శ్రీ నరసింహ స్తుతి తాత్పర్యము, విశేషాలు

 శ్రీ నరసింహ స్తుతి   తాత్పర్యము, విశేషాలు 12 -04 -2026

ఆదిమధ్యాంత రహితం అక్షయ పురుషోత్తమం | శంఖ చక్ర ధరం దేవం వందే విష్ణుం జగత్పతిమ్ ||

కృతాయాం శంఖ వర్ణశ్చ కృత కృత్యో జగత్పతిః | పద్మపుష్ప ప్రభాసశ్చ త్రేతాయాం కాంచన ప్రభుః ||

పునర్లక్ష్మీ సమేతశ్చ ద్వాపరే రక్త వర్ణకః | శంఖచక్ర ప్రవక్తశ్చ కలియుగే నీల మేఘశ్యామః ||

పద్మనాభో జగన్నాథః సృష్టికర్తా పరబ్రహ్మః | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ వ్యాధి వినాశనః ||

నాసాగ్రే పీన ఖడ్గంచ పరబ్రహ్మ ప్రమర్ధనమ్ | బద్ధ కేయూర హారం చ వజ్ర దంష్ట్ర కరాళినమ్ ||

పరిమిత గుణ కోటి సూర్యాగ్ని తేజం | గంభీరం పింగళాక్షం చ భ్రుకుటీ ముఖ కేసరమ్ ||

వందే భీమాట్టహాసం చ త్రిభువన విజయమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ బాధా వినాశనమ్ ||

పాతాళ ద్వంద్వ చరణం పటుతర విపులం | మేరు మధ్యాంత శైలం నాభిం బ్రహ్మాండ సింధుమ్ ||

హృదయం బుక్క చైతన్యం చక్షు విద్వాంస నేత్రమ్ | ఆవృత చక్రం సహస్ర బాహుం కుండలం చంద్ర సూర్యాగ్ని నేత్రమ్ ||

వక్త్రం వహ్ని స్వరూపం చ విద్యా సురగణ వందితమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ లోక భయంకరమ్ ||

ఘోరం భీమం మహోగ్రం స్ఫటిక కుడ్య తటిద్భీమ | బాలార్క భాస లక్షం క్షౌర కేశం ప్రళయ శశిముఖమ్ ||

వజ్ర దంష్ట్ర కరాళం ద్వాత్రింశద్ బాహు యుగ్మమ్ | పరిఘ గద శూల పాశాగ్ని ధారమ్ ||

వందే భీమాట్టహాసం చ త్రిభువన విజయమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ బాధా వినాశనమ్ ||

ఘోర కంఠం ధారణం చ దమన వర విధిం | డిం డిం డిం డిం డోం డోం డోం డోం టం టం టం టం టం ||

చం చం చం చం చండ రూపం మధ భవ దమనం | జం జం జం జం జంప్ర హేతి జంభారి తుల్యమ్ ||

స్తుత్యా స్తుత్యా స్తుత్యా త్రిముఖం చ | కుంకుమాంగం ఇత్యేవం నరసింహ ప్రవక్త అఘోర రూపం ||

పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ దురిత నివారణమ్ | భూభృత్ భూభుజంగం మకర కనక ప్రజ్వలా జాల మాలమ్ ||

గర్జంతం గర్జయంతం గజ గజ గజితం | గర్జ గర్జ జయంతం భూభాగం భోగ నాగమ్ ||

ఘ ఘ ఘ ఘ ఘహనం తత్త్వ మద్భుత కంఠం | స్వచ్ఛం పుచ్ఛం సుకచ్ఛం స్వచ్ఛిత కరాళమ్ ||

పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ రోగ వినాశనమ్ | ఝం ఝం ఝం ఝం కార కారం ఝట పట ఝననం ||

జాను రూపం జకారం హం హం హం హం హంస రూపం | మహిష దుష్ట కుక్కుట అట్టహాసమ్ ||

నివేశం వం వం వం వాయు వేగం | శ్రీ వినుత మామకాక్షం సురేశమ్ ||

లం లం లం లక్ష్మీ తటాక్షం | శాఖ గుణ విద్యాం పాతు మాం నరసింహమ్ ||

శ్రీవత్సాంకం త్రినేత్రం శశిధర ధవళం | చక్ర హస్తం సురేశం వేదాంగం వేద నాదమ్ ||

వినుత తను వినుతం వేద రూప స్వరూపమ్ | హోం హోం హోం హోం కార కారం హుతవహ నయనమ్ ||

ప్రజ్వల జ్వాల పాలం క్షం క్షం క్షం క్షం బీజ రూపం | నరహరి వినుతం పాతు మాం నరసింహమ్ ||

హౌం వీరం హౌం శౌర్యం మహాబల పరాక్రమమ్ | నరసింహ మహాదేవం అహోబల మహాబలమ్ ||

జ్వాలాహోబల మాలా కూర్మ రూపం చ భార్గవమ్ | యోగానంద ఛత్రవట పావన నరసింహ మూర్తిమ్ ||

శ్రీమన్నృసింహ విభో గరుడధ్వజాయ | తాపత్రయోపశమనాయ భవౌషధాయ ||

తృష్ణా విద్వచిక జ్వాలాగ్ని భుజంగ రోగ | క్లేశాపహాయ హరయే గురవే నమస్తే ||

ఓం నమో నరసింహాయ.

==============================================================

మొదటి చరణం

ఆదిమధ్యాంత రహితం అక్షయం పురుషోత్తమమ్ | శంఖచక్రధరం దేవం వందే విష్ణుం జగత్పతిమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

ఆది-మధ్య-అంత రహితం: పుట్టుక, పెరుగుదల (మధ్యకాలం), ముగింపు (మరణం) లేనివాడిని; అక్షయం: తరుగుదల లేదా నాశనం లేనివాడిని; పురుషోత్తమమ్: పురుషులందరిలోనూ (జీవులందరిలోనూ) ఉత్తముడైన వాడిని; శంఖ-చక్ర-ధరం: చేతులలో శంఖమును, చక్రమును ధరించినవాడిని; దేవం: ప్రకాశించే రూపం కలవాడిని; జగత్పతిమ్: ఈ లోకానికంతటికీ ప్రభువైనవాడిని; విష్ణుం: అంతటా వ్యాపించి ఉన్న ఆ మహావిష్ణువును; వందే: నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యం

ఆది, మధ్య, అంతము లేనివాడు, ఎన్నటికీ తరుగుదల లేనివాడు, పురుషోత్తముడు, శంఖచక్రాలను ధరించినవాడు మరియు ఈ జగత్తుకంతటికీ అధిపతి అయిన ఆ మహావిష్ణువుకు నేను వందనం చేస్తున్నాను.

విశేషాలు

• అక్షయం: భగవంతుడు ఎప్పుడూ పరిపూర్ణుడు. ఆయన నుండి ఎంత సృష్టి జరిగినా ఆయన శక్తి తగ్గదు, అందుకే ఆయన 'అక్షయుడు'.

