దండపాణి అష్టకము

 

దండపాణి అష్టకము (యక్షరాజాష్టకము)

కాశీ క్షేత్రానికి కావలి దైవంగా, శివగణాలకు అధిపతిగా వెలిసిన దండపాణిని స్తుతించే అద్భుతమైన స్తోత్రం ఇది.

1వ శ్లోకం

శ్లోకం:

రత్నభద్రాంగజోద్భూత ! పూర్ణభద్రసుతోత్తమ ! |

నిర్విఘ్నం కురుమే యక్ష ! కాశీవాసం శివాప్రియే ! ||

ప్రతిపదార్థం:

 * రత్నభద్రాంగజోద్భూత: రత్నభద్రుని శరీరము నుండి జన్మించినవాడా! (రత్నభద్రుని పుత్రుడా!)

 * పూర్ణభద్రసుతోత్తమ: పూర్ణభద్రుని యొక్క శ్రేష్ఠుడైన కుమారుడా!

 * యక్ష: ఓ యక్షరాజా!

 * శివాప్రియే: పార్వతీ పరమేశ్వరులకు అత్యంత ప్రియమైనవాడా!

 * మే: నా యొక్క

 * కాశీవాసం: కాశీ నగర నివాసాన్ని

 * నిర్విఘ్నం: ఎటువంటి ఆటంకాలు లేకుండా

 * కురు: చేయుము.

తాత్పర్యము:

ఓ యక్షరాజా! రత్నభద్రుని వంశజుడా, పూర్ణభద్రుని ఉత్తమ పుత్రుడా! శివపార్వతులకు ఇష్టుడవైన నీవు, నేను కాశీలో నివసించేటప్పుడు ఎటువంటి ఆటంకాలు కలగకుండా అనుగ్రహించు.

విశేషం:

కాశీ క్షేత్రంలో నివసించాలంటే దండపాణి అనుమతి తప్పనిసరి అని పురాణాలు చెబుతాయి. అందుకే కాశీవాసం నిర్విఘ్నంగా సాగాలని మొదటి శ్లోకంలోనే ప్రార్థించడం జరిగింది.

2వ శ్లోకం

శ్లోకం:

ధన్యో యక్షః పూర్ణభద్రో ధన్య కాంచన కుండలా |

యయోః జఠరజే భూః దండపాణే మహామతే ||

ప్రతిపదార్థం:

 * మహామతే: గొప్ప బుద్ధి గలవాడా!

 * దండపాణే: దండమును చేత ధరించిన ఓ దండపాణీ!

 * యయోః: ఎవరి యొక్క

 * జఠరజే: గర్భమున జన్మించుట చేత

 * పూర్ణభద్రో యక్షః: యక్షుడైన పూర్ణభద్రుడు

 * ధన్యః: ధన్యుడయ్యాడో

 * కాంచన కుండలా: బంగారు కుండలాలు ధరించిన (నీ తల్లి)

 * ధన్యా: ధన్యురాలైందో (వారికి నమస్కారం).

తాత్పర్యము:

ఓ గొప్ప బుద్ధిమంతుడవైన దండపాణీ! ఎవరి గర్భాన నీవు జన్మించావో, అట్టి నీ తండ్రి పూర్ణభద్రుడు, నీ తల్లి కాంచనకుండల ఎంతో ధన్యులు. నీవంటి పుత్రుని పొందినందుకు వారు ధన్యజీవులయ్యారు.

విశేషం:

ఈ శ్లోకంలో దండపాణి యొక్క తల్లిదండ్రులైన పూర్ణభద్ర, కాంచనకుండలలను స్మరించడం ద్వారా దండపాణిని ప్రసన్నం చేసుకోవడం జరిగింది.

3వ శ్లోకం

శ్లోకం:

జయ యక్షపతే ! ధీర ! జయ పింగళలోచన |

జయ పింగళ జటాభార ! జయ దండమహాయుధ ||

ప్రతిపదార్థం:

 * యక్షపతే: యక్షులకు ప్రభువైనవాడా!

 * ధీర: ధైర్యవంతుడా!

 * జయ: నీకు జయము కలుగుగాక!

 * పింగళలోచన: ఎర్రని (పింగళ) కన్నులు కలవాడా!

 * పింగళ జటాభార: రాగి రంగులో ఉన్న జటాజూటమును ధరించినవాడా!

 * దండమహాయుధ: దండము అనే గొప్ప ఆయుధాన్ని ధరించినవాడా!

