్షణ),
ఆత్మనో వాఙ్మనః కాయోపార్జిత పాపనివారణార్థే: నా ఆత్మ, వాక్కు, మనస్సు మరియు శరీరం ద్వారా చేసిన పాపముల నివారణ కోసం,
కామనా సిద్ధ్యర్థే పాఠే వినియోగః: నా యొక్క (ఫలానా) కోరిక నెరవేరడం కోసం ఈ పాఠమును/స్తోత్రమును పఠిస్తున్నాను.
గమనిక: మంత్రం పఠించేటప్పుడు '(అముక)' ఉన్న చోట మీ మనసులో ఉన్న కోరికను లేదా మీ గోత్ర నామాలను స్మరించుకోవాలి.
లక్ష్మ్యై అంగుష్ఠాభ్యాం నమః
భువనేశ్వర్యై తర్జనీభ్యాం నమః
మాహేశ్వర్యై మధ్యమాభ్యాం నమః
వజ్రహస్తాయై అనామికాభ్యాం నమః
సహస్రనయనాయై కనిష్ఠికాభ్యాం నమః
ఇంద్రాక్షీ భగవత్యై కరతల కరపృష్ఠాభ్యాం నమః
అర్థ వివరణ:
కరన్యాసము అంటే దేవతా శక్తులను మన చేతి వేళ్లలో నిక్షిప్తం చేయడం. ఆయా దేవతలు ఏ వ్రేలిలో కొలువై ఉంటారో ఇక్కడ వివరించబడింది:
లక్ష్మ్యై అంగుష్ఠాభ్యాం నమః: లక్ష్మీదేవి నివసించే బొటనవేళ్లను తాకుతూ నమస్కరించడం.
భువనేశ్వర్యై తర్జనీభ్యాం నమః: భువనేశ్వరీ దేవి కొలువై ఉండే చూపుడువేళ్లను బొటనవేలితో తాకుతూ నమస్కరించడం.
మాహేశ్వర్యై మధ్యమాభ్యాం నమః: మాహేశ్వరీ దేవి కొలువై ఉండే మధ్యవేళ్లను బొటనవేలితో తాకుతూ నమస్కరించడం.
వజ్రహస్తాయై అనామికాభ్యాం నమః: వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన శక్తి (వజ్రహస్తా) ఉండే ఉంగరపువేళ్లను బొటనవేలితో తాకుతూ నమస్కరించడం.
సహస్రనయనాయై కనిష్ఠికాభ్యాం నమః: వేయి కన్నులు గల దేవత (సహస్రనయన) ఉండే చిటికెనవేళ్లను బొటనవేలితో తాకుతూ నమస్కరించడం.
ఇంద్రాక్షీ భగవత్యై కరతల కరపృష్ఠాభ్యాం నమః: ఇంద్రాక్షీ భగవతిని స్మరిస్తూ అరచేతులను మరియు చేతుల వెనుక భాగాలను ఒకదానితో ఒకటి తాకుతూ నమస్కరించడం (కుడి అరచేతిని ఎడమ అరచేతిపై, ఆపై వెనుక వైపు తిప్పి తాకడం).
ముఖ్య గమనిక: కరన్యాసం చేయడం వల్ల మన శరీరంలోని వాక్కు, మనస్సు మరియు భౌతిక క్రియలను దైవత్వంతో అనుసంధానించడం జరుగుతుంది. ఇది స్తోత్ర పఠనానికి ముందు చేసే ఒక పవిత్రమైన సంకల్పం వంటిది.
అథ షడంగ న్యాసః
షడంగ న్యాసం అంటే దేవతా శక్తులను శరీరంలోని ఆరు ప్రధాన భాగాలలో నిక్షిప్తం చేయడం.
లక్ష్మ్యై హృదయాయ నమః
భువనేశ్వర్యై శిరసే స్వాహా
మాహేశ్వర్యై శిఖాయై వషట్
వజ్రహస్తాయై కవచాయ హుమ్
సహస్రనయనాయై నేత్రాభ్యాం వౌషట్
ఇంద్రాక్షీ భగవత్యై అస్త్రాయ ఫట్
అంగన్యాస పద్ధతి:
ప్రతి మంత్రంతో పాటు ఆయా దేవతా శక్తిని శరీరంలోని నిర్దేశిత భాగంలో అనుభూతి చెందాలి:
లక్ష్మ్యై హృదయాయ నమః: లక్ష్మీదేవిని స్మరిస్తూ హృదయ ప్రదేశాన్ని తాకి నమస్కరించడం.
భువనేశ్వర్యై శిరసే స్వాహా: భువనేశ్వరీ దేవి మన శిరస్సు (తల) పై కొలువై ఉండాలని ప్రార్థించడం.
మాహేశ్వర్యై శిఖాయై వషట్: మాహేశ్వరీ దేవిని స్మరిస్తూ తల పైభాగంలోని శిఖ (జుట్టు ముడి వేసే చోటు) ప్రదేశాన్ని తాకడం.
వజ్రహస్తాయై కవచాయ హుమ్: వజ్రహస్తా దేవి యొక్క శక్తి మన శరీరానికి ఒక కవచంలా (రక్షణగా) ఉండాలని కోరుకోవడం. (సాధారణంగా రెండు చేతులతో భుజాలను క్రాస్ చేస్తూ తాకడం).
సహస్రనయనాయై నేత్రాభ్యాం వౌషట్: వేయి కన్నులు గల దేవత మన నేత్రాలకు (కళ్లకు) దివ్య దృష్టిని ప్రసాదించాలని ప్రార్థించడం. (రెండు వేళ్లతో కళ్లను తాకడం).
ఇంద్రాక్షీ భగవత్యై అస్త్రాయ ఫట్: ఇంద్రాక్షీ భగవతి దివ్యమైన అస్త్రం వలె మనల్ని రక్షించాలని కోరుతూ, కుడిచేతి వేళ్లతో ఎడమ అరచేతిపై చప్పట్లు కొట్టినట్లుగా శబ్దం చేస్తూ దిగ్బంధనం (రక్షణ వలయం) చేయడం.
స్వాహా, వషట్, వౌషట్, ఫట్ అనేవి మంత్ర శాస్త్రంలో వివిధ దేవతా కార్యాలకు ఉపయోగించే శక్తివంతమైన శబ్దాలు (Exclamations).
ఈ న్యాసం చేయడం వల్ల సాధకుడి శరీరం ఆధ్యాత్మికంగా శక్తివంతం అవుతుంది, తద్వారా స్తోత్ర పారాయణ ఫలితం పూర్తిగా లభిస్తుంది.
।। ప్రాణాయామము ।।
గురువు ఉపదేశించిన మంత్రంతో లేదా 'హ్రీం' (Hrim) అనే బీజాక్షరాన్ని స్మరిస్తూ ప్రాణాయామం చేయాలి. ఇది మనస్సును మరియు ప్రాణ శక్తిని ఏకీకృతం చేస్తుంది.
।। ధ్యానమ్ ।।
(చేతిలో పుష్పాన్ని ఉంచుకుని, దేవత రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకుని ఈ శ్లోకాలను పఠించాలి.)
ఓమ్ ॥ ఇంద్రాక్షీం ద్విభుజాం దేవీం పీతవస్త్రధరాం శుభామ్ । వామే వజ్రధరాం సవ్య-హస్తే౽ భయవరప్రదామ్ ॥
సహస్రనేత్రాం సూర్యాభాం నానాలంకారభూషితామ్ । ప్రసన్నవదనాం నిత్యమ౽ప్సరొగణసేవితామ్ ॥
శ్రీదుర్గాం సౌమ్యవదనాం పాశాంకుశధరాం పరామ్ । త్రైలోక్య మోహినీం దేవీం భవానీం ప్రణమామ్యహమ్ ॥
తాత్పర్యం :
ఇంద్రాక్షీం ద్విభుజాం దేవీం పీతవస్త్రధరాం శుభామ్: రెండు భుజములు కలిగి, పసుపు రంగు వస్త్రాలను ధరించి, శుభములను ప్రసాదించే ఇంద్రాక్షీ దేవికి నమస్కరిస్తున్నాను.
వామే వజ్రధరాం సవ్య-హస్తేऽభయవరప్రదామ్: ఆమె తన ఎడమ చేతిలో వజ్రాయుధాన్ని ధరించి, కుడి చేతితో అభయమును మరియు వరాలను అనుగ్రహిస్తోంది.
సహస్రనేత్రాం సూర్యాభాం నానాలంకారభూషితామ్: వేయి కన్నులు కలిగి, వేయి సూర్యుల ప్రకాశంతో వెలిగిపోతూ, రకరకాల దివ్యాభరణాలతో ఆమె అలంకరించబడి ఉన్నది.
ప్రసన్నవదనాం నిత్యమऽప్సరొగణసేవితామ్: ఎల్లప్పుడూ చిరునవ్వుతో కూడిన ప్రసన్నమైన ముఖము కలిగి, నిరంతరం అప్సరసలచే సేవించబడుతున్నది.
శ్రీదుర్గాం సౌమ్యవదనాం పాశాంకుశధరాం పరామ్: సౌమ్యమైన రూపం కలిగిన ఆ శ్రీ దుర్గాదేవి పాశమును మరియు అంకుశమును ధరించిన పరాశక్తి.
త్రైలోక్య మోహినీం దేవీం భవానీం ప్రణమామ్యహమ్: ముల్లోకాలను తన మాయతో మోహింపజేసే ఆ భవానీ దేవికి నేను భక్తితో ప్రణమిల్లుతున్నాను.
ఈ ధ్యాన శ్లోకం పఠించిన తర్వాత, చేతిలోని పుష్పాన్ని దేవి పాదాల చెంత ఉంచి స్తోత్ర పారాయణను ప్రారంభించాలి.
ఇంద్ర ఉవాచ (ఇంద్రుడు పలికెను)
ఇంద్రాక్షీ నామ సా దేవీ దేవతా సముదాహృతా । గౌరీ శాకంభరీ దేవీ దుర్గానామ్నేతి విశ్రుతా ॥
వివరణ:
ఈ శ్లోకంలోని ఒక్కో పదం దేవి యొక్క అనంతమైన శక్తిని సూచిస్తుంది:
ఇంద్రాక్షీ నామ సా దేవీ: ఆమె "ఇంద్రాక్షి" అనే పేరు గల దివ్యమైన తల్లి. ఇంద్రాక్షి అంటే ఇంద్రుని దృష్టి (Vision of Indra) లేదా ఇంద్రుని వంటి వేయి కన్నులు గల శక్తి అని అర్థం.
దేవతా సముదాహృతా: సకల దేవతలచే కీర్తించబడినది మరియు ఆరాధించబడినది. సృష్టిలోని సమస్త శక్తుల కలయిక ఆమె.
గౌరీ: బంగారు వర్ణము (గోధుమ రంగు మెరుపు) కలిగినది. పరమశివుని అర్థాంగి అయిన పార్వతీ దేవి స్వరూపం.
శాకంభరీ: వృక్ష సంపదకు, ఆహార ధాన్యాలకు అధిదేవత. తన శరీరం నుండి పుట్టిన ఆకుకూరలతో, ఫలాలతో లోకాన్ని ఆకలి తీర్చి రక్షించే తల్లి.
దుర్గానామ్నేతి: "దుర్గ" అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందినది. 'దుర్గ' అంటే సామాన్యులకు సులభంగా లభించనిది మరియు దుఃఖాలను దూరం చేసేది. తపస్సు, నియమ నిష్టలతో మాత్రమే ఆమెను చేరుకోగలం.
విశ్రుతా: వేదాలు మరియు తంత్రాలలోని రహస్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ దేవిని ఉపాసించాలి. పరమశివుడు కూడా ఆగమ రహస్యాలను ఈమె ద్వారానే తెలుసుకున్నారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
తాత్పర్యం:
"ఇంద్రాక్షి, దేవతా సముదాహృత, గౌరి, శాకంభరి, దుర్గ మరియు విశ్రుత వంటి దివ్య నామాలతో ప్రకాశించే ఆ పరాశక్తికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. ఆమె ముల్లోకాలను రక్షించే జగన్మాత."
విశేషం: దుర్గాదేవికి గల అనేక నామాలలో ఇవి అత్యంత శక్తివంతమైనవి. ఈ నామాలను స్మరించడం వల్ల భయం తొలగి, సర్వ కార్యసిద్ధి కలుగుతుందని ఇంద్రుడు ఈ స్తోత్రం ద్వారా మనకు అందించారు.
కాత్యాయనీ మహాదేవీ చండఘంటా మహాతపా । సావిత్రీ సా చ గాయత్రీ బ్రహ్మాణీ బ్రహ్మవాదినీ ॥
వివరణ:
కాత్యాయనీ (Katyayani): కాత్యాయన మహర్షి పుత్రికగా ఆయన ఆశ్రమంలో జన్మించిన తల్లి. దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం అవతరించిన ఈమె, నవదుర్గలలో ఆరవ రోజు పూజలందుకునే అధిష్ఠాన దేవత.
మహాదేవీ (Mahadevi): మహాదేవుని (పరమశివుని) నిరంతర శక్తి. నిరాకారమైన పరబ్రహ్మము సాకార రూపం దాల్చినప్పుడు శివ-శక్తుల ఐక్యతగా 'అర్ధనారీశ్వర' తత్వాన్ని ఈ నామం సూచిస్తుంది.
చండఘంటా (Chandghanta): చంద్రుని వంటి ఆకారం కలిగిన గంటను ధరించిన దేవి. గంటానాదం 'శబ్ద బ్రహ్మము'ను సూచిస్తుంది. ఈమె నవదుర్గలలో మూడవ రోజు పూజలందుకునే దేవత. తన గంటానాదంతో దుష్టశక్తులను పారద్రోలుతుంది.
మహాతపా (Mahatapa): గొప్ప తపస్సు (మహత్తరమైన దీక్ష) ద్వారా పరిపూర్ణ చైతన్యాన్ని పొందినది. ఈమెను ఆరాధించడం వల్ల భక్తులలోని శారీరక, మానసిక బలహీనతలు మరియు అనారోగ్యాలు తొలగిపోతాయి.
సావిత్రీ (Savitri): సూర్యమండల మధ్యవర్తిని. లోకానికి జీవాన్ని, ప్రకాశాన్ని (జ్ఞానాన్ని) ఇచ్చే శక్తి. వేదాలలో ఈమెను మధ్యాహ్న కాలంలో ఆరాధిస్తారు. బుద్ధిని ప్రేరేపించే శక్తి ఈమె.
గాయత్రీ (Gayatri)
సా చ గాయత్రీ: ఆమే గాయత్రీ దేవి.
వేదమాత: గాయత్రి వేదాలకు తల్లి. నిరాకారమైన శక్తి అయినప్పటికీ, ఉపనయన సంస్కార సమయంలో గురువు శిష్యుడికి ఉపదేశించినప్పుడు ఆమె ఒక రూపం దాల్చుతుంది.
భయ నివారిణి: 'గాయంతం త్రాయతే ఇతి గాయత్రీ' - అంటే తనను స్మరించేవారిని రక్షించేది అని అర్థం. ఈమె భౌతిక ప్రపంచంలోని భయాల నుండి మనల్ని కాపాడుతుంది.
స్వరూపం: గాయత్రీ దేవి ఐదు ముఖాలతో ప్రకాశిస్తుంది. ఈ ఐదు ముఖాలు పంచభూతాలను (పృథ్వి, ఆపస్, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశం) సూచిస్తాయి. ఆమె మూడు కన్నులు భూః, భువః, సువః అనే ముల్లోకాలను (త్రిలోక చైతన్యాన్ని) సూచిస్తాయి.
మూలశక్తి: సావిత్రిలో ఉన్న పరమాత్మ ప్రకాశమే గాయత్రి. ఈమె సృష్టి, స్థితి, లయలకు మూలకారకురాలు.
బ్రహ్మాణీ (Brahmani)
బ్రాహ్మీ శక్తి: ఈమె బ్రహ్మదేవుని యొక్క శక్తి స్వరూపం. దీనినే 'బ్రాహ్మీ శక్తి' అని కూడా పిలుస్తారు.
దుర్గా సప్తశతి వివరణ: దేవీ మహాత్మ్యంలో (దుర్గా సప్తశతి) ఈమె ప్రస్తావన ఉంది. సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మ తత్వమే రూపం దాల్చినప్పుడు ఆ ఉనికిని 'బ్రహ్మాణి' అని పిలుస్తారు.
సృష్టి స్థితి: ఈమె సర్వోన్నతమైన ఉనికికి (Supreme Existence) ప్రతిరూపం. సకల జీవరాశి ఉనికికి కారణమైన శక్తి.
బ్రహ్మవాదినీ (Brahmavadini)
పరబ్రహ్మ తత్వం: ఎల్లప్పుడూ పరబ్రహ్మ తత్వంతో అనుసంధానమై ఉండే దేవత. వేదాల్లోని 'ఓంకారానికి' (Aum), తంత్ర శాస్త్రంలోని 'ఐం' (Aim) అనే బీజాక్షరానికి ఈమె స్వరూపం.
సచ్చిదానంద స్వరూపిణి: 'తత్ త్వమ్ అసి' (అది నీవే) అనే మహావాక్యానికి మరియు సత్ (సత్యం), చిత్ (చైతన్యం), ఆనంద (సుఖం) అనే త్రిగుణాలకు ఈమె నిలయం.
ఓం తత్ సత్: సకల వేదాల సారాంశమైన 'ఓం తత్ సత్' అనే పరమ సత్యమే బ్రహ్మవాదినీ దేవి.
నారాయణీ భద్రకాళీ రుద్రాణీ కృష్ణపింగళా । అగ్నిజ్వాలా రౌద్రముఖీ కాలరాత్రి తపస్వినీ ॥
వివరణ:
నారాయణీ (Narayani): శ్రీమన్నారాయణుని శక్తి స్వరూపం. ఈమె అక్షర రూపమైన 'అ'కారమునకు ప్రతిరూపం. సృష్టిని రక్షించే మరియు పోషించే ఆదిశక్తి. 'శబ్ద బ్రహ్మము' యొక్క ప్రాథమిక ధ్వనిగా ఈమెను పరిగణిస్తారు.
భద్రకాళీ (Bhadrakali): భక్తులకు భద్రమును (మంగళమును/శుభమును) చేకూర్చే కాళి. ఈమె ప్రశాంతతను మరియు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది. జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తిని (ముక్తిని) కలిగించే కరుణామయి.
రుద్రాణీ (Rudrani): రుద్రుని (పరమశివుని) శక్తి. భక్తుల మోక్షం కోసం లోకంలోని అజ్ఞానాన్ని, అశాంతిని హరిస్తుంది. రుద్రాక్షలలో ఈమె శక్తి నిక్షిప్తమై ఉంటుంది, అందుకే రుద్రాక్ష ధారణ శక్తివంతమైనదిగా చెప్పబడింది.
కృష్ణపింగళా (Krishnapingla): నలుపు మరియు ఎరుపు (కుంకుమ/కాషాయం) రంగుల సమ్మేళనం కలిగిన రూపం. ఇది త్యాగానికి (వైరాగ్యానికి) మరియు ఫలసాయానికి (సమృద్ధికి) చిహ్నం. ఈ దేవి భక్తులకు అటు యోగాన్ని (ఆధ్యాత్మికత), ఇటు భోగాన్ని (ఐశ్వర్యం) రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.
అగ్నిజ్వాలా (Agnijwala): మంటల వలె ప్రకాశించే తేజస్సు కలిగినది. ఈమెలోని అగ్ని వైరాగ్యానికి గుర్తు. అజ్ఞానం అనే పొగ లేని శివ-శక్తుల పవిత్ర కలయికకు ఈమె నిదర్శనం.
రౌద్రముఖీ (Raudramukhi): ఈమె రుద్రుని యొక్క భైరవ శక్తి. విశ్వంలోని అజ్ఞానాన్ని (అవిద్యను) అంతం చేయడానికి పరమశివుడు ధరించిన విరాట్ స్వరూపం. ఈ రూపం భయంకరంగా కనిపించినప్పటికీ, అది కేవలం అజ్ఞానాన్ని సంహరించి సత్యాన్ని నిలబెట్టడానికే.
కాలరాత్రి (Kalaratri): విశ్వ ప్రళయ కాలంలో సృష్టిని తనలో లీనం చేసుకుని, మరల కొత్త సృష్టికి కారణమయ్యే చీకటి రాత్రి ఈమె. నవదుర్గలలో ఏడవ రోజున ఈమెను ఆరాధిస్తారు. శివరాత్రి మహోత్సవంలో అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించి, అర్ధరాత్రి వేళ జ్ఞానమనే వెలుగును (సత్త్వ గుణాన్ని) ప్రసాదించే మహాశక్తి ఈమె. దీనినే 'మహారాత్రి' లేదా 'మోహరాత్రి' అని కూడా అంటారు.