• పురుషోత్తమమ్: క్షర (నశించే శరీరాలు), అక్షర (నశించని ఆత్మ) పురుషుల కంటే అతీతుడు కాబట్టి ఆయన్ని పురుషోత్తముడు అంటారు.

---

రెండవ చరణం

కృతాయాం శంఖవర్ణశ్చ కృతకృత్యో జగత్పతిః | పద్మపుష్ప ప్రభాసశ్చ త్రేతాయాం కాంచనప్రభుః ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

కృతాయాం: కృతయుగమునందు; శంఖ-వర్ణః-చ: శంఖము వంటి తెల్లని రంగు కలవాడుగా; కృతకృత్యః: చేయవలసిన పనులన్నీ పూర్తి చేసినవాడుగా; జగత్పతిః: లోకనాథుడు ఉంటాడు; త్రేతాయాం: త్రేతాయుగమునందు; పద్మ-పుష్ప ప్రభాసః-చ: పద్మము వంటి కాంతి (ఎరుపు/గులాబీ ఛాయ) కలవాడుగా; కాంచన-ప్రభుః: బంగారు వర్ణముతో ప్రకాశించే ప్రభువుగా ఉంటాడు.

తాత్పర్యం

కృతయుగంలో జగత్పతి అయిన ఆ స్వామి శంఖం వంటి తెల్లని రంగులో ఉండి, ధర్మాన్ని పరిరక్షించి కృతకృత్యుడై ఉంటాడు. అదే త్రేతాయుగంలో పద్మం వంటి కాంతితో, బంగారు వర్ణపు ఛాయతో ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు.

విశేషాలు

• ఈ శ్లోకం యుగధర్మాలను బట్టి భగవంతుని వర్ణము (రంగు) ఎలా మారుతుందో వివరిస్తుంది.

• కృతకృత్యః: సత్యయుగంలో ప్రజలు ధర్మబద్ధులుగా ఉంటారు కాబట్టి, భగవంతుడు వారికి కావాల్సిన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి తన కార్యాన్ని నెరవేరుస్తాడని అర్థం.

• నరసింహ స్తుతిలో భాగంగా చదివినప్పటికీ, ఇది విష్ణువు యొక్క వివిధ యుగ రూపాలను ప్రస్తుతిస్తుంది.

మూడవ చరణం

పునర్లక్ష్మీ సమేతశ్చ ద్వాపరే రక్తవర్ణకః | శంఖచక్ర ప్రయుక్తశ్చ కలియుగే నీలమేఘశ్యామః ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

పునః-లక్ష్మీ-సమేతః-చ: మరల లక్ష్మీదేవితో కూడినవాడై; ద్వాపరే: ద్వాపరయుగమునందు; రక్త-వర్ణకః: ఎర్రని రంగు కలవాడుగా; శంఖ-చక్ర-ప్రయుక్తః-చ: శంఖమును, చక్రమును ప్రయోగించేవాడుగా (ధరించినవాడుగా); కలియుగే: కలియుగమునందు; నీల-మేఘ-శ్యామః: నల్లని మేఘము వంటి ఛాయ కలవాడుగా (కృష్ణ వర్ణంలో) ఉంటాడు.

తాత్పర్యం

ద్వాపరయుగంలో స్వామి లక్ష్మీదేవితో కలిసి, ఎర్రని వర్ణంలో ప్రకాశిస్తూ, శంఖచక్రాలను ధరించి ఉంటాడు. ఇక ప్రస్తుత కలియుగంలో నిబిడమైన నీలమేఘం వంటి నలుపు రంగులో (శ్యామ వర్ణంలో) దర్శనమిస్తాడు.

విశేషాలు

• వివిధ యుగాలలో భగవంతుని అవతార లక్షణాలను ఈ శ్లోకం సంక్షిప్తంగా చెప్తుంది.

• నీలమేఘశ్యామః: కలియుగ దైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు లేదా శ్రీకృష్ణుని వర్ణనను ఇది స్మరింపజేస్తుంది.

---

నాలుగవ చరణం

పద్మనాభో జగన్నాథః సృష్టికర్తా పరబ్రహ్మః | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వవ్యాధి వినాశనః ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

పద్మనాభః: నాభియందు పద్మము కలవాడు; జగన్నాథః: లోకములకు నాథుడైనవాడు; సృష్టికర్తా: ఈ ప్రపంచాన్ని సృష్టించినవాడు; పరబ్రహ్మః: సర్వోన్నతమైన బ్రహ్మ స్వరూపుడు; సర్వ-వ్యాధి-వినాశనః: సమస్త రోగాలను నశింపజేసేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

నాభిలో పద్మము కలవాడు, జగత్తుకు యజమాని, సృష్టికర్త మరియు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన ఆ నరసింహ స్వామి, నా సమస్త వ్యాధులను తొలగించి నన్ను సర్వదా రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• వ్యాధి వినాశనః: ఇక్కడ వ్యాధి అంటే కేవలం శారీరక రోగాలే కాకుండా, మనోవ్యాధులు మరియు జన్మ మృత్యువులనే సంసార వ్యాధి అని కూడా అర్థం.

• ఈ చరణం స్వామిని ఒక గొప్ప వైద్యునిగా (వైద్యో నారాయణో హరిః) కొలుస్తుంది

ఐదవ చరణం

నాసాగ్రే పీన ఖడ్గంచ పరబ్రహ్మ ప్రమర్ధనమ్ | బద్ధ కేయూర హారంచ వజ్ర దంష్ట్ర కరాళినమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

నాసాగ్రే: ముక్కు చివరన; పీన-ఖడ్గంచ: వాడియైన ఖడ్గము వంటి ఆకృతి కలవాడిని (సింహరూపంలోని తీక్ష్ణత); పరబ్రహ్మ-ప్రమర్ధనమ్: శత్రువులను లేదా దుష్టశక్తులను అణచివేసే పరబ్రహ్మ స్వరూపుడిని; బద్ధ-కేయూర-హారంచ: భుజకీర్తులు (కేయూరములు) మరియు హారములు ధరించినవాడిని; వజ్ర-దంష్ట్ర-కరాళినమ్: వజ్రాల వలె కఠినమైన, భయంకరమైన కోరలు (దంష్ట్రలు) కలవాడిని.

తాత్పర్యం

తీక్ష్ణమైన నాసికతో, శత్రు సంహారకమైన పరబ్రహ్మ శక్తితో, భుజకీర్తులు మరియు రత్న హారాల అలంకారములతో ప్రకాశిస్తూ, వజ్రం వలె దృఢమైన భయంకర కోరలు కలిగిన నరసింహ స్వామిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• కరాళినమ్: నరసింహ స్వామి ఉగ్రరూపాన్ని ఈ పదం సూచిస్తుంది. ఆయన కోరలు దుష్టులకు భయాన్ని, భక్తులకు రక్షణను కలిగిస్తాయి.

• ఈ శ్లోకం స్వామి యొక్క ఆభరణాలను మరియు ఆయుధ సదృశమైన అవయవాలను వర్ణిస్తుంది.