తాత్పర్యము:

యక్షులకు రాజైన ఓ ధీరుడా! నీకు జయము కలుగుగాక. ఎర్రని కన్నులు, రాగి రంగు జటాజూటము కలిగి, భయంకరమైన దండాయుధాన్ని ధరించిన ఓ దండపాణీ! నీకు సర్వదా విజయం చేకూరాలి.

విశేషం:

దండపాణి యొక్క వీరత్వాన్ని, ఆయన రూపాన్ని (పింగళ లోచనాలు, జటలు) ఈ శ్లోకం వర్ణిస్తుంది. ఆయన చేతిలోని 'దండం' దుష్టులను శిక్షించడానికి, శిష్టులను రక్షించడానికి చిహ్నం.

4వ శ్లోకం

శ్లోకం:

అవిముక్తమహాక్షేత్ర సూత్రధారోగ్రతాపస |

దండనాయక భీమాస్య ! జయ విశ్వేశ్వరప్రియ ! ||

ప్రతిపదార్థం:

 * అవిముక్త మహాక్షేత్ర: కాశీ క్షేత్రానికి (అవిముక్త క్షేత్రం)

 * సూత్రధార: నిర్వహణా అధికారివైనవాడా! (సూత్రధారివి)

 * ఉగ్రతాపస: భయంకరమైన తపస్సు ఆచరించినవాడా!

 * దండనాయక: దండనను అమలుపరిచే నాయకుడా!

 * భీమాస్య: భయంకరమైన ముఖము (రూపము) కలవాడా!

 * విశ్వేశ్వరప్రియ: కాశీ విశ్వేశ్వరునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడా!

 * జయ: నీకు జయము కలుగుగాక.

తాత్పర్యము:

కాశీ అనే మహాక్షేత్రానికి సర్వాధికారివి, ఉగ్రమైన తపస్సు చేసినవాడా, భయంకరమైన రూపము కలిగి శిక్షలను అమలుచేసే దండనాయకుడా! కాశీ విశ్వనాథునికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడవైన ఓ దండపాణీ, నీకు జయము కలుగుగాక.

విశేషం:

కాశీలో ఎవరికి ఎంత శిక్ష వేయాలో, ఎవరికి మోక్షం ఇవ్వాలో నిర్ణయించే అధికారం విశ్వేశ్వరుడు దండపాణికే ఇచ్చాడని దీని అర్థం.

5వ శ్లోకం

శ్లోకం:

సౌమ్యానాం సౌమ్యవదన ! భీషణానాం భయానక ! |

క్షేత్రపాపభయంకాల ! మహాకాల ! మహాప్రయి ! ||

ప్రతిపదార్థం:

 * సౌమ్యానాం: సౌమ్యులకు (మంచివారికి)

 * సౌమ్యవదన: ప్రసన్నమైన ముఖము కలవాడా!

 * భీషణానాం: భయంకరులకు (దుష్టులకు)

 * భయానక: భయాన్ని కలిగించేవాడా!

 * క్షేత్రపాప: ఈ క్షేత్రంలో చేసే పాపాలకు

 * భయంకాల: భయంకరమైన కాల యముడి వంటివాడా!

 * మహాకాల: గొప్ప కాలస్వరూపుడా!

 * మహాప్రయి: గొప్పదైన ప్రీతి కలవాడా!

తాత్పర్యము:

మంచివారి పట్ల ఎంతో సౌమ్యంగా, శాంతంగా కనిపిస్తావు. కానీ దుష్టులకు మాత్రం భయంకరంగా తోస్తావు. కాశీ క్షేత్రంలో పాపాలు చేసేవారికి నీవు సాక్షాత్తు మృత్యువు వంటివాడవు.

విశేషం:

భగవంతుడు భక్తులకు కల్పవృక్షం, దుష్టులకు వజ్రాయుధం అనే భావం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

6వ శ్లోకం

శ్లోకం:

జయప్రాణ ! యక్షేంద్ర ! కాశీవాసన్మమోద్ధర ! |

మహారత్నస్ఫురచ్చక్ర చలచ్చిత్రవిగ్రహ ||

ప్రతిపదార్థం:

 * జయప్రాణ: విజయమే ప్రాణముగా కలవాడా!

 * యక్షేంద్ర: యక్షులకు రాజైనవాడా!

 * మమ: నన్ను

 * కాశీవాసన్: కాశీలో నివసించేలా చేసి

 * ఉద్ధర: ఉద్ధరించుము.