తపస్వినీ (Tapasvini): నిరంతరం తపస్సులో నిమగ్నమై ఉండే జగన్మాత. తన తపశ్శక్తి ద్వారా యోగమాయను సృష్టించి, తద్వారా ఈ సృష్టి యొక్క సృజన, పోషణ మరియు లయలను నిర్వహిస్తుంది. ఈమెనే మహామాయ, మహామేధ మరియు మహాసరస్వతి అని కూడా పిలుస్తారు.
మేఘశ్యామా సహస్రాక్షీ విష్ణుమాయా జలోదరీ । మహోదరీ ముక్తకేశీ ఘోరరూపా మహాబలా ॥
వివరణ:
మేఘశ్యామా (Meghshyama): మేఘం వంటి శ్యామ వర్ణము (నలుపు-నీలం కలయిక) కలిగినది. ఇది దేవిలోని వైష్ణవీ తత్వాన్ని సూచిస్తుంది. మేఘాలు వర్షాన్ని ఇచ్చి లోకాన్ని ఎలా పోషిస్తాయో, ఈమె కూడా సకల జీవరాశిని పోషించే రక్షక శక్తి. గాయత్రీ దేవి యొక్క వర్ణాలలో ఇది ఒకటి.
సహస్రాక్షీ: వేయి కన్నులు కలిగినది. ఈమె తన యోగ దృష్టితో విశ్వమంతటినీ నిరంతరం గమనిస్తూ రక్షిస్తుంది. సాధకుడికి తనలోని 'సహస్రార చక్ర' అనుభూతిని కలిగించి, పిండాండం (శరీరం) మరియు బ్రహ్మాండం (విశ్వం) ఒకటే అని బోధిస్తుంది.
విష్ణుమాయా (Vishnu Maya): శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క మాయా శక్తి. ఈ సృష్టిలోని నిజానిజాలను, నిత్య అనిత్యాలను వివేచించే శక్తిని ఈమె ప్రసాదిస్తుంది. ఈమె విశ్వవ్యాప్తమైన క్రీడ (Cosmic Play) ద్వారా భగవంతుని అనంత శక్తిని ప్రకటిస్తుంది.
జలోదరీ (Jalodari): సృష్టికి మూలమైన జలతత్వాన్ని తన ఉదరంలో (కడుపులో) కలిగినది. ప్రళయ కాలంలో సమస్తాన్ని తనలో లీనం చేసుకుంటుంది. మహావిష్ణువు నాభి నుండి ఉద్భవించిన పద్మానికి, ఆ పద్మంపై ఆసీనుడైన బ్రహ్మదేవునికి ఈమె ఉదరమే ఆధారము.
మహోదరీ (Mahodari): విశాలమైన ఉదరము కలిగినది. అనంతమైన ఈ విశ్వాన్ని తనలో ఉంచుకోగల మహాశక్తి. సృష్టి కార్యానికి బ్రహ్మను, స్థితి కార్యానికి విష్ణువును ప్రేరేపిస్తూ, భక్తులకు లౌకిక సుఖాలను (భోగమును) మరియు ఆధ్యాత్మిక ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
ముక్తకేశీ (Muktakeshi): ఈమె గాయత్రీ తత్వానికి ప్రతీక. పంచభూతాలైన పృథ్వి, జల, అగ్ని, వాయువు మరియు ఆకాశాల మధ్య ఐక్యతను కుదుర్చుతుంది. భూః, భువః, సువః అనే ముల్లోకాలను ఈమె తన ఆధీనంలో ఉంచుకుంటుంది. 'ముక్తకేశి' అంటే విరబోసిన జుట్టు కలిగినదని అర్థం ఉన్నప్పటికీ, ఆధ్యాత్మికంగా ఆమె శుద్ధ చైతన్యం (సంవిత్) అనే ముత్యాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. గాయత్రీ ఆరాధనలో ఈమె ఒక ఆదిమ శక్తి.
ఘోరరూపా (Ghorarupa): దేవి యొక్క భయంకరమైన రూపం. ఈ విశ్వంలోని సమతుల్యతను (Harmony) కాపాడటం కోసమే ఆమె ఈ ఉగ్ర రూపాన్ని ధరిస్తుంది. లోకానికి కీడు చేసే అసురుల పట్ల ఆమె అత్యంత భీకరంగా ఉండి, క్రమశిక్షణను నెలకొల్పుతుంది. కేవలం ఆమె ఉనికి తోనే దుష్టశక్తులు నశిస్తాయి. భక్తులకు కరుణామయిగా, దుష్టులకు చండికగా (ఘోరరూపిణిగా) ఆమె దర్శనమిస్తుంది.
మహాబలా (Mahabala): ఈ విశ్వంపై పూర్తి అధికారం కలిగిన పరాశక్తి. ఆమె అపారమైన బలశాలి. పరమశివుని యొక్క 'విశ్వ శక్తి' (Cosmic Power) వలె ఈ జగన్నాటకాన్ని నడిపిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ జాగరూకతతో ఉంటుంది. ఆమె అజేయమైన శక్తి ఆరాధనీయమైనది.
ఆనందా భద్రజానందా రోగహర్త్రీ శివప్రియా । శివదూతీ కరాలీ చ ప్రత్యక్షపరమేశ్వరీ ॥
వివరణ:
ఆనందా (Ananda): మానవ జన్మ పరమావధి అయిన 'ఆనంద' స్వరూపిణి. ఇది పరిపూర్ణమైన స్థితి. నవదుర్గలలో తొమ్మిదవ రోజైన 'సిద్ధిదాత్రి'ని ఇది సూచిస్తుంది. 'సత్-చిత్-ఆనంద' (సత్యం, చైతన్యం, ఆనందం) అనే త్రిగుణాలలో ఈమె పరమానంద స్వరూపం.
భద్రజానందా (Bhadrajananda): లోకంలోని మంగళకరమైన (శుభ) కార్యాల ద్వారా కలిగే ఆనందం ఈమె. శరీరం, మనస్సు మరియు బుద్ధి యొక్క పవిత్రత ద్వారా ఈ స్థితిని పొందవచ్చు. ఈమె సకల శుభాశుభాలకు మూలశక్తి. నిజానికి ఈమె సకల జీవరాశిని చల్లగా చూసే 'శీతలా దేవి'.
రోగహర్త్రీ (Roghartri): శారీరక మరియు మానసిక వ్యాధులను హరించే తల్లి. భక్తుల లోని వికారాలను తొలగించి, వారిలో 'సత్త్వ గుణాన్ని' నింపుతుంది. యోగులకు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని, సామాన్యులకు సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
శివప్రియా (Shivpriya): పరమశివుని ప్రాణేశ్వరి. శివుడు లేనిదే శక్తి లేదు, శక్తి లేనిదే శివుడు లేడు అనే 'అర్ధనారీశ్వర' తత్వానికి ఈమె నిదర్శనం. జగత్ పిత అయిన శివునికి ఈమె అత్యంత ప్రియమైనది.
శివదూతీ (Shivdooti): చండీ సప్తశతి (8వ అధ్యాయం) ప్రకారం, ఈమె సాక్షాత్తు పరమశివుడినే దూతగా పంపిన మహాశక్తి. అందుకే ఈమెకు 'శివదూతి' అనే పేరు వచ్చింది. ఈ రూపంలో ఆమె అత్యంత దయామయిగా మరియు శక్తిశాలిగా కనిపిస్తుంది.
కరాలీ (Karali): చండీ స్వరూపంలో ఈమె 'కరాలి'గా పిలువబడుతుంది. పాపాత్ముల పాపాలను తుడిచిపెట్టడానికి ఆమె అత్యంత భయంకరమైన ముఖాన్ని (రూపాన్ని) ధరిస్తుంది. లోకంలో చెడు చేసేవారికి, దుర్మార్గులకు ఆమె భయంకరమైన శక్తిగా కనిపిస్తుంది. ఆమె ఉనికి దుష్టత్వాన్ని అణచివేయడానికి ఒక గొప్ప మూలం.
చ : మరియు (అలాగే ఆమె ఈ క్రింది రూపంగా కూడా ఉన్నదని అర్థం).
ప్రత్యక్షపరమేశ్వరీ (Pratyaksha Parameshwari): ఈమె ఎల్లప్పుడూ మన కళ్ళముందే ఉండే శక్తి. ఎక్కడైతే అజ్ఞానానికి తావులేదో, అక్కడ ఈమె ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. యోగులు తమ సాధనలో ఆమె ఉనికిని నిరంతరం అనుభూతి చెందుతారు. ఈమె విశ్వానికే సార్వభౌమాధికారిణి అయిన తల్లి. భక్తులు అడగకపోయినా, వారి మనసులోని కోరికలను గుర్తించి వరాలను ప్రసాదించే కరుణామయి.
ఇంద్రాణీ చేంద్రరూపా చ ఇంద్రశక్తిపరాయణా । మహిషాసురసంహత్రీ చాముండా గర్భదేవతా ॥
వివరణ:
ఇంద్రాణీ (Indrani): దేవతలకు రాజైన ఇంద్రుని యొక్క శక్తి. ఈమెను 'ఐంద్రీ శక్తి' అని కూడా అంటారు. ముప్పై రెండు మంది దేవతలచే పరివేష్టితమై ఉండి, ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉంటూ ధర్మాన్ని రక్షించే అత్యున్నత శక్తి ఈమె.
ఇంద్రరూపా (Indra Rupa): ఇంద్రునితో సమానమైన రూపము మరియు శక్తి కలిగినది. నీటిలో దాగి ఉన్న అగ్నిని పుట్టించగల సామర్థ్యం ఈమెకు ఉంది. వరుణ, వాయు, సోమ, విష్ణువు వంటి దేవతలతో కలిసి పనిచేసే వారి శక్తి స్వరూపం (స్త్రీ రూపం) ఈమె.
ఇంద్రశక్తిపరాయణా (Indra Shakti Parayana): ఇంద్రుని శక్తితో మమేకమైనది. దేవతల ఉనికికి మూలకారణం ఈ ఇంద్రశక్తియే. విశ్వ చైతన్యంతో నిండిన వాతావరణ దేవతగా ఈమెను పరిగణిస్తారు.
మహిషాసురసంహత్రీ (Mahisha Sur-Sanhartri): మహిషాసురుడిని సంహరించిన 'మహిషాసుర మర్దిని'. ఈ పరాశక్తికి పద్దెనిమిది చేతులు ఉంటాయి (అష్టాదశభుజ దేవి). కాశ్మీర్లో ఈమెను శారికా దేవిగా, శ్యామసుందరిగా కొలుస్తారు. కాళి, లక్ష్మి, సరస్వతి వంటి మహాశక్తులకు ఈమె మూలపుటమ్మ.
చాముండా (Chamunda): చండ ముండ అనే భయంకరమైన రాక్షసులను సంహరించినందుకు దేవికి ఈ పేరు వచ్చింది. దుర్గా సప్తశతిలో దేవతలందరూ ఈమెను 'చాముండ'గా స్తుతించారు.
గర్భదేవతా (Garbha Devta): విశ్వానికి మూలమైన 'హిరణ్యగర్భ' స్వరూపిణి. అదితిగా అవతరించి తపస్సు ద్వారా భూ, భువ, సువః అనే ముల్లోకాలకు కారణమైంది. బ్రాహ్మి, వైష్ణవి, రౌద్రి శక్తులన్నీ ఈమెలోనే నిక్షిప్తమై ఉండి, ఈ విశ్వం యొక్క సృష్టి క్రమాన్ని క్రమబద్ధీకరిస్తాయి.
వారాహీ నారసింహీ చ భీమా భైరవనాదినీ । శ్రుతిః స్మృతి ధృతిర్మేధా విద్యా లక్ష్మీః సరస్వతీ ॥
వివరణ:
వారాహీ (Varahi): శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క మూడవ అవతారమైన వరాహమూర్తి శక్తి. సప్తమాతృకలలో ఐదవ మాతృక. ఈమె విశ్వంలోని సమస్తాన్ని తనలో ఇముడ్చుకోగల అనంతమైన శక్తి స్వరూపం.
నారసింహీ (Narasimhi): నృసింహ స్వామి యొక్క శక్తి. పది ప్రధాన విష్ణు అవతారాలలోని నాలుగవ అవతార శక్తి. ఈమె బుద్ధికి, అంతఃప్రజ్ఞకు (Intuition) ప్రతీక. భక్తులను రక్షిస్తూ, పీడిత ఆత్మల నుండి అజ్ఞానాన్ని (అవిద్యను) తొలగించే సర్వశక్తిమయి.
భీమా (Bhima): ఏడుగురు సతీదేవతలలో (నంద, శాకంభరి, భీమ, రక్తదంతిక, దుర్గ, బ్రాహ్మణి, శతాక్షి) మూడవ అవతారం. ఈమె అత్యంత భయంకరమైన రూపం కలిగి ఉండి, విశ్వంలోని రాక్షస శక్తులను అణిచివేస్తుంది.
భైరవనాదినీ (Bhairavanandini / Bhairavanadini): భైరవుని యొక్క త్రివిధ చైతన్య స్వరూపం. ఈమె దివ్యమైన శక్తి మరియు 'నాద-బిందు' అనే ఆదిమ శబ్దానికి (Primal Sound) మూలం. ఈమె భైరవుని శక్తి (భైరవి) మరియు వాక్కుకు (Vak) వెనుక ఉన్న మహాశక్తి. దీనినే అనంతమైన నాదానందం అని కూడా అంటారు.
శ్రుతి (Shruti): శ్రుతి అంటే దివ్యమైన వెల్లడి - అంటే వేదాలు. పరమాత్మ నుండి వెలువడిన దివ్యవాణిని ఋషులు తమ అంతఃప్రజ్ఞ ద్వారా విన్నారు (శ్రవణం చేశారు), అందుకే దీనికి 'శ్రుతి' అని పేరు వచ్చింది. ఇది తరతరాలుగా గురుముఖతః వినడం ద్వారా జ్ఞానాన్ని అందిస్తూ వస్తోంది. తెలియని రహస్యాలను, కంటికి కనిపించని పరమాత్మ తత్వాన్ని మానసిక మరియు అమూర్త జ్ఞానం ద్వారా అర్థం చేసుకోవడానికి శ్రుతియే మూలాధారం. అన్ని దివ్య వెల్లడిల వెనుక ఉన్న అసలైన శక్తి ఈమె.
స్మృతి (Smriti): శ్రుతి (వేదాల)లోని సారాంశాన్ని సామాన్యులకు అర్థమయ్యేలా సూత్రాల రూపంలో (ధర్మశాస్త్రాలుగా) వివరించే ప్రక్రియే స్మృతి. ఇది అంతర్గత మరియు బాహ్య శక్తులను ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించే శక్తి. ప్రతి మానవ చర్య వెనుక ఉన్న జ్ఞాపకశక్తి (Memory power) ఈ స్మృతి స్వరూపిణియే.
ధృతి (Dhriti): ఈ విశ్వమంతటినీ ఒకే కంపనలో (Vibration) ధరించి ఉంచే శక్తి. జీవితాన్ని సుసాధ్యం చేసే పదహారు మాతృకలలో ఈమె ఒకరు. ఈమెనే మనం 'ధరిత్రి' (భూమాత) అని కూడా పిలుస్తాము. చంద్రుని షోడశ కళలలో ధృతి ఒక కళ. ఇది మనిషిలో ఉండే నిశ్చలత్వం (Steadfastness) మరియు మనోబలానికి (Determination) ప్రతీక. ఈమె నివాస స్థానం భూలోకం. అశ్వమేధ యాగంలో సమర్పించే ఆహుతులలో ఈమెకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
మేధా (Medha): మేధా శక్తి అంటే ఉన్నతమైన జ్ఞాపకశక్తి. ఇది శ్రుతి (వేదాలు) మరియు స్మృతి (ధర్మశాస్త్రాలు) అందించే జ్ఞానాన్ని మనస్సులో భద్రపరుస్తుంది. ఆగమ శాస్త్రాల ద్వారా, తంత్ర మార్గం ద్వారా దైవాన్ని ఆరాధించే శక్తిని ఇది సాధకుడికి ప్రసాదిస్తుంది. సృజనాత్మకతకు మూలమైన ఈ శక్తి షోడశ మాతృకలలో ఒకరు.
విద్యా (Vidya): విద్య అంటే ఆదిమ జ్ఞానం, ఇది పరిపూర్ణ ఆనందము మరియు ఉనికి (Existence). ఈమె సరస్వతీ స్వరూపంగా వ్యక్తమవుతుంది. విద్య అనేది పరమ చైతన్యం; ఇది అజ్ఞానానికి మరియు చీకటికి ఎల్లప్పుడూ దూరంగా ఉంటుంది. సర్వజ్ఞత్వము మరియు క్రియాశక్తి (Action) ఈమె రూపాలే. మోక్షజ్ఞానానికి మూలమైన ఈ 'విద్యా' నామము స్వయంగా ఒక శక్తివంతమైన మంత్రం. ఇది అజ్ఞానాన్ని పూర్తిగా పారద్రోలుతుంది.
లక్ష్మీ (Lakshmi): సకల సంపదలకు, సుఖ సంతోషాలకు మరియు ఐశ్వర్యానికి అధిదేవత. మహాలక్ష్మి కృపతో లభించే నిధియే ఈ లక్ష్మీ కటాక్షం. కేవలం భౌతిక సంపదలే కాకుండా, ముల్లోకాలలోని (భూ, భువ, సువః) జ్ఞాన నిధులకు కూడా ఈమె మూలం. ఈమె 'వృద్ధి' (Ridhi) శక్తి మరియు ఒక శక్తివంతమైన ఔషధం వంటిది. అష్టసిద్ధులలో ఈమె ఒక శక్తిగా విరాజిల్లుతోంది.
సరస్వతీ (Saraswati): విద్య, సంగీతం మరియు సౌందర్యానికి అధిదేవత. ఈమె శుద్ధ చైతన్యం (సంవిత్). గాయత్రీ దేవి యొక్క సాయంకాల రూపమే సరస్వతి. మన నాలుకపై ఉండి వాక్కును (Speech) నడిపించే శక్తి ఈమె. విచక్షణ జ్ఞానాన్ని అందించి, అజ్ఞానాన్ని మరియు మూఢనమ్మకాలను తొలగిస్తుంది. జీవితంలో లయను (Rhythm), క్రమశిక్షణను మరియు శుభప్రదమైన జ్ఞానాన్ని ఈమె ప్రసాదిస్తుంది.
అనంతా విజయా పూర్ణా మనస్తోషా౽పరాజితా । భవానీ పార్వతీ దుర్గా హైమవత్యంబికా శివా ॥
వివరణ:
అనంతా (Ananta): అంతము లేని అనంత శక్తి. ఇది శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క యోగనిద్ర శక్తి. ప్రళయ కాలంలో ప్రకృతి విశ్రాంతి స్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఉండే శక్తి ఇది. 'అనంత చతుర్దశి' నాడు ఆరాధించే ఈ శక్తి, విష్ణువు శేషతల్పంపై ఉన్నప్పుడు ఆయనను ధరించే 'ధృతి' శక్తికి చిహ్నం.
విజయా (Vijaya): సర్వత్ర విజయాన్ని ప్రసాదించే శక్తి. ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో ముందుకు సాగే సాధకుడికి ఈమె తోడుగా ఉంటుంది. ఇంద్రుని ధ్వజంపై (జెండాపై) నివసించే యోగినీ శక్తి ఈమె. 'జయ'ను అనుసరిస్తూ 'విజయ' లభిస్తుంది.
పూర్ణా (Purna): సమస్త సృష్టి యొక్క పరిపూర్ణ శక్తి. పంచమి, దశమి, పూర్ణిమ మరియు అమావాస్య తిథులకు ఈమె అధిదేవత. భూ, భువ, సువః అనే ముల్లోకాల చక్రం ఈమెలోనే పరిపూర్ణమవుతుంది. గాయత్రీ దేవి యొక్క ఐదు ముఖాలు ఈ పూర్ణ శక్తికి నిదర్శనం.
మనస్తోషా (Manastosha): మనస్సుకు సంతోషాన్ని, తృప్తిని ఇచ్చే మానసిక శక్తి. జీవులలో విచక్షణా జ్ఞానాన్ని మేల్కొల్పుతుంది. శాంతి, సామరస్యం మరియు సంతృప్తి (సంతోషం) ఈమె రూపాలే. బాధలు లేని, దైవంతో మమేకమైన 'సమాధి' స్థితిని ఈమె కలిగిస్తుంది.
అపరాజితా (Aparajita): ఎవరిచేతనూ ఓడించబడని శక్తి. శివుడు, శక్తి మరియు అణువుల మధ్య సమతుల్యతను కాపాడే మహాకాళి స్వరూపం ఈమె. సృష్టిలో ఏ ఇతర శక్తి కూడా ఈమె కార్యాలను అడ్డుకోలేదు.
భవానీ (Bhavani): అఖిల అండకోటి బ్రహ్మాండాలకు తల్లి. భవుడు (పరమశివుడు) కూడా ఈ భవానీ శక్తి నుండి ఉద్భవించి, ఆమెను తన పక్కన ఉంచుకున్నారు. ఈమెకు వెయ్యి నామాలు ఉన్నాయి (భవాని సహస్రనామం). మహావిద్య నుండి సర్వమంగళ వరకు అన్ని ఉనికి శక్తులకు ఈమె మూలం.
పార్వతీ (Parvati): పరమశివుని అర్థాంగి, ఎల్లప్పుడూ ఆయన ఎడమ భాగంలో కొలువై ఉంటుంది. ఈమె ఆదిశక్తి, విజయానికి సంకేతం. బుద్ధిని, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించే తల్లి. శివుడు తన అనుగ్రహాన్ని పార్వతీ శక్తి ద్వారానే లోకానికి అందిస్తాడు. నవదుర్గలలో మొదటి రోజైన **'శైలపుత్రి'**గా ఈమెనే ఆరాధిస్తారు.
దుర్గా (Durga): ఈ విశ్వానికి సారాంశం దుర్గాదేవి. విశ్వసార తంత్రం ప్రకారం ఈమెకు వంద నామాలు ఉన్నాయి. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారములకు ఈమె అధిదేవత. ఐంద్రీ, కౌమారి, వైష్ణవి, చాముండ, వారాహి, లక్ష్మీ వంటి శక్తులన్నీ ఈమె రూపాలే. మహిషాసురుడిని సంహరించిన ఈమె, నిరంతర సాధన మరియు తపస్సు ద్వారా మాత్రమే లభిస్తుంది. దేవతల రక్షణ కోసం దుర్గాసురుడిని చంపిన పరాశక్తి ఈమె.
హైమవతీ (Haimavati): చల్లని స్వభావం కలిగిన దేవత. ఈమె సహస్రార చక్రంలో నివసిస్తుంది, నుదుట చంద్రుడిని ధరించి ఉంటుంది. ఏ కోరికలు, ముద్రలు (impressions) లేని స్థితిలో 'భ్రూమధ్యం' (కనుబొమ్మల మధ్య) ధ్యానం చేసే యోగికి ఈ శక్తి లభిస్తుంది. ఈ స్థితిలో యోగి సాక్షిభూతుడిగా ఉంటూ 'సత్త్వ' గుణాన్ని అనుభవిస్తాడు.
అంబికా (Ambika): సదసత్ (నిజమైన మరియు మాయా) ప్రపంచానికి మూలమైన జగన్మాత. ఈమె వైష్ణవీ శక్తిగా భక్తులకు పూర్తి రక్షణ కల్పిస్తుంది. ముల్లోకాల సృష్టికర్త. రుద్రుని సోదరిగా (వేదోక్తంగా) పిలువబడే ఈమె, వృక్ష సంపదలోని పక్వతకు (ripeness) చిహ్నం. ఈమె వెన్నెల (జ్యోత్స్న) వంటిది మరియు 'దక్షిణాయన' పుణ్యకాల శక్తికి ప్రతీక.
శివా (Shiva): పరమశివుని చైతన్య స్వరూపం. శివుడు భవ, రుద్ర, ఈశాన, మృత్యుంజయ రూపాలు దాల్చడానికి ఈమెలోని 'ఇచ్ఛా శక్తి' కారణం. నిశ్చలంగా ఉన్న శివుడిని సత్యం వైపు నడిపించే క్రియాశీలక శక్తి ఈమె. శివుని ఉనికికి మూలం ఈ 'శివాని' లేదా 'శివా' శక్తియే.
శివా భవానీ రుద్రాణీ శంకరాధశరీరిణీ । ఏతైర్నామపదైర్దివ్యైః స్తుతా శక్రేణ ధీమతా ॥
వివరణ -
ఈ శ్లోకంలోని నామాలు సృష్టి, స్థితి, లయ అనే త్రిగుణాలకు ప్రతిరూపాలు:
శివా (Shiva): ఈమె 'బ్రాహ్మీ శక్తి'. సృష్టికి మూలకారకురాలు. భూమికి, ఆకాశానికి మధ్య ఉన్న సమస్త శూన్యాన్ని 'శబ్ద బ్రహ్మము'గా నింపిన శక్తి ఈమె. సృష్టిని నిర్మించి, దానిని పోషించే ఆదిశక్తి.
భవానీ (Bhavani): ఈమె 'స్థితి' కారక శక్తి. ఈ లోకం నిలబడటానికి, ప్రాణులు జీవించడానికి అవసరమైన శక్తిని ఈమె ప్రసాదిస్తుంది.
రుద్రాణీ (Rudrani): ఈమె 'రౌద్రీ శక్తి'. విశ్వ పరిణామ క్రమంలో భాగంగా, పాతదానిని లయం చేసి కొత్తదానికి మార్గం సుగమం చేసే సంహార శక్తి.
శంకరాధశరీరిణీ (Shankraardha-sharirini): సాక్షాత్తు అర్ధనారీశ్వర తత్వం. శివుడు, శక్తి విడివిడిగా కనిపించినా నిజానికి వారు ఒక్కటే. నిశ్చలమైన శివుడు ఆధారం (Static) అయితే, చైతన్యవంతమైన శక్తి (Dynamic) ఈ విశ్వాన్ని నడిపిస్తుంది. పురుష-ప్రకృతుల ఈ కలయికే సృష్టి రహస్యం.
మంత్ర భాగం - అర్థం:
ఏతైర్నామపదైర్దివ్యైః (These divine names): పైన పేర్కొన్న ఇంద్రాక్షి, గాయత్రి, భవాని వంటి ఈ దివ్యమైన నామములతో...
స్తుతా (Adored): స్తుతించబడినది (ఆరాధించబడినది).
శక్రేణ (By Indra): ఇంద్రుని చేత.
ధీమతా (The wise one): గొప్ప బుద్ధిమంతుడైన.
తాత్పర్యం:
"బుద్ధిమంతుడైన ఇంద్రుడు (శక్రుడు), పైన వివరించిన దివ్యమైన నామములతో ఆ పరాశక్తిని స్తుతించాడు. శివ, భవాని, రుద్రాణి మరియు శంకరుని శరీరంలో సగభాగమైన ఆ తల్లిని ఆరాధించడం వల్ల సకల సృష్టి రహస్యాలు బోధపడతాయని, సర్వ శుభాలు కలుగుతాయని ఈ శ్లోకం మనకు తెలియజేస్తోంది."
ఇంద్రాక్షీ స్తోత్ర ఫలశ్రుతి - వివరణ
1. ఆయురారోగ్యమైశ్వర్య మక్షయ సంపత్తికారకమ్ ఈ స్తోత్ర పారాయణం వల్ల దీర్ఘాయువు (Longevity), సంపూర్ణ ఆరోగ్యం (Healthy life) మరియు ఐశ్వర్యం సిద్ధిస్తాయి. అంతేకాకుండా, ఎన్నటికీ తరిగిపోని అక్షయమైన భౌతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక సంపదలు లభిస్తాయి.
2. క్షయాపస్మార కుష్ఠాది తాపజ్వరగ్ర హాపహమ్ క్షయ వ్యాధి, అపస్మారము (Fits/Epilepsy), కుష్టు వ్యాధి (Leprosy) వంటి భయంకరమైన రోగాలను, అలాగే మానసిక ఆందోళనలను మరియు తీవ్రమైన జ్వరాలను (Typhoid వంటివి) ఈ స్తోత్రం నివారిస్తుంది. ఇది అన్ని రకాల శారీరక, మానసిక పీడలను హరిస్తుంది.
3. శతమావర్తయేద్యస్తు ముచ్యతే వ్యాధిబంధనాత్ ఎవరైతే ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో నూరు (100) సార్లు ఆవృత్తి చేస్తారో (పఠిస్తారో), వారు సమస్త వ్యాధుల నుండి మరియు అనారోగ్య బాధల నుండి విముక్తులవుతారు.
4. ఆవర్తయేత్సహస్రేణ లభతే వాంఛితం ఫలమ్ ఎవరైతే ఈ స్తోత్రాన్ని వెయ్యి (1000) సార్లు పఠిస్తారో, వారు కోరుకున్న కోరికలు నెరవేరుతాయి. వారు ఆశించిన శుభ ఫలితాలు వారికి దక్కుతాయి.
5. రాజా వశ్యమవాప్నోతి సత్యమేవ న సంశయః ఈ స్తోత్ర ప్రభావం వల్ల పాలకులు, అధికారులు లేదా సమాజంలో శక్తివంతులైన వారు కూడా పారాయణ చేసిన వారికి అనుకూలమవుతారు. ఇది నిస్సందేహమైన సత్యం.
6. లక్షమేకం జపేద్యస్తు సాక్షాద్దేవీం స పశ్యతి ఎవరైతే ఈ స్తోత్రాన్ని లక్ష (1,00,000) సార్లు జపిస్తారో, వారికి సాక్షాత్తు ఆ ఇంద్రాక్షీ దేవి దర్శనం (సాక్షాత్కారం) లభిస్తుంది. వారి పాపాలన్నీ హరించుకుపోయి, వారు ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితిని పొందుతారు. ఇది మోక్షానికి దారి తీస్తుంది.
7. త్రికాలం పఠేన్నిత్యం ధనధాన్య వివర్ధనమ్ ఎవరైతే నిత్యం మూడు సంధ్యలలో (ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం) ఈ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తారో, వారికి ధనము మరియు ధాన్యము (ఆహార సమృద్ధి) నిరంతరం పెరుగుతూనే ఉంటాయి.
8. అర్ధరాత్రే పఠేన్నిత్యం ముచ్యతే వ్యాధిబంధనాత్ ఎవరైతే ప్రతిరోజూ అర్ధరాత్రి వేళ ఈ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తారో, వారు శారీరక వ్యాధుల నుండే కాకుండా, ఈ ప్రాపంచిక బంధాల నుండి కూడా విముక్తులవుతారు. అంటే వారు జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తిని పొంది, అనంతమైన పరమానందాన్ని అనుభవిస్తారు.
1. ఐంద్రస్తోత్రమిదం పుణ్యం జపే తు ఫలవర్ధనమ్ ఇంద్రునిచే పఠించబడిన ఈ పుణ్యప్రదమైన స్తోత్రం అత్యంత పవిత్రమైనది. జప సమయాలలో దీనిని పారాయణం చేయడం వల్ల నిశ్చయంగా కోరుకున్న ఫలితాలు రెట్టింపవుతాయి.
2. వినాశాయ తు రోగాణామపమృత్యుం హరత్యుత ఈ స్తోత్రం సమస్త వ్యాధులను మూలమట్టంగా నాశనం చేస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఇది అకాల మరణం (అపమృత్యువు) నుండి రక్షణ కల్పించి, భక్తులకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదిస్తుంది.
3. రాజ్యార్థీ లభతే రాజ్యం ధనార్థీ విపులం ధనమ్ అధికారాన్ని కోరుకునే వారు (రాజ్యార్థులు) ఈ స్తోత్రం వల్ల ఉన్నత పదవులను, శక్తిని పొందుతారు. అలాగే, ధనాన్ని కోరుకునే వారు (ధనార్థులు) అపారమైన సంపదను, ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతారు.
4. ఇచ్చాకామం తు కామార్థీ ధర్మార్థీ ధర్మమవ్యయమ్ లౌకిక కోరికలు కలిగిన వారు తమ మనోవాంఛలను నెరవేర్చుకుంటారు. ధర్మాన్ని కోరుకునే వారు (జిజ్ఞాసువులు) శాశ్వతమైన ధర్మ తత్వాన్ని గ్రహించి, ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటారు.
5. విద్యార్థీ లభతే విద్యాం మోక్షార్థీ పరమం పదమ్ విద్యను అభ్యసించే విద్యార్థులు తాము కోరుకున్న విద్యాశాఖలో ప్రావీణ్యాన్ని, ఉన్నతమైన జ్ఞానాన్ని పొందుతారు. మోక్షాన్ని ఆశించే సాధకులు (ముముక్షువులు) అత్యున్నతమైన 'పరమ పదాన్ని' అంటే జన్మరాహిత్యాన్ని, పరిపూర్ణ చైతన్యాన్ని పొందుతారు.
ముఖ్య గమనిక:
ఈ స్తోత్రం కేవలం భౌతిక అవసరాలనే కాకుండా, మనిషిలోని చైతన్యాన్ని మేల్కొలిపి మోక్ష మార్గం వైపు నడిపిస్తుంది. విద్య, ధనం, అధికారం, ఆరోగ్యం మరియు చివరికి మోక్షం - ఇలా చతుర్విధ పురుషార్థాలను ఈ ఒక్క స్తోత్రం ద్వారా సాధించవచ్చని ఇంద్రుడు ఇక్కడ స్పష్టం చేశారు.
ఇంద్రేణ కథితం స్తోత్రం సత్యమేవ న సంశయః ఈ స్తోత్రము సాక్షాత్తు దేవేంద్రుని చేత చెప్పబడినది. ఇందులో ఉన్న ప్రతి అక్షరము, ప్రతి నామము మరియు దీని వల్ల కలిగే ఫలితాలు అన్నీ పరమ సత్యములు. దీనిపై ఎటువంటి సందేహము అవసరం లేదు. ఎవరైతే పూర్ణ విశ్వాసంతో దీనిని పఠిస్తారో, వారికి పైన చెప్పిన ఫలితాలన్నీ నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తాయి.
ఇతి శ్రీ ఇంద్రాక్షీ స్తోత్రం సంపూర్ణమ్ దీనితో శ్రీ ఇంద్రాక్షీ స్తోత్రము సంపూర్ణమైనది.
