Total Pageviews

Wednesday, July 1, 2026

సాంబ సూర్య స్తోత్రం

 


సాంబుడు రచించిన ఈ శక్తివంతమైన శ్రీ సూర్య ద్వాదశార్యా స్తోత్రంలోని   (సాంబ సూర్య స్తోత్రం)  ప్రతి శ్లోకానికి ప్రతిపదార్థము , తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు 01 - 07 -2026

శ్రీ సాంబ సూర్య స్తోత్రం (సూర్య ద్వాదశార్యా స్తోత్రం)

1. మొదటి శ్లోకం

శ్లోకం:

ఉద్యన్నద్య వివస్వాన్ ఆరోహన్నుత్తరాం దివం దేవః |

హృద్రోగం మమ సూర్యో హరిమాణం చాశు నాశయతు || 1 ||

ప్రతిపదార్థము:

అద్య = ఈ రోజు, ఉద్యన్ = ఉదయిస్తున్నట్టియు, ఉత్తరాం = ఉన్నతమైన, దివం = ఆకాశాన్ని, ఆరోహన్ = అధిరోహిస్తున్నట్టియు, వివస్వాన్ = కాంతిమంతుడైన, దేవః = ప్రకాశస్వరూపుడైన, సూర్యః = సూర్యభగవానుడు, మమ = నాయొక్క, హృద్రోగం = గుండె జబ్బును, హరిమాణం చ = శరీరానికి వచ్చే పచ్చకామెర్ల రోగాన్ని (లేదా శరీరం పాలిపోవడాన్ని) కూడా, ఆశు = శీఘ్రముగా, నాశయతు = నశింపజేయుగాక!

తాత్పర్యము:

ఈ రోజున ఉదయిస్తూ, ఉన్నతమైన ఆకాశ మార్గంలో పైకి ప్రయాణిస్తున్న కాంతిమంతుడైన ఆ సూర్యదేవుడు నా గుండె జబ్బులను, శరీర పాలిపోవడాన్ని (పచ్చకామెర్లను) అతి త్వరగా నివారించుగాక!

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకం ఋగ్వేదంలోని సౌర సూక్తం ఆధారంగా రూపొందింది. ఉదయించే సూర్య కిరణాలకు గుండె జబ్బులను, కామెర్లను నయం చేసే అద్భుతమైన ఆరోగ్య శక్తి (Chromotherapy/Sunlight therapy) ఉందని వేదకాలం నాడే గుర్తించారు.

2. రెండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

నిమిషార్ధేనైకేన త్వే చ శతే ద్వే సహస్రే ద్వే |

క్రమమాణ యోజనానాం నమో౽స్తు తే నళిననాథాయ || 2 ||

ప్రతిపదార్థము:

ఏకేన = ఒకటైన, నిమిషార్ధేన = అర నిమిష కాలంలో (నిమిషంలో సగం కాలంలో), ద్వే సహస్రే = రెండు వేల, ద్వే శతే చ = రెండు వందల (మొత్తం 2200), యోజనానాం = యోజనాల దూరాన్ని, క్రమమాణ = దాటుతున్నట్టి (ప్రయాణిస్తున్నట్టి), నళిననాథాయ = పద్మములకు నాథుడైన (సూర్యునికి), తే = నీకు, నమః = నమస్కారము, అస్తు = అగుగాక!

తాత్పర్యము:

కేవలం అర నిమిష కాలంలోనే రెండు వేల  రెండు వందల (2200) యోజనాల దూరాన్ని ప్రయాణించే, పద్మబాంధవుడైన ఓ సూర్యభగవానా! నీకు నమస్కారము.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ప్రాచీన కాలంలోనే కాంతి వేగాన్ని (Speed of Light) అద్భుతంగా లెక్కించారు. ఒక నిమిషార్ధంలో 2200 యోజనాలు అంటే, ఆధునిక శాస్త్రవేత్తలు లెక్కించిన కాంతి వేగానికి ఇది ఎంతో మైలురాయిలా దగ్గరగా ఉంటుంది.

3. మూడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

కర్మజ్ఞానఖదశకం మనశ్చ జీవ ఇతి విశ్వసర్గాయ |

ద్వాదశధా యో విచరతి స ద్వాదశమూర్తిరస్తు మోదాయ || 3 ||

ప్రతిపదార్థము:

యః = ఏ సూర్యభగవానుడు, కర్మజ్ఞానఖదశకం = ఐదు కర్మేంద్రియాలు మరియు ఐదు జ్ఞానేంద్రియాల సమూహము (మొత్తం 10), మనః చ = మనస్సు, జీవః = జీవాత్మ, ఇతి = అనే, విశ్వసర్గాయ = ప్రపంచ సృష్టి కొరకు, ద్వాదశధా = పన్నెండు విధాలుగా (పన్నెండు మాసాల రూపంలో), విచరతి = సంచరిస్తున్నాడో, సః = ఆ, ద్వాదశమూర్తిః = ద్వాదశాదిత్యుల స్వరూపుడైన సూర్యుడు, మోదాయ = మాకు ఆనందము కొరకు, అస్తు = అగుగాక!

తాత్పర్యము:

ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు, మనస్సు, జీవుడు అనే పన్నెండు తత్వాల రూపంలో విశ్వసృష్టి కోసం, సంవత్సరంలో పన్నెండు రూపాలతో (ద్వాదశాదిత్యులుగా) సంచరించే ఆ సూర్యదేవుడు మాకు సంతోషాన్ని ప్రసాదించుగాక!

విశేషాలు:

మానవ శరీరంలోని 12 ముఖ్య తత్వాలకు, సూర్యుని 12 రూపాలకు (ధాత, మిత్రుడు, ఆర్యముడు, శక్రుడు, వరుణుడు, అంశుడు, భగుడు, వివస్వాన్, పూష, పర్జన్యుడు, త్వష్ట, విష్ణువు) గల సృష్టి సంబంధాన్ని ఇక్కడ వివరించారు.

4. నాల్గవ శ్లోకం

శ్లోకం:

త్వం యజురృక్సామత్వం త్వమాగమస్త్వం వషట్కారః |

త్వం విశ్వం త్వం హంసః త్వం భానో పరమహంసశ్చ || 4 ||

ప్రతిపదార్థము:

భానో = ఓ సూర్యదేవా!, త్వం = నీవు, యజుః ఋక్ సామ త్వం = యజుర్వేదము, ఋగ్వేదము, సామవేద స్వరూపానివి, త్వం = నీవు, ఆగమః = శాస్త్ర/వేదాంత స్వరూపానివి, త్వం = నీవు, వషట్కారః = యజ్ఞయాగాదులలో పలికే 'వషట్' అనే పవిత్ర శబ్దానివి, త్వం = నీవు, విశ్వం = ఈ జగత్తువు, త్వం = నీవు, హంసః = హంసవు (సూర్యుడవు లేదా ప్రాణస్వరూపుడవు), పరమహంసః చ = పరమాత్మ స్వరూపుడవు కూడా!

తాత్పర్యము:

ఓ భాస్కరా! నీవే ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదాలు. నీవే ఆగమ శాస్త్రానివి, యజ్ఞ మంత్రమైన వషట్కారానివి. ఈ సమస్త విశ్వం, జీవాత్మ, పరమాత్మ అన్నీ నీవే!

విశేషాలు:

సూర్యుడిని వేదత్రయ స్వరూపుడిగా "త్రయీమయాయ సూర్యాయ" అని పిలుస్తారు. సూర్యారాధన అంటే పరబ్రహ్మ ఆరాధనే అని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది.

5. ఐదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

శివరూపాత్ జ్ఞానమహం త్వత్తో ముక్తిం జనార్దనాకారాత్ |

శిఖిరూపాదైశ్వర్యం భవతశ్చారోగ్యమిచ్ఛామి || 5 ||

ప్రతిపదార్థము:

అహం = నేను, శివరూపాత్ = శివ స్వరూపుడవైన నీ నుండి, జ్ఞానం = జ్ఞానాన్ని, జనార్దనాకారాత్ = విష్ణు స్వరూపుడవైన నీ నుండి, ముక్తిం = మోక్షాన్ని, శిఖిరూపాత్ = అగ్ని స్వరూపుడవైన నీ నుండి, ఐశ్వర్యం = సంపదను, భవతః చ = సూర్య స్వరూపుడవైన నీ నుండియే, ఆరోగ్యం = సర్వరోగ నివారణయగు ఆరోగ్యాన్ని, ఇచ్చామి = కోరుకుంటున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఈశ్వరుడి రూపంలో ఉన్న నీ నుండి జ్ఞానాన్ని, విష్ణు రూపంలో ఉన్న నీ నుండి మోక్షాన్ని, అగ్ని రూపంలో ఉన్న నీ నుండి ఐశ్వర్యాన్ని, ప్రత్యక్ష నారాయణుడవైన నీ నుండి నేను ఆరోగ్యాన్ని ప్రార్థిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

హిందూ సంప్రదాయంలో "ఆరోగ్యం భాస్కరాదిచ్ఛేత్" (ఆరోగ్యాన్ని సూర్యుడి నుండి కోరుకోవాలి) అనే ప్రసిద్ధ వచనం ఉంది. సూర్యుడే త్రిమూర్తి స్వరూపుడని దీని భావం.

6. ఆరవ శ్లోకం

శ్లోకం:

త్వగ్దోషా దృగ్దోషా హృద్దోషా యేऽఖిలేంద్రియజదోషాః |

తాన్ పూషా హతదోషః కించిద్రోషాగ్నినా దహతు || 6 ||

ప్రతిపదార్థము:

త్వగ్దోషాః = చర్మ వ్యాధులు, దృగ్దోషాః = కంటి జబ్బులు, హృద్దోషాః = గుండె జబ్బులు, యే = ఏవైతే, అఖిలేంద్రియజదోషాః = సమస్త ఇంద్రియాల వల్ల కలిగే లోపాలు (రోగాలు) ఉన్నాయో, తాన్ = ఆ దోషాలన్నింటినీ, హతదోషః = పాపాలను హరించేవాడైన, పూషా = పూష అనే పేరుగల సూర్యుడు, కించిత్ = కొద్దిపాటి, రోషాగ్నినా = తన కోపాగ్ని చేత, దహతు = భస్మం చేయుగాక!

తాత్పర్యము:

చర్మ వ్యాధులు, నేత్ర వ్యాధులు, హృదయ సంబంధిత రోగాలు మరియు ఇంద్రియాల లోపాలన్నింటినీ... సర్వదోష హరియైన ఆ సూర్యభగవానుడు తన స్వల్ప కోపాగ్నితో దహించి వేయుగాక!

విశేషాలు:

సూర్యుని కిరణాలలోని అతినీలలోహిత (UV) మరియు ఇతర కిరణాలు చర్మ రోగాలను, కంటి చూపు సమస్యలను నయం చేసే శక్తిని కలిగి ఉంటాయని ఇక్కడ ప్రస్తావించబడింది.

7. ఏడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

తిమిరమివ నేత్రతిమిరం పటలమివాశేషరోగపటలం నః |

కాచమివాధినికోశం కాలపితా రోగశూన్యతాం కురుతాత్ || 7 ||

ప్రతిపదార్థము:

కాలపితా = కాలమునకు తండ్రి అయిన సూర్యుడు, తిమిరం ఇవ = చీకటిని పోగొట్టినట్లుగా, నః = మా యొక్క, నేత్రతిమిరం = కంటి శుక్లాలను (చీకటిని), పటలం ఇవ = మేఘాల పొరలను విడదీసినట్లుగా, అశేషరోగపటలం = సమస్త రోగాల సమూహాన్ని, కాచం ఇవ = గాజు పాత్రను పగలగొట్టినట్లుగా, ఆధినికోశం = మానసిక బాధల నిధిని (సమూహాన్ని) అంతం చేసి, రోగశూన్యతాం = వ్యాధులు లేని స్థితిని, కురుతాత్ = చేయుగాక!

తాత్పర్యము:

కాల స్వరూపుడైన సూర్యుడు బాహ్య చీకట్లను పటాపంచలు చేసినట్లుగా మా కంటి రోగాలను, మేఘాలను విచ్ఛిన్నం చేసినట్లుగా మా సమస్త వ్యాధులను, గాజును పగలగొట్టినట్లుగా మా మానసిక బాధలను ముక్కలు చేసి మాకు సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చుగాక!

విశేషాలు:

ఇక్కడ సూర్యుడిని 'కాలపితా' (కాలానికి తండ్రి) అన్నారు, ఎందుకంటే సూర్యగమనం వల్లనే రోజులు, వారాలు, కాలాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఆయన మానసిక, శారీరక రుగ్మతలను తొలగించే వైద్యుడు.

8. ఎనిమిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

యస్య చ సహస్రాంశోరంశులేశో హిమాంశుబింబగతః |

భాసయతి నక్తమఖిలం కీలయతు విపద్గణానరుణః || 8 ||

ప్రతిపదార్థము:

సహస్రాంశోః = వేయి కిరణములు గల ఏ సూర్యుని యొక్క, అంశులేశః = కిరణములలోని ఒక చిన్న భాగము, హిమాంశుబింబగతః = చంద్ర బింబాన్ని చేరినదై, అఖిలం = సమస్తమైన, నక్తం = రాత్రిని, భాసయతి = ప్రకాశింపజేస్తోందో, సః = అటువంటి, అరుణః = ఎర్రని కాంతిగల సూర్యుడు, విపద్గణాన్ = మా ఆపదల సమూహాలను, కీలయతు = బంధించుగాక (నాశనం చేయుగాక)!

తాత్పర్యము:

తన వేల కిరణాలలో ఒక చిన్న కిరణ భాగం చేత చంద్రుడిని ప్రకాశింపజేసి, ఆ చంద్రుడి ద్వారా రాత్రి వేళ విశ్వమంతటికీ వెలుగును ఇస్తున్నాడో, అట్టి అరుణ కిరణుడైన సూర్యదేవుడు మా ఆపదలను కట్టడి చేయుగాక!

విశేషాలు:

చంద్రుడికి స్వయంప్రకాశం లేదు, అతడు సూర్యకాంతి వలనే ప్రకాశిస్తున్నాడనే ఖగోళ సత్యాన్ని (Moon reflects sunlight) మన పురాణాలు ఎప్పుడో చెప్పాయనడానికి ఈ శ్లోకమే నిదర్శనం.

9. తొమ్మిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

యేన వినాంధం తమసం జగదేతత్ యత్ర సతి చరాచరం విశ్వమ్ |

ధృతబోధం తం నళినీభర్తారం హర్తారమాపదామీడే || 9 ||

ప్రతిపదార్థము:

యేన వినా = ఎవడు లేకపోతే, ఏతత్ = ఈ, జగత్ = లోకము, అంధం తమసం = గ్రుడ్డి చీకటి అయిపోతుందో, యత్ర సతి = ఎవడు ఉంటేనే (ఉదయించగానే), చరాచరం = కదిలేవి, కదలనివి అయిన, విశ్వం = సమస్త ప్రపంచము, ధృతబోధం = మేల్కొంటుందో (జ్ఞానాన్ని పొందుతుందో), తం = అట్టి, నళినీభర్తారం = పద్మములకు ప్రభువైన, ఆపదాం = ఆపదలను, హర్తారం = హరించే సూర్యుడిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఎవరు లేకపోతే ఈ ప్రపంచమంతా అంధకారబంధురం అవుతుందో, ఎవరు ఉదయిస్తే ఈ చరాచర సృష్టి అంతా చైతన్యవంతమై మేల్కొంటుందో, అట్టి పద్మప్రియడైన, ఆపదలను హరించే సూర్యభగవానుడిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