 * మహారత్న స్ఫురత్ చక్ర: గొప్ప రత్నాలతో ప్రకాశించే చక్రము వలె

 * చలత్ చిత్ర విగ్రహ: చలించే అద్భుతమైన రూపము కలవాడా!

తాత్పర్యము:

యక్షరాజా! నీవు విజయ స్వరూపుడవు. రత్నఖచితమైన ఆభరణాలతో ప్రకాశించే దివ్యమంగళ విగ్రహం నీది. నన్ను కాశీలో నివసించే భాగ్యాన్ని ప్రసాదించి, నన్ను సంసార సాగరం నుండి ఉద్ధరించు.

విశేషం:

ఇక్కడ భక్తుడు తనను కాశీలో స్థిర నివాసిని చేయమని, తన జీవితాన్ని ధన్యం చేయమని దండపాణిని వేడుకుంటున్నాడు.

7వ శ్లోకం

శ్లోకం:

మహాసంభ్రాంతిజనక ! మహోద్ధాంతి ప్రదాయక ! |

అభక్తానాం చ భక్తానాం సంభ్రాంత్యుద్ధ్రాంతి నాశక ! ||

ప్రతిపదార్థం:

 * మహాసంభ్రాంతిజనక: (దుష్టులకు) గొప్పదైన భ్రమను లేదా కలవరమును పుట్టించేవాడా!

 * మహోద్ధాంతి ప్రదాయక: అత్యధికమైన భయాన్ని/ఉద్వేగాన్ని కలిగించేవాడా!

 * అభక్తానాం: భక్తి లేనివారికి (పైన చెప్పినవి వర్తిస్తాయి).

 * చ: మరియు

 * భక్తానాం: నీ భక్తులకు మాత్రం

 * సంభ్రాంత్యుద్ధ్రాంతి నాశక: భ్రమలను, భయాలను నశింపజేసేవాడా!

తాత్పర్యము:

ఓ దండపాణీ! నీవు భక్తి లేనివారికి మనసులో తీవ్రమైన కలవరాన్ని, భయాన్ని కలిగిస్తావు. కానీ నిన్ను నమ్ముకున్న భక్తులకు మాత్రం వారి మనసులోని సర్వ భ్రమలను, భయాందోళనలను తొలగించి శాంతిని ప్రసాదిస్తావు.

8వ శ్లోకం

శ్లోకం:

ప్రాంతనేపథ్యచతుర ! జయ జనననిధిప్రద ! |

జయ గౌరీపదాబ్జాతే మోక్షేక్షణ విచక్షణ ! ||

ప్రతిపదార్థం:

 * ప్రాంత నేపథ్య చతుర: కాశీ క్షేత్ర పరిసరాలను కాపాడటంలో నేర్పరివైనవాడా!

 * జనననిధి ప్రద: జనులకు (భక్తులకు) ఐశ్వర్యనిధులను ఇచ్చేవాడా!

 * గౌరీ పదాబ్జాతే: పార్వతీ దేవి పాదపద్మముల యందు భక్తి కలవాడా!

 * మోక్షేక్షణ విచక్షణ: మోక్షాన్ని ఇవ్వడంలో సరైన వివేకము, నేర్పు కలవాడా!

తాత్పర్యము:

కాశీ క్షేత్ర రక్షణలో నిపుణుడా, భక్తులకు సకల సంపదలను ఇచ్చేవాడా, నీకు జయము. గౌరీ దేవి పాద పద్మాలను ఆశ్రయించినవాడా! ఎవరికి మోక్షం ఇవ్వాలో నిర్ణయించగల విచక్షణ జ్ఞానం కలిగిన ఓ దండపాణీ, నీకు జయము.

9వ శ్లోకం

శ్లోకం:

యక్షరాజాష్టకం పుణ్యం ఇదం నిత్యం త్రికాలతః |

జపామ మైత్రావరుణే వారాణస్యాప్తి కారణమ్ ||

ప్రతిపదార్థం:

 * పుణ్యం ఇదం: పుణ్యప్రదమైన ఈ

 * యక్షరాజాష్టకం: యక్షరాజ అష్టకాన్ని

 * త్రికాలతః: మూడు కాలాలలో (ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం)

 * నిత్యం: ప్రతిరోజూ

 * జపామ: జపించినట్లయితే

 * మైత్రావరుణే: ఓ అగస్త్య మహర్షీ! (వశిష్ఠుని సోదరుడా)

 * వారాణస్యాప్తి కారణమ్: వారణాసి (కాశీ) నివాస ప్రాప్తికి ఇది కారణమవుతుంది.