---

ఆరవ చరణం

పరిమిత గుణ కోటి సూర్యాగ్ని తేజం | గంభీరం పింగళాక్షం చ భ్రుకుటీ ముఖ కేసరమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

పరిమిత-గుణ: అపరిమితమైన గుణములు కలవాడై (ఇక్కడ అనంతమైన అని అర్థం); కోటి-సూర్య-అగ్ని-తేజం: కోటి సూర్యుల మరియు అగ్ని యొక్క ప్రకాశము వంటి తేజస్సు కలవాడిని; గంభీరం: మిక్కిలి గంభీరమైన స్వభావం కలవాడిని; పింగళాక్షంచ: ఎర్రని లేదా బంగారు వర్ణపు కన్నులు కలవాడిని; భ్రుకుటీ-ముఖ-కేసరమ్: ముడిపడిన కనుబొమ్మలతో, ముఖం నిండా జూలు (కేసరములు) కలిగినవాడిని.

తాత్పర్యం

లెక్కలేనన్ని అనంత గుణాలు కలిగి, కోటి సూర్యుల ప్రచండ అగ్ని తేజస్సుతో వెలిగిపోతూ, గంభీరమైన రూపంతో, ఎర్రని కన్నులు మరియు ముడిపడిన కనుబొమ్మలతో, ముఖం చుట్టూ భయంకరమైన కేసరములు (జూలు) కలిగిన స్వామిని స్తుతిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• కోటి సూర్యాగ్ని తేజం: భగవంతుని వెలుగు ముందు సూర్యచంద్రాదులు వెలవెలబోతారని ఉపనిషత్తులు చెబుతాయి.

• భ్రుకుటీ: స్వామి క్రోధావేశంలో ఉన్నప్పుడు కనుబొమ్మలు ముడిపడతాయి, ఇది హిరణ్యకశ్యపుని సంహరించే సమయconditionని సూచిస్తుంది

ఏడవ చరణం

వందే భీమాట్టహాసం చ త్రిభువన విజయమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ బాధా వినాశనమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

భీమ-అట్టహాసంచ: భయంకరమైన పెద్ద నవ్వు కలవాడిని; త్రిభువన-విజయమ్: మూడు లోకాలను జయించినవాడిని; వందే: నమస్కరిస్తున్నాను; సర్వ-బాధా-వినాశనమ్: సమస్త దుఃఖాలను, కష్టాలను నశింపజేసేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

శత్రువులకు భయం కలిగించేలా భయంకరమైన అట్టహాసం (పెద్ద నవ్వు) చేస్తూ, ముల్లోకాలను జయించిన ఆ స్వామికి వందనం. సమస్త బాధలను హరించే ఆ నరసింహ దేవుడు నన్ను రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• అట్టహాసం: హిరణ్యకశ్యపుని సంహరించే ముందు స్వామి చేసిన భీకరమైన నవ్వు ఆకాశం దద్దరిల్లేలా ఉందని పురాణాలు చెబుతాయి.

• ఈ చరణం స్వామి యొక్క శక్తిని, ఆయన రక్షణ ఇచ్చే గుణాన్ని కీర్తిస్తుంది.

---

ఎనిమిదవ చరణం

పాతాళ ద్వంద్వ చరణం పటుతర విపులం | మేరు మధ్యాంత శైలం నాభిం బ్రహ్మాండ సింధుమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

పాతాళ-ద్వంద్వ-చరణం: రెండు పాదాలు పాతాళ లోకంలో ఉన్నవాడిని; పటుతర-విపులం: అత్యంత దృఢమైన, విశాలమైన రూపం కలవాడిని; మేరు-మధ్య-అంత-శైలం: మేరు పర్వతం మధ్య భాగం వలె (దృఢమైన నడుము) ఉన్నవాడిని; నాభిం: నాభి (బొడ్డు) భాగము; బ్రహ్మాండ-సింధుమ్: బ్రహ్మాండమనే సముద్రము వలె (అనంతంగా) ఉన్నవాడిని.

తాత్పర్యం

పాతాళం వరకు వ్యాపించిన పాదాలు కలిగి, అత్యంత విశాలమైన దేహంతో, మేరు పర్వతం వలె నిశ్చలమైన మధ్య భాగంతో, బ్రహ్మాండమనే సముద్రాన్ని నాభిలో కలిగిన స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• విశ్వరూపం: ఈ చరణం నరసింహ స్వామి యొక్క విరాట్ రూపాన్ని లేదా విశ్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆయన పాదాలు పాతాళంలో ఉంటే, శరీరం బ్రహ్మాండమంతా వ్యాపించి ఉందని దీని అర్థం.

• భగవంతుడు అణువులోనూ ఉంటాడు, అనంతమైన విశ్వమంతటా ఉంటాడు అని చెప్పడమే ఇందులోని అంతరార్థం.

తొమ్మిదవ చరణం

హృదయం బుక్క చైతన్యం చక్షు విద్వాంస నేత్రమ్ | ఆవృత చక్రం సహస్ర బాహుం కుండలం చంద్ర సూర్యాగ్ని నేత్రమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

హృదయం-బుక్క-చైతన్యం: హృదయమునందు జ్ఞానమును (చైతన్యం) కలిగించేవాడిని; చక్షు-విద్వాంస-నేత్రమ్: పండితులకు లేదా జ్ఞానులకు జ్ఞాననేత్రము (కన్ను) వంటివాడిని; ఆవృత-చక్రం: అంతటా వ్యాపించిన సుదర్శన చక్రము కలవాడిని; సహస్ర-బాహుం: వేలకొలది భుజములు (అనంతమైన శక్తి) కలవాడిని; కుండలం: చెవులకు ప్రకాశవంతమైన మకర కుండలాలు ధరించినవాడిని; చంద్ర-సూర్య-అగ్ని-నేత్రమ్: చంద్రుడు, సూర్యుడు మరియు అగ్నిని మూడు కన్నులుగా కలిగినవాడిని.

తాత్పర్యం

జ్ఞానుల హృదయాలలో చైతన్యాన్ని నింపేవాడు, పండితులకు జ్ఞాననేత్రం వంటివాడు, వేలకొలది చేతులతో అనంత శక్తిని ప్రదర్శించేవాడు, మరియు చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్నిని తన నేత్రాలుగా కలిగిన ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• చంద్ర సూర్యాగ్ని నేత్రమ్: ఇది పరమేశ్వరుడికి మరియు విష్ణువు యొక్క విరాట్ రూపానికి ఉండే లక్షణం. చంద్రుడు శాంతిని, సూర్యుడు తేజస్సును, అగ్ని దుష్టశిక్షణను సూచిస్తాయి.

• సహస్ర బాహుం: భగవంతుడు సర్వవ్యాపి అని చెప్పడానికి 'సహస్ర' (వేల) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.

---

పదవ చరణం

వక్త్రం వహ్ని స్వరూపం చ విద్యా సురగణ వందితమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ లోక భయంకరమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

వక్త్రం: ముఖము; వహ్ని-స్వరూపంచ: అగ్ని దేవుని స్వరూపము వలె (ప్రచండంగా) ఉన్నవాడిని; విద్యా-సురగణ-వందితమ్: విద్యలకు అధిపతులైన దేవతలచే నమస్కరింపబడేవాడిని; సర్వ-లోక-భయంకరమ్: దుష్టులకు అన్ని లోకాల్లోనూ భయాన్ని కలిగించేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

అగ్ని వలె దహించే ప్రచండమైన ముఖము కలిగినవాడు, సమస్త దేవతలచే కీర్తించబడేవాడు మరియు లోకకంటకులకు భీతిని కలిగించే ఆ నరసింహ స్వామి నన్ను సర్వదా రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• వక్త్రం వహ్ని స్వరూపం: యజ్ఞయాగాదులలో అగ్ని ఎలా హవిస్సును స్వీకరిస్తుందో, అలాగే స్వామి తన ముఖము ద్వారా అపారమైన శక్తిని, తేజస్సును వెదజల్లుతుంటాడని అర్థం.

• ఈ స్తోత్రం చదవడం వల్ల శత్రు భయం, మానసిక ఆందోళనలు తొలగిపోతాయని భక్తుల విశ్వాసం.

పదకొండవ చరణం

ఘోరం భీమం మహోగ్రం స్ఫటిక కుడ్య తటిద్భీమ | బాలార్క భాస లక్షం క్షౌర కేశం ప్రళయ శశిముఖమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

ఘోరం-భీమం-మహోగ్రం: మిక్కిలి భయంకరమైన, దైత్యులకు భీతిని కలిగించే అత్యంత ఉగ్రరూపం కలవాడిని; స్ఫటిక-కుడ్య-తటిద్-భీమ: స్వచ్ఛమైన స్ఫటిక గోడపై మెరుపు మెరిసినట్లుగా ప్రకాశించేవాడిని; బాలార్క-భాస-లక్షం: ఉదయించే సూర్యుని (బాలసూర్యుని) వంటి లక్షలాది కిరణాల కాంతి కలవాడిని; క్షౌర-కేశం: నిక్కబొడుచుకున్న జుట్టు (కేసరములు) కలవాడిని; ప్రళయ-శశి-ముఖమ్: ప్రళయ కాలంలో ఉదయించిన చంద్రుని వంటి (తీక్ష్ణమైన) ముఖము కలవాడిని.

తాత్పర్యం

అత్యంత భయంకరమైన ఉగ్రరూపంతో, స్ఫటికపు గోడపై మెరుపు మెరిసినట్లుగా ధగధగలాడుతూ, లక్షలాది బాలసూర్యుల కాంతితో వెలిగిపోతూ, ప్రళయకాల చంద్రుని వంటి ప్రచండమైన ముఖము కలిగిన ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• స్ఫటిక కుడ్య: హిరణ్యకశ్యపుని సభలోని స్ఫటిక స్తంభం నుండి స్వామి ఆవిర్భవించిన సందర్భాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

• బాలార్క భాస: స్వామి దేహ ఛాయ ఎర్రని సూర్యకాంతి వలె ఉండి, భక్తులకు జ్ఞానాన్ని, దుష్టులకు దహనాన్ని కలిగిస్తుంది.

---

పన్నెండవ చరణం

వజ్ర దంష్ట్ర కరాళం ద్వాత్రింశద్ బాహు యుగ్మమ్ | పరిఘ గద శూల పాశాగ్ని ధారమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

వజ్ర-దంష్ట్ర-కరాళం: వజ్రము వలె కఠినమైన కోరలతో భయంకరంగా ఉన్నవాడిని; ద్వాత్రింశద్-బాహు-యుగ్మమ్: ముప్పై రెండు (32) భుజముల జంటలు కలవాడిని (అనగా 32 చేతులు కలవాడిని); పరిఘ-గద-శూల: పరిఘ (ఇనుప కడె), గద, శూలము; పాశ-అగ్ని-ధారమ్: పాశము మరియు అగ్ని వంటి ఆయుధాలను ధరించినవాడిని.

తాత్పర్యం

వజ్రాల వంటి కోరలతో భీకరంగా కనిపిస్తూ, ముప్పై రెండు చేతులలో పరిఘ, గద, శూలము, పాశము మరియు అగ్ని వంటి అనేక ఆయుధాలను ధరించి శత్రు సంహారానికి సిద్ధంగా ఉన్న నరసింహ స్వామికి వందనం.

విశేషాలు

• ద్వాత్రింశద్ బాహు: సాధారణంగా అష్టభుజ (8), షోడశభుజ (16) నరసింహుని గురించి వింటాము. కానీ ఈ స్తుతిలో స్వామిని 32 చేతులు కలిగిన అత్యంత శక్తిమంతమైన విరాట్ రూపంలో వర్ణించారు.

• ఈ చరణం స్వామి యొక్క సర్వశక్తిమత్వాన్ని మరియు ఆయుధ సంపత్తిని తెలియజేస్తుంది.

పదమూడవ చరణం

వందే భీమాట్టహాసం చ త్రిభువన విజయమ్ | పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ బాధా వినాశనమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

భీమ-అట్టహాసంచ: భయంకరమైన గొప్ప నవ్వు కలవాడిని; త్రిభువన-విజయమ్: మూడు లోకములను జయించినవాడిని; వందే: నమస్కరిస్తున్నాను; సర్వ-బాధా-వినాశనమ్: సమస్త కష్టాలను రూపుమాపేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

ముల్లోకాలను జయించి, భయంకరమైన అట్టహాసంతో శత్రువుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించే ఆ స్వామికి వందనం. నా సమస్త బాధలను హరించి ఆ నరసింహ దేవుడు నన్ను రక్షించుగాక.

---

పదునాల్గవ చరణం

ఘోర కంఠం ధారణం చ దమన వర విధిం | డిం డిం డిం డిం డోం డోం డోం డోం టం టం టం టం టం ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

ఘోర-కంఠం: భయంకరమైన శబ్దము చేసే కంఠమును; ధారణంచ: ధరించినవాడిని; దమన-వర-విధిం: శత్రువులను అణచివేసే (దమనం చేసే) శ్రేష్ఠమైన పద్ధతి తెలిసినవాడిని; డిం డిం... టం టం...: ఇవి బీజాక్షరములతో కూడిన ధ్వనులు (శత్రు భీతిని, యుద్ధ నాదాన్ని సూచించే శబ్దాలు).

తాత్పర్యం

భయంకరమైన గర్జనలు చేసే కంఠము కలవాడు, దుష్టులను అణచివేసే శక్తి కలవాడైన ఆ స్వామిని స్తుతిస్తున్నాను. ఈ శ్లోకంలోని "డిం డిం, డోం డోం, టం టం" వంటి శబ్దాలు స్వామి యొక్క యుద్ధ గర్జనలను మరియు ఆయన ఆయుధాల ధ్వనులను ప్రతిధ్వనింపజేస్తాయి.

విశేషాలు

• బీజాక్షర ధ్వనులు: మంత్ర శాస్త్రంలో ఇలాంటి శబ్దాలకు విశేషమైన శక్తి ఉంటుంది. ఇవి మనసులోని భయాన్ని పోగొట్టి, ధైర్యాన్ని నింపుతాయి.

• దమన వర విధిం: భగవంతుడు అహంకారాన్ని దమనం చేసేవాడు (అణచివేసేవాడు). హిరణ్యకశ్యపుని అహంకారాన్ని ఎలా అణచివేశారో ఈ పదం గుర్తుచేస్తుంది.

పదిహేనవ చరణం

చం చం చం చం చండ రూపం మద భవ దమనం | జం జం జం జం జంభ హేతి జంభారి తుల్యమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

చం చం...: ఇవి స్వామి శక్తిని సూచించే బీజాక్షర ధ్వనులు; చండ-రూపం: అత్యంత తీక్షణమైన లేదా భయంకరమైన రూపం కలవాడిని; మద-భవ-దమనం: అహంకారము (మదము) నుండి పుట్టిన గర్వాన్ని అణచివేసేవాడిని; జం జం...: ఇవి విజయ నాదాన్ని సూచించే ధ్వనులు; జంభ-హేతి: జంభాసురుడు అనే రాక్షసుని సంహరించిన ఆయుధము (వజ్రాయుధం) వంటివాడిని; జంభారి-తుల్యమ్: ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమము కలవాడిని.

తాత్పర్యం

అత్యంత భయంకరమైన రూపంతో, ప్రాణుల అహంకారాన్ని మరియు గర్వాన్ని అణచివేసే ఆ స్వామికి వందనం. ఇంద్రుని వజ్రాయుధం వలె శత్రువులను చీల్చి చెండాడే పరాక్రమం కలిగిన నరసింహ దేవుడిని ఈ బీజాక్షర ధ్వనులతో స్తుతిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• చండ రూపం: చండ అంటే తీక్షణమైన అని అర్థం. దుర్మార్గులను శిక్షించేటప్పుడు స్వామి వహించే రూపం ఇది.

• మద దమనం: భగవంతుడు తన భక్తులలో ఉండే అరిషడ్వర్గాలను (కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలు) తొలగిస్తాడని అంతరార్థం.

---

పదహారవ చరణం

స్తుత్యా స్తుత్యా స్తుత్యా త్రిముఖం చ | కుంకుమాంగం ఇత్యేవం నరసింహ ప్రవక్త అఘోర రూపం ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

స్తుత్యా స్తుత్యా స్తుత్యా: పదే పదే స్తుతింపదగినవాడిని; త్రిముఖంచ: మూడు ముఖములు (లేదా మూడు కాలాలను చూసే నేత్రాలు) కలవాడిని; కుంకుమ-అంగం: కుంకుమ వంటి ఎర్రని వర్ణము కలిగిన దేహము కలవాడిని; ఇత్యేవం: ఈ విధముగా; నరసింహ-ప్రవక్త: నరసింహునిగా పిలవబడే; అఘోర-రూపం: భయంకరమైన (అఘోర) రూపం కలవాడిని (నేను ధ్యానిస్తున్నాను).

తాత్పర్యం

ఎల్లప్పుడూ స్తుతింపదగినవాడు, కుంకుమ వలె ఎర్రని కాంతితో మెరిసే దేహము కలవాడు మరియు భయంకరమైన అఘోర రూపం దాల్చిన ఆ నరసింహ స్వామిని నేను ప్రార్థిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• కుంకుమాంగం: స్వామి ఉగ్రరూపంలో ఉన్నప్పుడు ఆయన దేహం కోపంతో, తేజస్సుతో ఎర్రగా మారుతుంది. దీనినే కుంకుమ వర్ణంతో పోల్చారు.

• అఘోర రూపం: 'ఘోర' అంటే భయంకరమైనది, 'అఘోర' అంటే భయం లేనిది లేదా పాపాలను హరించేది అని కూడా అర్థాలు ఉన్నాయి. స్వామి రూపం శత్రువులకు ఘోరంగా, భక్తులకు అఘోరంగా (శుభప్రదంగా) ఉంటుంది.

పదిహేడవ చరణం

పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ దురిత నివారణమ్ | భూభృత్ భూభుజంగం మకర కనక ప్రజ్వలా జాల మాలమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

సర్వ-దురిత-నివారణమ్: సమస్త పాపములను మరియు కష్టములను తొలగించేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక; భూభృత్: భూమిని మోసేవాడు (వరాహ రూపం లేదా పర్వతము వంటి ధైర్యము కలవాడు); భూ-భుజంగం: భూమికి ఆభరణమైన పాము (శేషతల్పం) వంటివాడు లేదా భూమిని రక్షించేవాడు; మకర-కనక: మకర కుండలములు మరియు బంగారు ఆభరణముల యొక్క; ప్రజ్వలా-జాల-మాలమ్: ప్రజ్వరిల్లే కాంతి సమూహమును మాలగా ధరించినవాడిని.

తాత్పర్యం

సమస్త పాపాలను హరించే ఆ నరసింహ స్వామి నన్ను రక్షించుగాక. భూమిని ఉద్ధరించినవాడు, బంగారు ఆభరణాల యొక్క ధగధగలాడే కాంతి కిరణాలను మాలగా ధరించిన ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• దురిత నివారణమ్: దురితము అంటే పాపము లేదా ఆపద. స్వామి నామస్మరణ ఆపదలను దూరం చేస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.

• మకర కనక: స్వామి ధరించిన మకర కుండలాల కాంతి ఆయన ముఖమండలానికి ఒక దివ్యమైన వెలుగును ఇస్తుందని వర్ణన.

---

పద్దెనిమిదవ చరణం

గర్జంతం గర్జయంతం గజ గజ గజితం | గర్జ గర్జ జయంతం భూభాగం భోగ నాగమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

గర్జంతం: గర్జించుచున్నవాడిని; గర్జయంతం: శత్రువుల చేత భయంతో గర్జనలు (గోల) చేయించువాడిని; గజ-గజ-గజితం: ఏనుగుల సమూహం వలె గంభీరంగా ధ్వని చేయువాడిని; గర్జ-గర్జ-జయంతం: నిరంతరం గర్జిస్తూ విజయాన్ని పొందేవాడిని; భూభాగం: భూమండలమునందు; భోగ-నాగమ్: భోగములను (సుఖాలను) ఇచ్చే పాము (ఆదిశేషుని) వంటి శక్తి కలవాడిని.

తాత్పర్యం

తాను భీకరంగా గర్జిస్తూ, శత్రువులను భయంతో వణికించేవాడు, ఏనుగుల ఘీంకారాల కంటే గంభీరమైన నాదము కలవాడు మరియు విజయశీలి అయిన ఆ నరసింహ స్వామికి వందనం. ఆయన భూమండలాన్ని రక్షించే ఆదిశేషుని వంటి పరాక్రమవంతుడు.

విశేషాలు

• గర్జంతం: సింహం యొక్క ప్రధాన లక్షణం గర్జన. నరసింహ స్వామి గర్జన హిరణ్యకశ్యపుని సభలోని వారిని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసిందని పురాణ కథనం.

• ఈ చరణం స్వామి యొక్క శౌర్యాన్ని, పరాక్రమాన్ని శబ్ద రూపంలో (అనుప్రాసలతో) ప్రతిధ్వనింపజేస్తుంది.

పందొమ్మిదవ చరణం

ఘ ఘ ఘ ఘ ఘహనం తత్త్వ మద్భుత కంఠం | స్వచ్ఛం పుచ్ఛం సుకచ్ఛం స్వచ్ఛిత కరాళమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

ఘ ఘ...: ఇవి శత్రువుల నాశనాన్ని సూచించే గంభీర ధ్వనులు; ఘహనం: లోతైన లేదా గ్రహించడానికి సాధ్యం కాని (గహనమైన) జ్ఞానము కలవాడిని; తత్త్వ-మద్భుత-కంఠం: వేదాంత తత్త్వాన్ని వినిపించే అద్భుతమైన కంఠము కలవాడిని; స్వచ్ఛం: నిర్మలమైన వాడిని; పుచ్ఛం: తోక కలవాడిని (సింహ రూపం కావున); సుకచ్ఛం: చక్కగా బిగించిన కౌపీనము లేదా వస్త్రము కలవాడిని; స్వచ్ఛిత-కరాళమ్: పవిత్రమైనదైనప్పటికీ భయంకరంగా ప్రకాశించే రూపం కలవాడిని.

తాత్పర్యం

అద్భుతమైన గంభీర కంఠధ్వనితో తత్త్వజ్ఞానాన్ని బోధించేవాడు, నిర్మలమైన స్వభావం కలవాడు మరియు తన సింహ రూపానికి తగినట్లుగా తోకను, చక్కని వస్త్రధారణను కలిగి ఉండి, భయంకరమైనప్పటికీ పవిత్రంగా ప్రకాశించే ఆ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• తత్త్వ మద్భుత కంఠం: నరసింహ స్వామి కేవలం ఉగ్రరూపుడే కాదు, ఆయన ప్రహ్లాదునికి పరమ తత్త్వాన్ని బోధించిన జ్ఞానమూర్తి కూడా.

• స్వచ్ఛం: ఆయన కోపం లోక కళ్యాణం కోసం ఉద్దేశించినది కాబట్టి అది అత్యంత పవిత్రమైనది (స్వచ్ఛమైనది).

---

ఇరవయ్యవ చరణం

పాతు మాం నరసింహశ్చ సర్వ రోగ వినాశనమ్ | ఝం ఝం ఝం ఝం కార కారం ఝట పట ఝననం ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

సర్వ-రోగ-వినాశనమ్: సమస్త శారీరక, మానసిక వ్యాధులను నశింపజేసేవాడైన; నరసింహః-చ: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక; ఝం ఝం...: ఇవి స్వామి ఆయుధాల నుండి లేదా అట్టహాసం నుండి పుట్టే తీక్షణమైన శబ్దాలు; కార-కారం: కారము (చేయువాడు) లేదా ఆ ధ్వనులకు మూలమైనవాడు; ఝట-పట-ఝననం: వేగంగా శత్రువుల మీదికి దూకేటప్పుడు వచ్చే ధ్వనులు.

తాత్పర్యం

సమస్త రోగాలను రూపుమాపే ఆ నరసింహ దేవుడు నన్ను రక్షించుగాక. "ఝం ఝం" అనే భయంకరమైన ధ్వనులతో, అతి వేగంగా (ఝట పట) శత్రువులను చీల్చి చెండాడే పరాక్రమం కలిగిన ఆ స్వామికి వందనం.

విశేషాలు

• సర్వ రోగ వినాశనమ్: నరసింహ స్వామిని 'వైద్య నారాయణ' స్వరూపంగా భావిస్తారు. ఆయన అనుగ్రహం ఉంటే దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు కూడా తొలగిపోతాయని నమ్మకం.

• ఈ చరణంలోని శబ్దాలు స్వామి యొక్క వేగాన్ని మరియు ఆయన ఆయుధాల ధాటిని వర్ణిస్తాయి.

ఇరవై ఒకటవ చరణం

జాను రూపం జకారం హం హం హం హం హంస రూపం | మహిష దుష్ట కుక్కుట అట్టహాసమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

జాను-రూపం: మోకాళ్ళ వరకు వ్యాపించిన రూపం కలవాడిని (లేదా సుందరమైన మోకాళ్ళు కలవాడిని); జకారం: 'జ' అనే అక్షర స్వరూపుడిని (జయం ప్రసాదించేవాడు); హం హం...: పరమహంస స్థితిని సూచించే బీజాక్షర ధ్వనులు; హంస-రూపం: నిర్మలమైన హంస వంటి జ్ఞాన స్వరూపుడిని; మహిష-దుష్ట-కుక్కుట: మహిషాసురుని వంటి దుష్టులను, కుత్సిత బుద్ధి గలవారిని; అట్టహాసమ్: తన భయంకరమైన నవ్వుతో భయపెట్టేవాడిని.

తాత్పర్యం

జయాన్ని ప్రసాదించే రూపంతో, పరమహంస వంటి అత్యున్నత జ్ఞాన స్వరూపుడై ప్రకాశించే ఆ స్వామికి వందనం. మహిషాసురుని వంటి బలవంతులైన దుష్టులను సైతం తన అట్టహాసంతో వణికించే నరసింహ దేవుడిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• హంస రూపం: నరసింహ స్వామి ఉగ్రరూపమే కాదు, ఆయన యోగ నరసింహునిగా పరమ శాంతమూర్తి అని, జ్ఞాన స్వరూపుడని ఈ పదం చెబుతుంది.

• ఈ చరణం స్వామిలోని జ్ఞానాన్ని మరియు పరాక్రమాన్ని సమన్వయం చేస్తుంది.

---

ఇరవై రెండవ చరణం

నివేశం వం వం వం వాయు వేగం | శ్రీ వినుత మామకాక్షం సురేశమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

నివేశం: భక్తుల హృదయాలలో నివసించేవాడిని; వం వం...: వాయు తత్త్వానికి సంబంధించిన బీజాక్షర ధ్వనులు; వాయు-వేగం: గాలి కంటే వేగంగా ప్రసన్నమయ్యేవాడిని (లేదా వాయువు వంటి వేగము కలవాడిని); శ్రీ-వినుత: లక్ష్మీదేవిచే కీర్తింపబడేవాడిని; మామక-అక్షం: నా కన్నుల ఎదుట (లేదా నా యొక్క ఇంద్రియములకు) గోచరించేవాడిని; సురేశమ్: దేవతలకు ప్రభువైనవాడిని.

తాత్పర్యం

భక్తుల పిలుపు వినగానే వాయు వేగంతో వచ్చి రక్షించేవాడు, లక్ష్మీదేవిచే నిరంతరం కొనియాడబడేవాడు మరియు దేవతలందరికీ అధిపతి అయిన ఆ సురేశ్వరుడు నా కన్నుల ఎదుట సాక్షాత్కరించి నన్ను రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• వాయు వేగం: ప్రహ్లాదుడు స్తంభంలో ఉన్నాడని చెప్పగానే, క్షణమాత్రం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా స్వామి ఆవిర్భవించారు. ఆయన అనుగ్రహం అంత వేగంగా ఉంటుందని దీని అర్థం.

• సురేశమ్: ఇంద్రుడి మొదలైన దేవతలందరికీ ఆయనే రక్షకుడు కాబట్టి ఆయనను సురేశ్వరుడు అంటారు.

ఇరవై మూడవ చరణం

లం లం లం లక్ష్మీ కటాక్షం | శతగుణ విద్యాం పాతు మాం నరసింహమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

లం లం...: పృథ్వీ (భూమి) తత్త్వానికి సంబంధించిన బీజాక్షర ధ్వనులు; లక్ష్మీ-కటాక్షం: లక్ష్మీదేవి యొక్క శుభప్రదమైన చూపు (కటాక్షం) కలవాడిని; శత-గుణ-విద్యాం: వందల కొద్దీ ఉత్తమ గుణములకు, విద్యలకు నిలయమైనవాడిని; నరసింహమ్: ఆ నరసింహ స్వామి; మాం: నన్ను; పాతు: రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

లక్ష్మీదేవి కటాక్షం ఎల్లప్పుడూ కలిగి ఉండి, అనంతమైన సద్గుణాలకు మరియు సకల విద్యలకు ఆధారమైన ఆ నరసింహ స్వామి నన్ను రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• లక్ష్మీ కటాక్షం: నరసింహ స్వామి శాంతించినప్పుడు లక్ష్మీదేవి ఆయన పక్కన చేరుతుంది (లక్ష్మీ నరసింహ తత్త్వం). ఆయనను పూజిస్తే లక్ష్మీ కటాక్షం కూడా లభిస్తుందని దీని అర్థం.

• శతగుణ విద్యాం: భగవంతుడు జ్ఞానానికి అధిపతి. వందల కొద్దీ ఉన్న విద్యలన్నీ ఆయన నుండే ఉద్భవించాయి.

---

ఇరవై నాలుగవ చరణం

శ్రీవత్సాంకం త్రినేత్రం శశిధర ధవళం | చక్ర హస్తం సురేశం వేదాంగం వేద నాదమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

శ్రీవత్స-అంకం: రొమ్ముపై శ్రీవత్సము అనే గుర్తు కలవాడిని; త్రినేత్రం: మూడు కన్నులు కలవాడిని; శశి-ధర-ధవళం: చంద్రుని వలె తెల్లని లేదా స్వచ్ఛమైన కాంతి కలవాడిని; చక్ర-హస్తం: చేతిలో సుదర్శన చక్రాన్ని ధరించినవాడిని; సురేశం: దేవతలకు ప్రభువైనవాడిని; వేదాంగం: వేదములే అవయవాలుగా కలవాడిని; వేద-నాదమ్: వేదధ్వనియే స్వరూపంగా కలవాడిని.

తాత్పర్యం

వక్షస్థలమున శ్రీవత్స చిహ్నము కలిగి, మూడు కన్నులతో ప్రకాశిస్తూ, చంద్రుని వలె స్వచ్ఛమైన కాంతిని వెదజల్లేవాడు, చేతిలో చక్రము ధరించిన దేవదేవుడు, వేద స్వరూపుడైన ఆ నరసింహ స్వామికి వందనం.

విశేషాలు

• శ్రీవత్సాంకం: ఇది విష్ణుమూర్తి యొక్క విశేష చిహ్నం. లక్ష్మీదేవి నివాసం ఉండే స్థానాన్ని శ్రీవత్సం అంటారు.

• వేదాంగం వేద నాదమ్: వేదాలన్నీ భగవంతుని శ్వాస అని, ఆయన నాదమే సృష్టికి మూలమని ఈ చరణం చెబుతుంది.

వినుత తను వినుతం వేద రూప స్వరూపమ్ | హోం హోం హోం హోం కార కారం హుతవహ నయనమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

వినుత-తను: స్తుతింపబడే దేహము కలవాడిని; వినుతం: అందరిచే కొనియాడబడేవాడిని; వేద-రూప-స్వరూపమ్: వేదములే రూపముగా, స్వరూపముగా కలిగినవాడిని; హోం హోం...: ఇవి శక్తిని, రక్షణను సూచించే ఉగ్ర బీజాక్షర ధ్వనులు; హోంకార-కారం: హోం అనే శబ్దానికి మూలమైనవాడిని; హుతవహ-నయనమ్: అగ్నిని (హుతవహుడు) నేత్రముగా కలిగినవాడిని.

తాత్పర్యం

అందరిచే కీర్తింపబడే దివ్య మంగళ విగ్రహం కలిగినవాడు, సాక్షాత్తు వేద స్వరూపుడు మరియు అగ్నిని తన కన్నుగా కలిగి "హోం" అనే భీకర నాదాన్ని చేసే ఆ నరసింహ స్వామిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• హుతవహ నయనమ్: యజ్ఞంలో వేసే హవిస్సును స్వీకరించే అగ్నిని 'హుతవహుడు' అంటారు. స్వామి తన తీక్షణమైన అగ్ని నేత్రంతో లోకంలోని అంధకారాన్ని, దుష్టత్వాన్ని దహించివేస్తాడని అర్థం.

• ఈ చరణం స్వామి యొక్క వైదిక (వేద) తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

ఇరవై ఆరవ చరణం

ప్రజ్వల జ్వాల పాలం క్షం క్షం క్షం క్షం బీజ రూపం | నరహరి వినుతం పాతు మాం నరసింహమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

ప్రజ్వల-జ్వాల-పాలం: ప్రజ్వరిల్లే అగ్ని జ్వాలల వంటి ప్రకాశవంతమైన నుదురు (పాలం) కలవాడిని; క్షం క్షం...: నరసింహ స్వామికి అత్యంత ప్రీతికరమైన 'క్షం' అనే బీజాక్షర రూపంలో ఉన్నవాడిని; బీజ-రూపం: మంత్రాలకు మూలమైన అక్షర స్వరూపుడిని; నరహరి: నరసింహ రూపంలోని విష్ణువును; వినుతం: స్తుతించబడిన వానిని; పాతు-మాం-నరసింహమ్: ఆ నరసింహ స్వామి నన్ను రక్షించుగాక.

తాత్పర్యం

వెలిగిపోయే అగ్ని జ్వాలల వంటి తేజస్సు గల ఫాలభాగము కలిగినవాడు, "క్షం" అనే శక్తిమంతమైన బీజాక్షర స్వరూపుడు అయిన ఆ నరహరి నన్ను సర్వదా రక్షించుగాక.

విశేషాలు

• క్షం బీజ రూపం: 'క్షం' అనేది నరసింహ మంత్రంలో ప్రధానమైన బీజాక్షరం. ఇది భూమి తత్త్వాన్ని మరియు శాంతిని కూడా సూచిస్తుంది. ఉగ్ర నరసింహుని శాంతింపజేసే శక్తి ఈ అక్షరానికి ఉందని నమ్మకం.

• జ్వాల పాలం: స్వామి నుదురు కోపంతో, తేజస్సుతో అగ్నిలా వెలిగిపోతుంటుంది. ఇది ఆయనలోని జ్ఞానాగ్నిని సూచిస్తుంది.

ఇరవై ఏడవ చరణం

హౌం వీరం హౌం శౌర్యం మహాబల పరాక్రమమ్ | నరసింహ మహాదేవం అహోబల మహాబలమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

హౌం: నరసింహ ఉపాసనలో ఉపయోగించే శక్తిమంతమైన బీజాక్షరము; వీరం: పరాక్రమవంతుడైన వాడిని; శౌర్యం: తిరుగులేని శౌర్యము కలవాడిని; మహా-బల-పరాక్రమమ్: గొప్ప బలము మరియు పరాక్రమము కలవాడిని; నరసింహ-మహాదేవం: దేవదేవుడైన నరసింహ స్వామిని; అహోబల: అహోబిల క్షేత్రమున వెలసిన వాడిని (లేదా 'ఆహా! ఏమి బలము' అని కొనియాడబడేవాడిని); మహా-బలమ్: అనంతమైన బలము కలవాడిని.

తాత్పర్యం

అత్యంత వీరత్వము, శౌర్యము మరియు అపారమైన పరాక్రమము కలిగినవాడు, దేవతలకు దేవుడైనవాడు మరియు అహోబిల క్షేత్రంలో మహా బలవంతుడిగా వెలసిన ఆ నరసింహ స్వామిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• అహోబల: హిరణ్యకశ్యపుని సంహరించేటప్పుడు స్వామి చూపిన బలాన్ని చూసి దేవతలు "అహో బలమ్" (వాహ్! ఎంత బలము!) అని ఆశ్చర్యపోయారు. అదే అహోబిల క్షేత్ర నామముగా మారింది.

• ఈ చరణం స్వామి యొక్క శారీరక మరియు దైవిక శక్తిని కీర్తిస్తుంది.

---

ఇరవై ఎనిమిదవ చరణం

జ్వాలాహోబల మాల కూర్మ రూపం చ భార్గవమ్ | యోగానంద ఛత్రవట పావన నరసింహ మూర్తిమ్ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

జ్వాల-అహోబల: జ్వాలా నరసింహుడు మరియు అహోబల నరసింహుడు; మాల-కూర్మ-రూపం: మాల్య నరసింహుడు (లేదా క్రోడ/వరాహ) మరియు కూర్మ నరసింహుడు; చ-భార్గవమ్: మరియు భార్గవ నరసింహుడు; యోగానంద: యోగానంద నరసింహుడు; ఛత్రవట: ఛత్రవట నరసింహుడు; పావన: పావన నరసింహుడు; నరసింహ-మూర్తిమ్: ఈ తొమ్మిది రూపాలలో వెలసిన నరసింహ మూర్తులను (నేను ప్రార్థిస్తున్నాను).

తాత్పర్యం

అహోబిల క్షేత్రంలోని నవ నరసింహ రూపాలైన జ్వాలా, అహోబల, మాల్య (క్రోడ), కారంజ, భార్గవ, యోగానంద, ఛత్రవట మరియు పావన నరసింహ మూర్తులందరికీ నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషాలు

• నవ నరసింహులు: ఈ చరణం అహోబిలంలోని తొమ్మిది ప్రసిద్ధ రూపాలను ఒకే చోట స్మరిస్తుంది.

• భార్గవ: పరశురాముడు (భార్గవుడు) ఇక్కడ స్వామిని ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు కాబట్టి ఈ రూపానికి భార్గవ నరసింహ అని పేరు వచ్చింది.

• యోగానంద: హిరణ్యకశ్యపుని సంహరించిన తర్వాత ప్రహ్లాదునికి యోగ రహస్యాలను బోధించిన రూపం ఇది.

ఇరవై తొమ్మిదవ చరణం

శ్రీమన్నృసింహ విభో గరుడధ్వజాయ | తాపత్రయోపశమనాయ భవౌషధాయ ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

శ్రీమత్-నృసింహ: లక్ష్మీదేవితో కూడి ప్రకాశించే నరసింహ స్వామీ; విభో: సర్వవ్యాపివైన ప్రభూ; గరుడ-ధ్వజాయ: గరుత్మంతుని గుర్తుగా కలిగిన జెండా ఉన్నవాడికి; తాప-త్రయ-ఉపశమనాయ: మూడు రకాల తాపాలను (ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక బాధలను) శాంతింపజేసేవాడికి; భవ-ఔషధాయ: సంసారమనే రోగానికి మందు వంటివాడికి (నమస్కారము).

తాత్పర్యం

లక్ష్మీసమేతుడు, సర్వవ్యాపి, గరుడధ్వజుడు అయిన ఓ నరసింహ ప్రభూ! మా మూడు రకాల తాపాలను (కష్టాలను) పోగొట్టి, జనన మరణాలనే ఈ సంసార వ్యాధికి దివ్యౌషధంలా రక్షించే నీకు వందనం.

విశేషాలు

• తాపత్రయ: 1. ఆధ్యాత్మిక (శారీరక, మానసిక రోగాలు), 2. ఆదిభౌతిక (ఇతర ప్రాణుల వల్ల కలిగేవి), 3. ఆదిదైవిక (ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల కలిగేవి). ఈ మూడింటిని హరించేవాడు నరసింహుడు.

• భవౌషధాయ: ఈ లోకంలో పుట్టడం, మరణించడం అనేది ఒక పెద్ద వ్యాధి అని వేదాంతం చెబుతుంది. దానికి విముక్తిని ప్రసాదించే వైద్యుడు ఆ నారాయణుడే.

---

ముప్పైయవ చరణం

తృష్ణా విసూచికా జ్వాలాగ్ని భుజంగ రోగ | క్లేశాపహాయ హరయే గురవే నమస్తే ||

ప్రతిపదార్థం (పదము - అర్థము)

తృష్ణా: తీరని కోరికలు; విసూచికా: కలరా వంటి వ్యాధులు (లేదా సూది వంటి బాధలు); జ్వాల-అగ్ని: మండుతున్న అగ్ని; భుజంగ: పాము కాటు వంటి ప్రమాదాలు; రోగ: సమస్త వ్యాధులు; క్లేశ-అపహాయ: వీటన్నిటి వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని (క్లేశాన్ని) పోగొట్టేవాడికి; హరయే: పాపాలను హరించే హరికి; గురవే: పరమ గురువునకు; నమస్తే: నమస్కారము.

తాత్పర్యం

తీరని కోరికలు, భయంకర వ్యాధులు, అగ్ని భయం, సర్ప భయం వంటి సమస్త ఆపదలను, దుఃఖాలను రూపుమాపేవాడు, పాపహరుడు మరియు జగద్గురువు అయిన ఆ నరసింహ స్వామికి వందనం.

విశేషాలు

• క్లేశాపహాయ: మనిషిని పీడించే ఐదు రకాల క్లేశాలను (అవిద్య, అస్మిత, రాగ, ద్వేష, అభినివేశం) స్వామి తొలగిస్తాడని అంతరార్థం.

• ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠించేవారికి సకల భయాల నుండి విముక్తి కలుగుతుందని ఈ ముగింపు చరణం తెలుపుతోంది.