సూర్యుడే ఈ భూమిపై సమస్త జీవకోటికి ప్రాణాధారం (Ultimate source of energy). ఆయన రాకతోనే సృష్టిలో చలనం, చైతన్యం మొదలవుతాయి.

10. పదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

వాతాశ్మరీగదార్శస్త్వగ్దోషమహోదరప్రమేహాంశ్చ |

గ్రహణీభగంధరాఖ్యా మహారుజోऽపి త్వమేవ హంసి || 10 ||

ప్రతిపదార్థము:

వాత = వాత రోగాలు, అశ్మరీగద = కిడ్నీలో రాళ్లు (మూత్రపిండ వ్యాధులు), అర్శః = మొలలు (Piles), త్వగ్దోష = చర్మ వ్యాధులు, మహోదర = జలదర వ్యాధి (Dropsy/Ascites), ప్రమేహాన్ చ = మధుమేహం (Diabetes) వంటి మూత్ర వ్యాధులను, గ్రహణీ = జీర్ణకోశ వ్యాధులు (Dysentery), భగంధర ఆఖ్యా = భగంధరము (యోనిని చీల్చు రోగము.Fistula) అనబడే, మహారుజః అపి = భయంకరమైన రోగాలను కూడా, త్వమేవ = నీవే, హంసి = నశింపజేస్తావు.

తాత్పర్యము:

ఓ సూర్యదేవా! వాత రోగాలు, కిడ్నీలో రాళ్లు, మొలలు, చర్మ వ్యాధులు, మహోదరం (పొట్ట ఉబ్బరం), మధుమేహం, గ్రహణి (జీర్ణకోశ వ్యాధి), భగంధరం వంటి మహా రోగాలను సైతం నీ కిరణాల శక్తితో నీవే రూపుమాపుతావు.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ఆయుర్వేద పరంగా అత్యంత కష్ట సాధ్యమైన పది రకాల దీర్ఘకాలిక వ్యాధులను పేర్కొన్నారు. సూర్య నమస్కారాలు, సూర్య కిరణాల చికిత్స ద్వారా వీటి తీవ్రత తగ్గుతుందని నమ్మకం.

11. పదకొండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

ధర్మార్థకామమోక్షప్రతిరోధిన ఉగ్రతాపవేగకరాన్ |

బందీకృతేంద్రియగణాన్ గదాన్ విఖండయతు చండాంశుః || 11 ||

ప్రతిపదార్థము:

ధర్మార్థకామమోక్ష = చతుర్విధ పురుషార్థములకు (ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షములకు), ప్రతిరోధినః = అడ్డుపడేవియు, ఉగ్రతాప = తీవ్రమైన బాధను, వేగకరాన్ = వేగాన్ని కలిగించేవియు, బందీకృత = బందీలుగా చేయబడిన, ఇంద్రియగణాన్ = ఇంద్రియ సమూహము కలవియు అయిన, గదాన్ = రోగాలను, చండాంశుః = తీక్షణమైన కిరణాలు గల సూర్యుడు, విఖండయతు = ముక్కలు ముక్కలుగా నాశనం చేయుగాక!

తాత్పర్యము:

మనుషులు సాధించాల్సిన ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలనే నాలుగు పురుషార్థాలకు అడ్డుపడుతూ, తీవ్రమైన బాధలను కలిగిస్తూ, మన ఇంద్రియాలను సైతం నిస్తేజం చేసే భయంకరమైన రోగాలను తీక్షణ కిరణుడైన సూర్యభగవానుడు పూర్తిగా ఖండించి వేయుగాక!