తాత్పర్యము:

ఓ అగస్త్య మహర్షీ! పుణ్యప్రదమైన ఈ యక్షరాజాష్టకాన్ని (దండపాణి అష్టకాన్ని) ఎవరైతే ప్రతిరోజూ మూడు సంధ్యలలో పఠిస్తారో, వారికి కాశీ నగర నివాసం లభిస్తుంది.

10వ శ్లోకం

శ్లోకం:

దండపాణ్యష్టకం భీమాన్ జపన్ విఘ్నైః న జతుచిత్ |

శ్రద్ధయా పరిభూయేత కాశీవాసఫలం లభేత్ ||

ప్రతిపదార్థం:

 * భీమాన్: భయంకరమైన ప్రభావం గలవాడా!

 * దండపాణ్యష్టకం: ఈ దండపాణి అష్టకాన్ని

 * శ్రద్ధయా: భక్తి శ్రద్ధలతో

 * జపన్: జపించే మనుష్యుడు

 * జతుచిత్: ఎన్నడూ కూడా

 * విఘ్నైః: ఆటంకాల చేత

 * న పరిభూయేత: ఓడిపోడు (పరాభవం పొందడు)

 * కాశీవాస ఫలం: కాశీలో నివసించిన పుణ్య ఫలాన్ని

 * లభేత్: పొందుతాడు.

తాత్పర్యము:

ఈ దండపాణి అష్టకాన్ని ఎవరైతే శ్రద్ధతో పఠిస్తారో, వారు ఎటువంటి విఘ్నాల చేత పరాజయం పాలవ్వరు. వారికి నిశ్చయముగా కాశీ క్షేత్ర నివాస ఫలం లభిస్తుంది.

11వ శ్లోకం

శ్లోకం:

ప్రాదుర్భావం దండపాణేః శృణ్వన్ స్తోత్రమిదం గృణన్ |

విపత్తి మన్మతః ప్రాప్య కాశీం జన్మాంతరే లభేత్ ||

ప్రతిపదార్థం:

 * దండపాణేః: దండపాణి యొక్క

 * ప్రాదుర్భావం: ఆవిర్భావ గాథను

 * శృణ్వన్: విన్నవారూ

 * ఇదం స్తోత్రం: ఈ స్తోత్రాన్ని

 * గృణన్: పఠించేవారూ

 * విపత్తిం: ఆపదలను

 * ప్రాప్య: పొంది ఉన్నప్పటికీ (తొలగించుకుని)

 * జన్మాంతరే: తరువాతి జన్మలోనైనా

 * కాశీం లభేత్: కాశీ ప్రాప్తిని పొందుతారు.

తాత్పర్యము:

దండపాణి పుట్టుక గురించి విన్నవారైనా లేదా ఈ స్తోత్రాన్ని చదివిన వారైనా సరే, ప్రస్తుత విపత్తుల నుండి బయటపడటమే కాకుండా, వారు పునర్జన్మలోనైనా తప్పక కాశీ క్షేత్రాన్ని చేరుకుంటారు.

12వ శ్లోకం (ఫలశ్రుతి)

శ్లోకం:

శ్రుత్వాధ్యాయమిమం పుణ్యం దండపాణి సముద్భవమ్ |

పరిత్యా పరయాత్వపి న విఘ్నైః అభిభూయతే ||

ప్రతిపదార్థం:

 * దండపాణి సముద్భవం: దండపాణి పుట్టుకను తెలిపే

 * పుణ్యం ఇమం అధ్యాయం: పుణ్యప్రదమైన ఈ అధ్యాయాన్ని

 * శ్రుత్వా: విని

 * పరయా: గొప్పదైన

 * పఠిత్వా అపి: పఠించిన వారు కూడా

 * విఘ్నైః: విఘ్నాల ద్వారా

 * న అభిభూయతే: అణచివేయబడరు (బాధపడరు).

తాత్పర్యము:

దండపాణి ఆవిర్భావాన్ని తెలిపే ఈ పుణ్యప్రదమైన స్తోత్రాన్ని విన్నవారు లేదా పఠించిన వారు ఎటువంటి విఘ్నాలకూ లోనుకాకుండా సుఖంగా ఉంటారు.

ముగింపు:

ఈ స్తోత్రం చివరగా "సమస్త లోకాః సుఖినో భవంతు" అని ముగుస్తుంది. దీని అర్థం లోకంలోని ప్రాణులన్నీ సుఖ సంతోషాలతో ఉండాలని ఆశీర్వచనం.