విశేషాలు:

రోగిష్ఠి శరీరం ఉన్నవాడు జీవితంలో ఏదీ సాధించలేడు. అందుకే శారీరక రోగాలే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక ప్రగతికి అడ్డుపడే రోగాలను కూడా తొలగించమని ఇక్కడ ప్రార్థించారు.

12. పండ్రెండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

త్వం మాతా త్వం శరణం త్వం దాతా త్వం ధనం త్వమాచార్యః |

త్వం త్రాతా త్వం హర్తా విపదామర్క ప్రసీద మమ || 12 ||

ప్రతిపదార్థము:

అర్క = ఓ సూర్యదేవా!, త్వం = నీవు, మాతా = తల్లివి, త్వం = నీవు, శరణం = రక్షకుడివి (ఆశ్రయానివి), త్వం = నీవు, దాతా = దాతవు, త్వం = నీవు, ధనం = సంపదవు, త్వం = నీవు, ఆచార్యః = గురువువు, త్వం = నీవు, త్రాతా = రక్షించేవాడవు, త్వం = నీవు, విపదాం = ఆపదలను, హర్తా = హరించేవాడవు, మమ = నా యందు, ప్రసీద = ప్రసన్నుడవు కావుము.

తాత్పర్యము:

ఓ సూర్యభగవానా! నీవే మా తల్లివి, నీవే మాకు శరణు, నీవే దాతవు, నీవే మా ధనము, నీవే మా జగద్గురువువు, నీవే మా రక్షకుడవు మరియు మా ఆపదలను హరించేవాడవు. అట్టి ఓ ఆర్తత్రాణపరాయణా! నాపై కరుణించుము.

విశేషాలు:

ఇది శరణాగతి శ్లోకం. సూర్యుడిని సమస్త బంధువుగా, సర్వస్వంగా భావించి నమస్కరించడం వల్ల ఆయన అనుగ్రహం లభిస్తుంది.

ఫలశ్రుతి

శ్లోకం:

ఇత్యార్యాద్వాదశకం సాంబస్య పురో నభస్థలాత్పతితమ్ |

పఠతాం భాగ్యసమృద్ధిః సమస్తరోగక్షయస్స్యాత్ ||

ప్రతిపదార్థము:

ఇతి = ఈ విధంగా, సాంబస్య = సాంబుని యొక్క, పురః = ఎదుట, నభస్థలాత్ = ఆకాశ మార్గము నుండి, పతితమ్ = పడినట్టి, ఆర్యాద్వాదశకం = ఆర్య ఛందస్సులో ఉన్న ఈ పన్నెండు శ్లోకాల స్తోత్రాన్ని, పఠతాం = చదివేవారికి, భాగ్యసమృద్ధిః = అష్టైశ్వర్యాల అభివృద్ధి, సమస్తరోగక్షయః = అన్ని రకాల రోగాల నివారణ, స్యాత్ = కలుగుతుంది.

తాత్పర్యము:

శ్రీకృష్ణుని కుమారుడైన సాంబుడి ఆరోగ్యం కోసం ఆకాశం నుండి సూర్యభగవానుడే స్వయంగా అనుగ్రహించిన ఈ 12 శ్లోకాల 'సూర్య ద్వాదశార్యా స్తోత్రాన్ని' ప్రతిరోజూ భక్తితో పఠించే వారికి సమస్త రోగాలు తొలగిపోయి, సంపూర్ణ ఆయురారోగ్యాలు, అష్టైశ్వర్యాలు సిద్ధిస్తాయి.


No comments:

Post a Comment

అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం

 అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం  అద్భుతమైన స్తోత్రం ఈరోజు(21- 10-2026) విన్నాను. దాని ప్రతి పదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు ...