శ్రీనివాసగద్య

 శ్రీమాన్ పురిశై శ్రీరంగాచార్య స్వామి  రచించిన శ్రీనివాసగద్యమునకు తెలుగులో ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి18 -08 -25

 

                                                                                             

శ్రీనివాసగద్యం అనేది గత శతాబ్దంలో తిరుపతిలో జీవించిన గొప్ప పండితుడు శ్రీమాన్ పురిశై శ్రీరంగాచార్య స్వామి రచించారు. ఇది చాలా మధురమైన రచన. ఈ గద్యం శ్రీనివాసుని అందమైన రూపాన్ని, తిరుమల పర్వతాల శోభను అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది.

శ్రీమాన్ పురిశై శ్రీరంగాచార్య స్వామి, ఆచార్యులైన శ్రీరామానుజుల ఆదేశాల మేరకు తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామివారికి పూల కైంకర్యం చేసిన అనంతాచార్యుల వంశానికి చెందినవారు. ఈ గద్యం వినడానికి చాలా మధురంగా, అర్థవంతంగా ఉంటుంది. ఈ గద్యలో  అనంతాచార్యులకు సంబంధించిన కొన్ని కథలు కూడా ఉన్నాయి.

ప్రతిరోజు సాయంత్రం టీటీడీ నిర్వహిస్తున్న ఎస్.వి.బి.సి. ఛానెల్‌లో ఈ శ్రీనివాసగద్యం ప్రసారం అవుతుంది.

-----------------------------------------------------------------------------------------

 1. శ్రీమదఖిలమహీమండలమండనధరణిధరమండలాఖండలస్య

ప్రతిపదార్థం: శ్రీమత్‌ = శోభను, సంపదను కలిగిన, అఖిల = సమస్తమైన, మహీమండల = భూమండలానికి, మండన = అలంకారమైనది, ధరణిధరమండల = పర్వతాల సమూహానికి, అఖండలస్య = ఇంద్రుని వంటిది (గొప్పది).

తాత్పర్యం: శోభను, సంపదను కలిగి, సమస్త భూమండలానికి అలంకారంగా, పర్వతాలన్నింటిలోకెల్లా గొప్పదిగా నిలిచేది శ్రీ వేంకటాచలం.

విశేషాలు: మేరు పర్వతం, హిమాలయాలు వంటి గొప్ప పర్వతాలు ఉన్నప్పటికీ, పరమాత్మ అయిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు తన నివాసంగా ఈ పర్వతాన్ని ఎంచుకోవడం వల్ల దీనికి గొప్ప శోభ లభించింది. అందుకే ఇది పర్వతాలన్నింటిలోకెల్లా శ్రేష్ఠమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ గద్యంలోని 11వ చూర్ణికలో "శ్రీమత్" అనే పదం వేంకటాచలానికి విశేషణంగా ఉపయోగించబడింది. కాబట్టి, ఇక్కడ "శ్రీమత్" అనే పదాన్ని భూమండలానికి విశేషణంగా అన్వయించడం జరిగింది.

 

2. నిఖిలసురాసురవందితవరాహక్షేత్రవిభూషణస్య

ప్రతిపదార్థం: నిఖిల = సమస్తమైన, సుర-అసుర = దేవతలచే, రాక్షసులచే, వందిత = నమస్కరించబడినది, వరాహక్షేత్ర = వరాహ క్షేత్రానికి, విభూషణస్య = గొప్ప అలంకారమైనది.

తాత్పర్యం: సమస్త దేవతలు మరియు రాక్షసులచే నమస్కరించబడిన వరాహక్షేత్రానికి విశిష్టమైన ఆభరణం వంటిది ఈ శ్రీ వేంకటాచలం.

విశేషాలు: తిరుమల క్షేత్రం ఆదివరాహ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆదివరాహమూర్తి హిరణ్యాక్షుడిని సంహరించిన తర్వాత ఈ పర్వతాన్ని తన నివాసంగా ఎంచుకున్నారు. అందువల్ల ఈ క్షేత్రానికి స్వామి వరాహస్వామియే. ఈనాటికీ తిరుమలలో మొదట చేసే పూజలు, నైవేద్యాలు వరాహస్వామికే సమర్పిస్తారు. "నిఖిల సురాసురవందిత" అనే విశేషణం వరాహక్షేత్రానికే వర్తిస్తుంది. అంటే, దేవతలు, రాక్షసులు పూజించిన వరాహక్షేత్రానికి వేంకటాచలం ఒక గొప్ప ఆభరణం.

 

 

 

3. శేషాచలగరుడాచలవృషభాచలనారాయణాచలాంజనాచలాది శిఖరిమాలాకులస్య

ప్రతిపదార్థం: శేషాచల = శేషాచలం, గరుడాచల = గరుడాచలం, వృషభాచల = వృషభాచలం, నారాయణాచల = నారాయణాచలం, అంజనాచల = అంజనాచలం, ఆది = మొదలగు, శిఖరిమాలా = పర్వతాల పంక్తులతో, ఆకులస్య = నిండినది.

తాత్పర్యం: శేషాచలం, గరుడాచలం, వృషభాచలం, నారాయణాచలం, అంజనాచలం మొదలైన ఏడు పర్వత పంక్తులతో నిండి ఉన్నది శ్రీ వేంకటాచలం.

విశేషాలు: ఈ గద్యంలో పేర్కొన్న ఐదు పర్వతాలతో పాటు, శ్రీవేంకటాద్రి మరియు వృషాద్రిలను కూడా కలిపి తిరుమలను సప్తగిరులుగా పరిగణిస్తారు. పురాణాల ప్రకారం, శేషాచలం ఆదిశేషుడే పర్వతరూపం ధరించగా ఏర్పడింది. గరుడాచలం గరుత్మంతుడు పరమపదం నుండి క్రీడాద్రిని తీసుకొచ్చినందువల్ల ఆ పేరు పొందింది. నారాయణాచలం నారాయణుడు అనే బ్రాహ్మణుడు తపస్సు చేసి తన పేరుతో కొండను ప్రసిద్ధి చేయమని వరం పొందినందువల్ల ఏర్పడింది. అంజనాచలం అంజనాదేవి ఇక్కడ తపస్సు చేసి హనుమంతుడిని పుత్రునిగా పొందినందువల్ల ఆ పేరు వచ్చింది. వృషభాచలం వృషభాసురుడు తన పేరుతో కొండ ప్రసిద్ధి చెందాలని వరం పొందినందువల్ల ఆ పేరు వచ్చింది.

 

   4. నాథముఖబోధనిధివీథిగుణసాభరణసత్త్వనిధితత్త్వనిధిభక్తిగుణపూర్ణశ్రీశైలపూర్ణగుణవశంవదపరమపురుషకృపాపూరవిభ్రమదతుంగశృంగగలద్గగనగంగాసమాలింగితస్య

ప్రతిపదార్థం: నాథముఖ = నాథముని మొదలగు, బోధనిధి = జ్ఞాన నిధులైన ఆచార్యుల, వీథి = వరుసలో, గుణసాభరణ = సద్గుణాలనే ఆభరణాలు కలిగినవాడు, సత్త్వనిధి = సత్త్వగుణానికి నిధి, తత్త్వనిధి = తత్త్వజ్ఞానానికి నిధి, భక్తిగుణపూర్ణ = భక్తిగుణంతో నిండినవాడు అయిన, శ్రీశైలపూర్ణ = శ్రీశైలపూర్ణుల (తిరుమలనంబి) యొక్క, గుణ = సద్గుణాలకు, వశంవద = వశమైన, పరమపురుష = పురుషోత్తముడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని, కృపాపూర = దయాప్రవాహమేమో, విభ్రమద = అని భ్రమను కలిగించే, తుంగశృంగ = ఎత్తైన పర్వత శిఖరం నుండి, గలత్‌ = ప్రవహించే, గగనగంగా = ఆకాశగంగా నదిచే, సమాలింగితస్య = కూడియున్నది.

తాత్పర్యం: ఈ వేంకటాచలం నాథముని మొదలైన జ్ఞానవంతులైన ఆచార్యుల వరుసలో, సద్గుణాలనే ఆభరణాలుగా కలిగి, సత్త్వగుణం, తత్త్వం, మరియు భక్తితో నిండిన శ్రీశైలపూర్ణుల గుణాలకు వశుడైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దయాప్రవాహమేమో అనిపించేలా, ఎత్తైన శిఖరం నుండి ప్రవహించే ఆకాశగంగచే నిండి ఉన్నది.

విశేషాలు: శ్రీశైలపూర్ణులను (తిరుమలనంబి) ఈ గద్యంలో "గుణసాభరణ, సత్త్వనిధి, తత్త్వనిధి, భక్తిగుణపూర్ణ" అని కీర్తించారు. ఈ విశేషణాలు శ్రీశైలపూర్ణుల గొప్ప వ్యక్తిత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. వారు తమ గురువులైన యామునాచార్యుల ఆజ్ఞ మేరకు తిరుమలలో నిరంతరం శ్రీవారికి తీర్థ కైంకర్యం చేశారు. శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు వారి భక్తికి మెచ్చి, ఒక వ్యాధుడి రూపంలో వచ్చి, పాపనాశనం తీర్థాన్ని తెస్తున్నప్పుడు దానిని తాగి, తరువాత ఆకాశగంగను సృష్టించారని ఐతిహ్యం. అప్పటి నుండి శ్రీశైలపూర్ణులు ఆకాశగంగ తీర్థాన్నే స్వామి అభిషేకానికి ఉపయోగించారు.

 

5. సీమాతిగగుణరామానుజమునినామాంకితబహుభూమాశ్రయసురధామాలయవనరామాయతవనసీమాపరివృతవిశంకటతటనిరంతరవిజృంభితభక్తిరసనిర్ఝరానంతార్యాహార్యప్రస్రవణధారాపూరవిభ్రమదసలిలభరభరితమహాతటాకమండితస్య

ప్రతిపదార్థం: సీమాతిగ = హద్దులు లేని, గుణ = గుణములు కలిగిన, రామానుజముని = భగవద్రామానుజుల, నామ = పేరుతో, అంకిత = అంకితమైనది, బహుభూమాశ్రయ = గొప్ప మహిమకు ఆశ్రయమైనది, సురధామాలయ = దేవతల నివాసమైన స్వర్గంలోని, వన = నందనవనం కన్నా, రామ = మనోహరమైన, ఆయత = విశాలమైన, వనసీమా = అడవుల సరిహద్దుచే, పరివృత = చుట్టబడినది, విశంకట = గొప్పదైన, తట = తీరమును కలిగినది, నిరంతర = ఎల్లప్పుడూ, విజృంభిత = మిక్కిలి పెరిగిన, భక్తిరస = భక్తి అనే రసం యొక్క, నిర్ఝర = జలపాతం, అనంతార్య = అనంతార్యులచే, ఆహార్య = తీసుకొని రాబడిన, ప్రస్రవణ = ప్రవాహం యొక్క, ధారాపూర = ప్రవాహాలచే, విభ్రమద = భ్రమను కలిగించే, సలిలభర = నీటి రాశిచే, భరిత = నిండిన, మహాతటాక = గొప్ప చెరువుతో, మండితస్య = అలంకరించబడినది.

తాత్పర్యం: ఈ వేంకటాచలము  హద్దులు లేని గుణాలు కలిగిన భగవద్రామానుజుల పేరుతో అంకితమై, గొప్ప మహిమకు నిలయమై, స్వర్గంలోని నందనవనం కన్నా అందమైన అడవులతో చుట్టబడినది. నిరంతరం పెరిగే భక్తి అనే రసం జలపాతంలా ప్రవహిస్తూ, అనంతార్యులచే తీసుకొని రాబడిన నీటితో నిండిన గొప్ప చెరువుతో అలంకరించబడినది.

విశేషాలు: శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై అనంతార్యుల కు ఉన్న అకుంఠితమైన భక్తికి ఈ గద్యం నిదర్శనం. వారు రోజూ స్వామి కైంకర్యానికి పూలను తీసుకొని వెళ్లేవారు. అయితే స్వామికి ఒక తటాకం (చెరువు) నిర్మించాలని భావించి, దాని కోసం చెరువు తవ్వే పనిలో నిమగ్నమయ్యారు. స్వయంగా భగవంతుడే ఒక చిన్న బాలుడి రూపంలో వచ్చి వారికి సహాయం చేయబోయారు. అయితే అనంతార్యులు ఆ బాలుడిని పారతో కొట్టగా, స్వామి వారి భక్తికి మెచ్చి, తన వక్షస్థలంపై ఆ గాయాన్ని ధరించారని ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ పేర్కొన్న "మహాతటాక" అనేది అనంతార్యులు నిర్మించిన చెరువే. ఈ చెరువులోని నీరు వారి భక్తి ప్రవాహమే అన్నట్లుగా అత్యంత పవిత్రమైనది.

అనంతాచార్యులు వారు రచించిన ఇతిహాస మాలలో రామనుజులు పుష్కరిణికి సంబంధించి. అనేక పురాణాలనుంచి అనేక పురాణాలనుంచి ఆధారాలు చూపించి , తిరుమలలోని ధృవ బేరము వేంకటేశుడే కాని ఇతర దైవము కాదని నిరూపించారు.  అందువల్ల ఈగద్య  రచించిన శ్రీ శైల శ్రీరంగాచార్యులవారు ఈ పుష్కరిణిని రామానుజ ముని నామాంకితమని( రామానుజులు అను పేరు కలిగిన ముని చే ఎంచబడినది)  పేర్కొన్నారు.

 

బహుభూమాశ్రయ

                సామ్యం లేని అనుభవ రూపమైన బ్రహ్మ పదార్ధమును భూమము అంటారు. అటువంటి అనేకమైన భూమములకు  నిలయము ఈ పుష్కరిణి. అంటే నిజమైన భక్తితో ఉన్నవారికి , తనలో స్నానము చేసిన వారికి  ఆ వేంకటేశుడనే బ్రహ్మ పదార్థఅనుభవాన్ని ఈ పుష్కరిణి కలిగిస్తుందని  అని ఒక అర్థము. భూమమంటే ఐశ్వర్యము  కనుక ఈ పుష్కరిణిలో స్నానము చేసిన వారు ఐశ్వర్యవంతులవుతారని ఇంకో అర్థము.

 

 

 

6.కలికర్దమ మలమర్దన కలితోద్యమవిలసద్యమనియమాదిమమునిగణ నిషేవ్య మాణ ప్రత్యక్షీ

భవన్నిజసలిల సమజ్జన  నమజ్జన నిఖిల పాపనాశన పాపనాశన తీర్థాధ్యాసితస్య

                పాపనాశన తీర్థము చేత అధిష్ఠింపబడిన (ఆశ్రయించబడిన) వేంకటేశుని ఈ పంక్తులలో కవి వర్ణిస్తున్నాడు.

ఆ పాప నాశన తీర్థము ఇలాంటిది

కలికర్దమ మలమర్దన

                4,32,000 సం.ల కాలపుటవధిగల కలికాలమునకు సంబంధించిన బురదవంటి దోషములను నశింపచేసేది పాప నాశన తీర్థము

 

కలితోద్యమవిలసద్యమనియమాదిమమునిగణ నిషేవ్య మాణ

పొందబడిన ప్రయత్నముతో ప్రకాశించే యమము, నియమము మొదలైన అష్టాంగ యోగములు ఆచరించే ముని జనుల సమూహముతో చక్కగా సేవింపతగినది పాప నాశన తీర్థము.

వివరణ

                యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ, ప్రత్యాహార, ధ్యాన, ధారణ, సమాధులనేవి అష్టాంగ యోగాలు.  (యమ నియమాసన ప్రాణాయామ ప్రత్యాహార ధారణ ధ్యాన సమాధ యోష్టావఙ్గాని- పాతఞ్జల యోగ సూత్రమ్ సాధన పాదం) ఇంద్రియాలనుజయించడం, అదుపులో ఉంచడం, అహింసను పాటించడం మొదలైనవి   యమ నియమాదులలో ఒక భాగం.. సత్యం, అహింస, ఆస్తేయం, ఆర్జవం (నిజాయితీ), బ్రహ్మ చర్యం, క్షమ, దయ, ధృతి, మితాహారం, శౌచం మొదలైన వాటి వల్ల  అంతా బ్రహ్మమే  అనిపించి ఇంద్రియ నిశ్చలత కలుగుతుంది.

 

ప్రత్యక్షీభవన్నిజసలిల సమజ్జన  నమజ్జన

                కన్ను మొదలైన ఇంద్రియాలతో తనను  స్వయంగా తెలుసుకొనటానికి భక్తులకు వీలు కలిగిస్తూ, తన నీటిలో మునిగిన సమాన భావాలు కలిగిన జనులకు, నమస్కరించిన  జనులకు పాపాలను పోగొడుతుంది.

               

పాపనాశన పాపనాశన తీర్థాధ్యాసితస్య

పాపములను నశింపచేసే , పాపనాశనము అను పేరు  తీర్థము చేత అధిష్ఠింపబడిన (ఆశ్రయించబడిన) వేంకటేశునికి నమస్కారము.

 

వివరణ

 స్వామి వారి ఆలయానికి ఉత్తరదిశలో 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పాపవినాశన తీర్థంలో  ఆశ్వీయుజమాసంలో శుక్లసప్తమి రోజున ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రం ఉన్న ఆదివారంనాడు పవిత్రస్నానం చేయటం మంచిదంటారు. .ఈ  శ్రీనివాస గద్య చదివితే అన్ని వారాల్లోనుఫలితం దక్కుతుందని స్వీయ భావన.

 

6. కలికర్దమమలమర్దనకలితోద్యమవిలసద్యమనియమాదిమమునిగణనిషేవ్యమాణప్రత్యక్షీభవన్నిజసలిలసమజ్జననమజ్జననిఖిలపాపనాశనపాపనాశనతీర్థాధ్యాసితస్య

శ్రీనివాస గద్యం అనేది ఒక అద్భుతమైన సంస్కృత రచన, ఇది శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని కీర్తిస్తుంది. మీరు అడిగిన పంక్తికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

---

ప్రతిపదార్థము

కలికర్దమ = కలియుగం అనే బురద, మల = మలినాన్ని, మర్దన = తొలగించడం కోసం, కలిత = చేసిన, ఉద్యమ = ప్రయత్నం గలవి, విలసత్ = ప్రకాశించే, యమనియమ = యమ నియమాలు, ఆదిమ = మొదలైనవి కలిగిన, మునిగణ = మునుల సమూహంచే, నిషేవ్యమాణ = సేవింపబడినది, ప్రత్యక్షీభవత్ = ప్రత్యక్షమయ్యే, నిజసలిల = తన నీటిలో, సమజ్జన = స్నానం చేసి, నమత్ = నమస్కరించే, జన = ప్రజల, నిఖిల = సమస్త, పాప = పాపాలను, నాశన = నాశనం చేసేది, పాపనాశన = పాపనాశనం అనే, తీర్థ = తీర్థంచే, అధ్యాసితస్య = అధిష్టించబడినది.

---

తాత్పర్యము

ఈ వేంకటాచాల్ కలియుగంలో పేరుకుపోయిన పాపాలను, మలినాలను తొలగించడానికి ప్రకాశవంతమైన యమ నియమాలు పాటించే మునిగణాలచే నిరంతరం సేవింపబడేది. తమ నీటిలో స్నానం చేసి, నమస్కరించిన భక్తుల సమస్త పాపాలను నాశనం చేసే, ప్రత్యక్షంగా కనబడే పాపనాశనం అనే పుణ్య తీర్థంతో కూడి ఉంది.

---

విశేషములు

• కలికర్దమ మలమర్దన: ఈ విశేషణంలో కలియుగం అనేది ఒక బురదతో పోల్చబడింది. ఈ బురద మనసును, ఆత్మను అంటుకుంటుంది. ఈ బురదను తొలగించే శక్తి ఈ తీర్థానికి ఉందని చెప్పబడింది.
• యమనియమాదిమ మునిగణనిషేవ్యమాణ: గొప్ప తపస్సు, నిష్ఠ గల మునులు కూడా ఈ తీర్థాన్ని సేవిస్తున్నారని చెప్పడం ద్వారా, ఈ తీర్థం యొక్క పవిత్రత మరియు ప్రాముఖ్యత మరింతగా నొక్కి చెప్పబడింది.

పాపనాశన తీర్థం: ఈ పంక్తిలో ప్రత్యేకంగా శ్రీనివాసుని ఆలయ పరిసరాల్లో ఉన్న పాపనాశనం అనే తీర్థం గురించి వర్ణించబడింది. భక్తులు ఇందులో స్నానం చేయడం వల్ల సమస్త పాపాలు నశించి, వారికి పుణ్యం లభిస్తుంది అని ఈ పంక్తి సూచిస్తుంది. ఇది భక్తులకు భగవంతుని మీద విశ్వాసాన్ని, ఆశను పెంచుతుంది.

పాపనాశనం పేరు వెనుక కథ: పద్మ పురాణం ప్రకారం, ఇంద్రుడు వృత్రాసురుడిని చంపడం వల్ల బ్రహ్మహత్యా పాతకం సంపాదించుకున్నాడు. ఈ పాపం నుండి విముక్తి పొందడానికి అతను పాపనాశనం తీర్థంలో ఒక్కసారి స్నానం చేశాడు. దానితో అతని పాపం తొలగిపోయి, తిరిగి ఇంద్ర పదవిని పొందాడు. అందుకే ఈ తీర్థానికి పాపనాశనం అనే పేరు వచ్చింది.

మునులు, భక్తులు సేవించడం: స్కాందపురాణంలో చెప్పిన సుమతి, భద్రమతి వృత్తాంతాలు కూడా ఈ తీర్థం ఎంత పవిత్రమైనదో తెలుపుతాయి. ఎందరో మునులు, భక్తులు ఈ తీర్థంలో స్నానం చేసి తమ పాపాలను పోగొట్టుకున్నారు.

విశేషాలు:

ఇది అన్ని తీర్థాలలో కెల్లా గొప్పది.

ఈ తీర్థాన్ని తలుచుకుంటేనే తిరిగి జన్మించాల్సిన అవసరం ఉండదు.

ఈ తీర్థం మహాపాతకాలను కూడా నాశనం చేయగల శక్తిని కలిగి ఉంది.

భూతాలు, ప్రేతాలు, పిశాచాలు, బేతాల బ్రహ్మరాక్షసుల నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది.

గొప్ప రోగాలను కూడా నయం చేసే శక్తి దీనికి ఉంది.

ఈ విధంగా పాపాలను నాశనం చేస్తుంది కాబట్టే ఈ తీర్థానికి పాపనాశనం అనే పేరు వచ్చింది.

 

 

7.మురారి సేవక జరాధిపీడిత నిరార్తిజీవన నిరాశభూసుర వరాతిసుందర సురాంగనా రతి కరాంగ

సౌష్ఠవ కుమారతాకృతి కుమారతారక సమాపనోదయదమానపాతక మహాపదామయ విహాపనోదిత సకలభువనవిదిత కుమార ధారాభిధాన తీర్థాధిష్ఠితస్య

ప్రతిపదార్థము

మురారిసేవక = విష్ణువు యొక్క సేవకుడైన, జరాధిపీడిత = వృద్ధాప్యం, వ్యాధులచే బాధపడిన, నిరార్తిజీవన = మిక్కిలి కష్టాలతో జీవించిన, నిరాశభూసుర = నిరాశతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడికి, వరాతిసుందర = చాలా అందమైన, సురాంగనారతి = అప్సరసలను కూడా మోహింపజేసే, కరాంగసౌష్ఠవ = చక్కటి శరీర సౌష్టవం గల, కుమారతాకృతి = యౌవన రూపాన్ని ఇచ్చినది. కుమారతారకసమాపన = కుమారస్వామి తారకాసురుడిని చంపిన తర్వాత, ఉదయత్ = పుట్టిన, అమానపాతక = అంతులేని పాపం వల్ల వచ్చిన, మహాపదామయ = గొప్ప ఆపద (మానసిక వ్యాధిని), విహాపనోదిత = పోగొట్టినది. సకలభువనవిదిత = అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన, కుమారధారాభిధాన = కుమారధార అనే పేరు గల, తీర్థాధిష్ఠితస్య = తీర్థాన్ని అధిష్ఠించినది.

---

తాత్పర్యము

వృద్ధాప్యం, వ్యాధులతో బాధపడుతూ జీవితంపై నిరాశపడిన విష్ణు సేవకుడైన బ్రాహ్మణుడికి చాలా అందమైన, అప్సరసలను కూడా ఆకర్షించే, యౌవన రూపాన్ని ప్రసాదించింది. అలాగే, తారకాసురుడిని వధించడం వల్ల వచ్చిన అపారమైన పాపం నుండి కుమారస్వామిని విముక్తుడిని చేసి గొప్ప ఆపదను తొలగించింది. ఈ విధంగా అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన కుమారధార అనే పేరుగల తీర్థాన్ని అధిష్టించి ఉంది.

---

విశేషములు

• కుమారధార తీర్థం మహిమలు: ఈ పంక్తిలో తిరుమలలో ఉన్న కుమారధార అనే పుణ్య తీర్థం యొక్క గొప్పదనం వర్ణించబడింది. వృద్ధులకు యౌవనం, వ్యాధిగ్రస్తులకు ఆరోగ్యం ప్రసాదించే శక్తి ఈ తీర్థానికి ఉందని చెప్పబడింది.
• బ్రాహ్మణుడి వృత్తాంతం: ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు ఈ తీర్థంలో స్నానం చేసి తన వృద్ధాప్యం, వ్యాధుల నుండి విముక్తి పొంది తిరిగి యవ్వనాన్ని పొందాడు అని చెప్పబడింది. ఈ కథ ద్వారా ఈ తీర్థం ఎంత శక్తివంతమైనదో తెలియజేయబడింది.
• కుమారస్వామి వృత్తాంతం: తారకాసురుడిని సంహరించిన తర్వాత వచ్చిన పాపం వల్ల కుమారస్వామికి కలిగిన మానసిక ఆవేదన ఈ తీర్థంలో స్నానం చేయడం వల్ల తొలగిపోయింది. ఇది ఈ తీర్థం యొక్క పవిత్రత, శక్తిని మరింతగా నొక్కి చెబుతుంది.
• పేరు వెనుక అర్థం: ఈ తీర్థం బ్రహ్మణుడికి యవ్వనం (కుమారత్వాన్ని) ఇచ్చింది కాబట్టి మరియు కుమారస్వామిని పవిత్రం చేసింది కాబట్టి దీనికి కుమారధార అనే పేరు వచ్చింది. ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి క్షేత్రంలో ఉన్న తీర్థాల వైభవం మరియు అవి భక్తులకు కల్పించే మేలు గురించి వివరించబడింది.
• వజ్రాంగ, వరాంగి దంపతులకు బ్రహ్మ వరము వల్ల తారకుడు అనే రాక్షసుడు జన్మించాడు. పెరిగి పెద్దవాడయిన తారకుడు బ్రహ్మ గురించి తపస్సు చేసి శివ వీర్య సంభూతి చే తప్ప ఇతరుల వల్ల తనకు మృత్యువు లేకుండా వరము పొందాడు.. శివుని గూర్చితపస్సు చేసి పార్ధివ లింగమును పొంది గొంతులో ధరించాడు.
•  
• శివపార్వతులకు జన్మించిన కుమారస్వామి తారకాసురుని మెడలోని పార్ధివ లింగాన్ని ఇదు ఖండాలు చేసాడు. ఈ అయిదు లింగాలను పంచారామాలని పిలుస్తారు.(అమరారామము,ద్రాక్షారామము. కుమారారామము, క్షీరారామము, సోమారామము )
• వేంకటాచల మాహాత్మ్యం ప్రకారం, కుమారధార తీర్థానికి ఆ పేరు రావడానికి రెండు ముఖ్యమైన కథలు ఉన్నాయి.
• 1. వృద్ధ బ్రాహ్మణుని కథ
• ఒకప్పుడు ఒక పేద, వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు తన కుటుంబానికి భారంగా మారానని భావించి, నిరాశతో తిరుమల కొండ మీద నుండి దూకి ప్రాణాలు తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను తన బాధను బిగ్గరగా చెప్పుకుంటూ ఉండగా, అటువైపు వచ్చిన శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి అతనిని ఆపాడు. బ్రాహ్మణుడు తన దారిద్రం, వృద్ధాప్యం గురించి స్వామితో చెప్పి, తనకు ఐశ్వర్యం ప్రసాదించమని వేడుకున్నాడు.
• స్వామి ఆ బ్రాహ్మణుడిని కుమారధార తీర్థం వద్దకు తీసుకెళ్లి, అందులో స్నానం చేయమన్నాడు. స్నానం చేసిన వెంటనే ఆ వృద్ధుడికి యవ్వనం, సంపద కలిగాయి. ఆశ్చర్యపోయిన బ్రాహ్మణుడు చూసేసరికి స్వామి అదృశ్యమయ్యాడు. దీనిని చూసిన దేవతలు, ఈ తీర్థం మహిమ అని పొగిడి, ఈ తీర్థంలో స్నానం చేయడం ద్వారా వృద్ధుడైన బ్రాహ్మణుడికి యవ్వనం (కుమారత్వం) లభించింది కాబట్టి దీనికి కుమారధార అని పేరు వస్తుందని పలికారు.

• ---

• 2. కుమారస్వామి కథ
• తారకాసురుడిని చంపిన తర్వాత కుమారస్వామికి బ్రహ్మహత్యా పాతకం కలిగింది. ఈ పాపం నుండి విముక్తి పొందడానికి పరమేశ్వరుడు అతన్ని కుమారధార తీర్థంలో స్నానం చేసి, శ్రీమన్నారాయణుని గురించి తపస్సు చేయమని ఆదేశించాడు. కుమారస్వామి అలా చేయగా, శ్రీమన్నారాయణుడు ప్రత్యక్షమై, అతడి పాపాన్ని పోగొట్టాడు.
• ఈ సందర్భంలో స్వామి దేవతలతో, కుమారస్వామితో ఇలా అన్నాడు, "నా మాట వినండి. నీ పేరు మీద ఈ తీర్థం కుమారధారగా పిలవబడుతుంది. ఇందులో స్నానం చేసిన వారికి తప్పకుండా పాపాలు నశిస్తాయి."
• ఈ విధంగా, ఈ రెండు కథల ద్వారా కుమారధార తీర్థానికి దాని గొప్ప పేరు వచ్చింది.

 

విశేషాలు

 

8.ధరణితలగత సకలహత కలిల శుభ సలిల గత బహుల వివిధ మలహతి చతుర రుచిరతర వి

లోకమాత్రవిదళిత వివిధ మహాపాతక స్వామిపుష్కరిణీ సమేతస్య

ప్రతిపదార్థము

ధరణితలగత = భూమి మీద ఉన్న, సకల = సమస్త, హతకలిల = పాపాలను తొలగించే, శుభసలిలగత = పవిత్ర జలాలలో ఉన్న, బహుల = చాలా, వివిధ = రకరకాల, మల = మలినాల (పాపాల), హతి = నాశనమందు, చతుర = నేర్పు గలది, రుచిరతర = చాలా ప్రకాశవంతమైనది, విలోకనమాత్ర = చూడగానే, విదళిత = నాశనం చేసే, వివిధ = రకరకాల, మహాపాతక = గొప్ప పాపాలను, స్వామిపుష్కరిణీ = స్వామి పుష్కరిణి అనే, సమేతస్య = తీర్థంతో కూడుకున్నది.

---

తాత్పర్యము

భూమిపై ఉన్న సమస్త పుణ్యతీర్థాలలో పేరుకుపోయిన పాపాలను, మలినాలను తొలగించడంలో నేర్పు గలది. చూసినంత మాత్రంలోనే అనేక రకాల గొప్ప పాపాలను నాశనం చేసే శక్తి గలది. అటువంటి స్వామిపుష్కరిణి అనే పవిత్రమైన తీర్థంతో కూడి ఉంది.

---

విశేషములు

• మహాపాతకాలను తొలగించే శక్తి: స్వామిపుష్కరిణి కేవలం స్నానంతోనే కాకుండా, కేవలం చూసినంత మాత్రాననే గొప్ప పాపాలను నాశనం చేసే శక్తిని కలిగి ఉందని ఈ పంక్తి వివరిస్తుంది. ఇది ఈ తీర్థం యొక్క అపారమైన మహిమను తెలియజేస్తుంది.
• తీర్థాలకే పవిత్రతను ఇచ్చేది: వామన పురాణం ప్రకారం, లోకంలోని ఇతర పుణ్య తీర్థాలు భక్తులు స్నానం చేయడం వల్ల వాటికి అంటుకున్న పాపాలను పోగొట్టుకోవడానికి మార్గశిర మాసంలో శుక్లపక్ష ద్వాదశి నాడు స్వామిపుష్కరిణిలో స్నానం చేస్తాయి. దీని వల్ల ఇది అన్ని తీర్థాలకు స్వామిని (అధిపతి) అని చెప్పబడింది.
• వైకుంఠం నుండి వచ్చిన తీర్థం: వరాహ పురాణం ప్రకారం, స్వామిపుష్కరిణి వైకుంఠంలో ఉన్న ఐదం మద తటాకం అనే పవిత్ర సరస్సు అని, అది భగవంతుని లీలా నిమిత్తం భూమికి తీసుకురాబడింది అని చెప్పబడింది.
• పద వివరణ: 'స్వామిపుష్కరిణి' అనే పేరుకు రెండు అర్థాలున్నాయి. ఒకటి, స్వామిని (అన్ని తీర్థాలకు అధిపతి) అయిన పుష్కరిణి. మరొకటి, స్వామి (శ్రీనివాసుడు) యొక్క పుష్కరిణి. తెలుగులో దీనిని కోనేరు అని వ్యవహరిస్తారు.

 

 

 

9.బహుసంకట నరకావట పతదుత్కట కలికంకట కలుషోద్భట జనపాతక వినిపాతక రుచినాటక

కరహాటక కలశాహృత కమలారత శుభమజ్జన జలసజ్జన భరిత నిజదురిత హతినిరత

జనసతత నిరర్గళపేపీయమాన సలిలసంభృత విశంకట కటాహతీర్ధ విభూషితస్య

ప్రతిపదార్థము

బహుసంకట = అనేక కష్టాలు, నరకావట = నరకపు గుంటలలో, పతత్ = పడుతున్న, ఉత్కట = తీవ్రమైన, కలికంకట = కలిదోషం అనే కవచం గల, కలుషోద్భట = పాపాలలో గొప్పవారైన, జన = జనుల, పాతక = పాపాలను, వినిపాతక = పూర్తిగా నాశనం చేసే, రుచినాటకకర = అద్భుతమైన లీలను చేసేది, హాటక = బంగారు, కలశ = కలశాలతో, ఆహృత = తీసుకురాబడిన, కమలారత = లక్ష్మీదేవికి ఇష్టమైన, శుభమజ్జన = పవిత్రమైన స్నానం కోసం ఉద్దేశించిన, జలసజ్జనభరిత = నీటిని తాగే సజ్జనులతో నిండినది, నిజదురితహతి = తమ పాపాలను పోగొట్టుకోవడానికి, నిరత = ఆసక్తిగల, జన = జనులచే, సతత = ఎల్లప్పుడూ, నిరర్గళ = అడ్డు లేకుండా, పేపీయమాన = ఎక్కువగా తాగబడే, సలిలసంభృత = నీటితో నిండినది, విశంకట = విశాలమైన, కటాహతీర్థ = కటాహతీర్థంతో, విభూషితస్య = అలంకరింపబడినది.

---

తాత్పర్యము

వేంకటాచలంలోని విశాలమైన కటాహ తీర్థం  అనేక కష్టాలతో, తీవ్రమైన కలిదోషాలతో నిండిన నరకంలో పడిపోయే పాపాత్ముల యొక్క పాపాలను కూడా పూర్తిగా నాశనం చేసే లీలను చూపిస్తుంది. ఈ తీర్థంలోని నీటిని బంగారు కలశాలతో లక్ష్మీదేవికి ప్రీతికరమైన శ్రీనివాసుని పవిత్ర స్నానం కోసం తీసుకు వెళ్తారు. తమ పాపాలను పోగొట్టుకోవడానికి ఆసక్తి గల భక్తులు నిరంతరం అడ్డులేకుండా తాగే నీటితో నిండిన ఈ విశాలమైన కటాహ తీర్థంతో స్వామి అలంకరింపబడి ఉన్నాడు.

---

విశేషములు

• కటాహతీర్థం మహిమ: ఈ పంక్తిలో తిరుమలలో ఉన్న కటాహ తీర్థం యొక్క గొప్పదనం వర్ణించబడింది. నరకంలో పడేంత పాపాలు చేసిన వారిని కూడా ఈ తీర్థం రక్షిస్తుందని ఈ పంక్తి తెలియజేస్తుంది.
• బంగారు కలశాలతో నీరు: ఈ తీర్థంలోని నీటిని స్వామివారి అభిషేకానికి బంగారు కలశాలతో తీసుకువెళ్తారని చెప్పడం ద్వారా, ఈ తీర్థం ఎంత పవిత్రమైనదో, ఎంత గొప్పదో తెలుస్తుంది.
• పాపనాశన శక్తి: స్కంద పురాణం ప్రకారం, గంగా వంటి ఇతర పుణ్య తీర్థాలు కూడా తమ పాపాలను పోగొట్టుకోవడానికి ఈ కటాహ తీర్థాన్ని సేవిస్తాయి. ఎటువంటి పాపాలు చేసినా, ఈ తీర్థంలో స్నానం లేదా ఈ నీటిని తాగడం ద్వారా అవి నశిస్తాయని చెప్పబడింది.
• ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు: ఈ తీర్థాన్ని కేవలం స్మరించుకున్నా పాపాలు పోతాయని, అష్టాక్షరి మంత్రం (ఓం నమో నారాయణాయ) వంటి పవిత్ర మంత్రాలతో ఈ నీటిని తాగితే భుక్తి (సంసార సుఖాలు), ముక్తి (మోక్షం) రెండూ లభిస్తాయని ఈ పంక్తి సూచిస్తుంది.
• కేశవుని కథ: కేశవుడు అనే బ్రాహ్మణుడికి కలిగిన బ్రహ్మహత్యా పాతకం ఈ తీర్థ మహిమ వల్ల పోయిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. స్వామిపుష్కరిణిలో స్నానం, వరాహస్వామి దర్శనం మరియు కటాహతీర్థం పానం ఈ మూడు ముల్లోకాలలోనూ దుర్లభమైనవని స్కంద పురాణం పేర్కొంది.

తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయంలో విమాన ప్రదక్షిణ మార్గంలో ఆలయానికి ఆనుకొని ఉత్తరం వైపుగా, అన్నమయ్య పుస్తక భాండారాగానికి ఎదురుగా కటాహ తీర్థం ఉంది ఒక తొట్టి ఆకారంలో ఉంటుంది కనుక దీనిని తొట్టి తీర్థం అని కూడాఅంటారు.గర్భాలయంలో స్వామి వారికి అభిషేకం చేసినప్పుడూ పాదాలనుంచి వచ్చే జలం ఈ కటాహ తీర్థంలోకి వచ్చి చేరుతుంది.ఈ కటాహ తీర్థాన్ని ఈ గద్య వచనములో వర్ణిస్తున్నారు.

 

 

10.ఏవమాదిమ భూరిమంజిమ సర్వపాతక గర్వహాపక సింధుడంబర హారిశంబర వివిధవిపుల  పుణ్య తీర్థ నివహ నివాసస్య

 

 

ప్రతిపదార్థము

ఏవమాదిమ = ఇటువంటివి, భూరిమంజిమ = అత్యంత సుందరమైనవి, సర్వపాతక = అన్ని పాపాల యొక్క, గర్వహాపక = అహంకారాన్ని నాశనం చేసేవి, సింధుడంబరహారి = సముద్రపు గర్వాన్ని హరించేవి, శంబర = పవిత్ర జలాలను కలిగినవి, వివిధ = రకరకాల, విపుల = విశాలమైన, పుణ్యతీర్థ నివహ = పుణ్య తీర్థాల సమూహానికి, నివాసస్య = నివాసమైనది.

---

తాత్పర్యము

 శ్రీ వేంకటాచాల్ము  పైన చెప్పబడిన తీర్థాలతో పాటు, అనేకమైన, అత్యంత సుందరమైన, సముద్రపు గర్వాన్ని కూడా హరించే పవిత్ర జలాలను కలిగిన విశాలమైన పుణ్య తీర్థాల సమూహానికి నిలయం. ఈ తీర్థాలన్నీ భక్తుల పాపాలను, వాటి వల్ల కలిగే అహంకారాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేస్తాయి.

---

విశేషములు

• తీర్థాల సమూహం: ఈ పంక్తిలో కేవలం ఒకటి లేదా రెండు తీర్థాలు కాకుండా, శ్రీనివాసుని నివాస స్థలమైన తిరుమల కొండపై ఎన్నో పుణ్య తీర్థాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది. ఈ తీర్థాలన్నీ భక్తులకు పుణ్యాన్ని, పవిత్రతను అందిస్తాయి.
• పాపాల గర్వాన్ని హరించేవి: "సర్వపాతక గర్వహాపక" అనే పదబంధం చాలా ఆసక్తికరమైనది. పాపాలు కేవలం దుష్కర్మలు మాత్రమే కాకుండా, అవి మనసులో అహంకారాన్ని కూడా పెంచుతాయి. ఈ తీర్థాలు పాపాలను వాటి అహంకారంతో సహా నాశనం చేస్తాయని చెప్పడం విశేషం.
• సముద్రపు గర్వం హరించేది: "సింధుడంబరహారి" అనే పదబంధం, ఈ తీర్థాల గొప్పతనాన్ని సముద్రంతో పోల్చి, దానికంటే గొప్పవని చెప్పడం ద్వారా వాటి అపారమైన శక్తిని నొక్కి చెబుతుంది. సముద్రం లోతైనది, విశాలమైనదిగా భావిస్తారు, కానీ ఈ తీర్థాల మహిమ అంతకంటే గొప్పదని దీని అర్థం.
• అన్నిటికీ నివాసం: ఈ విశేషణం ద్వారా శ్రీనివాసుని నివాసమైన తిరుమల క్షేత్రం కేవలం ఒక కొండ మాత్రమే కాదని, అది అనేక పవిత్ర తీర్థాలకు, వాటి మహిమకు నిలయం అని స్పష్టం చేయబడింది. ఈ పంక్తిలో చెప్పినట్లుగా, ఈ తీర్థాల గొప్పతనం ఎంత వర్ణించినా తరగదని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

 

11.శ్రీమతో వేంకటాచలస్య

ప్రతిపదార్థము

శ్రీమతః = అందమైన, గొప్పదైన, వేంకటాచలస్య = వేంకటాచలము యొక్క.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు  నివసించే వేంకటాచలం అత్యంత అందమైనది, గొప్పది. భగవంతుని నిరంతర నివాసం వల్ల ఈ కొండ 'శ్రీమత్' (శ్రీ, అంటే సంపద) అనే గొప్పతనాన్ని పొందింది. ఈ కొండ అన్ని పాపాలను నశింపజేసే శక్తిని కలిగి ఉంది మరియు మోక్షం, ఐశ్వర్యం వంటి పురుషార్థాలను కూడా ప్రసాదిస్తుంది.

---

విశేషములు

• పేరు వెనుక అర్థం: భవిష్యోత్తర పురాణం ప్రకారం, 'వేం' అంటే పాపాలు, 'కట' అంటే నాశనం చేయడం. కాబట్టి, పాపాలను నాశనం చేసేది కాబట్టి దీనికి వేంకటాచలం అనే పేరు వచ్చింది. మరొక పురాణం ప్రకారం, 'వేం' అంటే మోక్షం, 'కట' అంటే ఐశ్వర్యం. ఈ రెండు ప్రయోజనాలను ఇచ్చేది కాబట్టి దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది.
• ఆదిశేషుని రూపం: వేంకటాచలం ఆదిశేషుడి మరో రూపం. ఆదిశేషుడు నిరంతరం శ్రీమన్నారాయణునికి శయ్య, ఆసనం, పాదుకలు వంటివిగా సేవ చేస్తాడు. ఈ విధంగా భగవంతుని సేవ చేసే భాగ్యం ఉంది కాబట్టే ఆదిశేషుడు 'శ్రీమాన్' (గొప్ప సంపద కలవాడు) అని పిలవబడ్డాడు. ఆదిశేషుడు పర్వత రూపంలో వచ్చి స్వామికి సేవ చేస్తున్నందున, ఈ పర్వతానికి కూడా శ్రీమత్ అనే విశేషణం వర్తిస్తుంది.
• వృద్ధ బ్రాహ్మణుడి కథ: మాధవుడు అనే బ్రాహ్మణుడు చండాలునితో కలిసి పాపాలు చేసి, వాటిని పోగొట్టుకోవడానికి వేంకటాచలం వచ్చాడు. ఈ పర్వతం ఎక్కగానే అతని పాపాలన్నీ నశించిపోయాయి. బ్రహ్మ దీనిని చూసి, ఈ పర్వతానికి వేంకటాచలం అని పేరు పెట్టాడు. ఈ కథ ఈ పర్వతం యొక్క పాపనాశన శక్తిని నొక్కి చెబుతుంది.
• కలియుగంలో పేరు: ఈ పర్వతానికి కృతయుగంలో వృషభాచలం అని, త్రేతాయుగంలో అంజనాద్రి అని, ద్వాపరయుగంలో శేషాచలం అని, కలియుగంలో వేంకటాచలం అని పేర్లు వచ్చాయి. అందువల్ల కలియుగంలో ఉన్న మనకు వేంకటాచలం అనే పేరు చాలా ముఖ్యమైనది.
• పురాణాల ప్రశంస: వివిధ పురాణాలు ఈ పర్వత వైభవాన్ని కీర్తించాయి. ఇది వాసుదేవునికి నిలయం, అన్ని పర్వతాల కంటే గొప్పది, అన్ని పాపాలను పోగొట్టేది, పుణ్యాలను పెంచేది అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఈ విధంగా శ్రీనివాసుని నివాస స్థలమైన వేంకటాచలం అన్ని రకాలుగానూ 'శ్రీమత్'గా వర్ణించబడింది.

 

12.శిఖరశేఖర మహాకల్పశాఖీ,

---

ప్రతిపదార్థము

శిఖరశేఖర = గొప్ప శిఖరానికి అలంకారం వంటివాడు, మహాకల్పశాఖీ = గొప్ప కల్పవృక్షం వంటివాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు అత్యంత ఎత్తైన శిఖరానికి గొప్ప కిరీటం వంటివాడు. అంతేకాక, భక్తుల కోరికలన్నింటినీ తీర్చే మహాకల్పవృక్షం వంటివాడు.

---

విశేషములు

• శిఖరశేఖరుడు: ఈ పదం ద్వారా శ్రీనివాసుడు వేంకటాచలం అనే గొప్ప పర్వతానికి ఒక కిరీటం లాంటివాడని చెప్పబడింది. అంటే, పర్వతానికే శోభను, గౌరవాన్ని తెచ్చేవాడు అని దీని అర్థం.
• మహాకల్పవృక్షం: సాధారణంగా కల్పవృక్షం కోరికలు తీరుస్తుంది. కానీ శ్రీనివాసుడు కేవలం భక్తుల కోరికలను మాత్రమే కాకుండా, తన అనుభవాన్ని (తనలోని దివ్యత్వాన్ని) కూడా భక్తులకు అనుగ్రహిస్తాడు. అందువల్ల ఆయన్ను మహాకల్పవృక్షం అని వర్ణించారు.
• బ్రహ్మోత్సవాలలో కల్పవృక్ష వాహనం: తిరుమలలో జరిగే బ్రహ్మోత్సవాలలో శ్రీనివాసుడు కల్పవృక్ష వాహనంపై ఊరేగుతారు. ఈ సంప్రదాయం స్వామిని కల్పవృక్షంగా భావించి పూజించే విధానాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ పంక్తిలో చెప్పిన విధంగా స్వామి భక్తుల అన్ని కోరికలను తీరుస్తూ, వారికి మోక్షాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తాడు.

 

 

13.ఖర్వీభవదతిగర్వీకృత గురుమేర్వీశ గిరిముఖోర్వీధరకులదర్వీకర దయితోర్వీ ధరశిఖరోర్వీసతత సదుర్వీ కృతిచణనవఘనగర్వచర్వణనిపుణ తనుకిరణ మసృణిత  గిరిశిఖరశేఖర తరునికరతిమిరః

 

---

ప్రతిపదార్థము

ఖర్వీభవత్ = తక్కువగా, చిన్నవిగా అవుతున్న, అతిగర్వీకృత = బాగా గర్వించిన, గురు = గొప్పవైన, మేరు = మేరు పర్వతం, ఈశగిరి = కైలాస పర్వతం, ముఖ = మొదలైన, ఉర్వీధరకుల = పర్వత సమూహం గల, దర్వీకర దయిత = ఆదిశేషుని ఇష్టమైన, ఉర్వీధర = పర్వతమైన శేషాచలం, శిఖర = శిఖరాలలోని, ఉర్వీ = భూమిపై, సతత = ఎల్లప్పుడూ, సదూర్వీకృతి = గొప్పగా విస్తరించడంలో, చణ = సమర్థమైనది, నవఘన = నల్లని మేఘం యొక్క, గర్వ = అహంకారాన్ని, చర్వణ = నాశనం చేయడంలో, నిపుణ = సమర్థమైన, తను = శరీరం యొక్క, కిరణ = కాంతి కిరణాలతో, మసృణిత = చిక్కబడిన, గిరిశిఖరశేఖర = పర్వత శిఖరానికి అలంకారమైన, తరునికర = చెట్ల సమూహంతో ఏర్పడిన, తిమిరః = చీకటి గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు తాను నివసించే శేషాచలం యొక్క గొప్పదనం వల్ల, గర్వంతో ఉన్న మేరు, కైలాసం వంటి గొప్ప పర్వతాలను కూడా చిన్నవిగా చేశాడు. ఆ శేషాచలం శిఖరాలపై ఉండే నల్లని, దట్టమైన మేఘాల గర్వాన్ని కూడా హరించే శక్తిగలవి స్వామి శరీరం నుండి వెలువడే నీల కిరణాలు. ఆ కిరణాలు పర్వతంపై సహజంగా ఉండే దట్టమైన చెట్ల సమూహం వల్ల ఏర్పడిన చీకటిని మరింత చిక్కగా, ప్రకాశవంతంగా చేస్తాయి.

---

విశేషములు

• శేషాచలం గొప్పదనం: ఈ పంక్తిలో, శ్రీనివాసుడు నివసించడం వల్ల శేషాచలం యొక్క గొప్పదనం మేరు, కైలాసం వంటి పర్వతాల కంటే కూడా ఎంతో ఎక్కువ అని చెప్పబడింది. ఇది స్వామి మహిమను, ఆయన నివాస స్థలం పవిత్రతను తెలియజేస్తుంది.
• మేఘాలతో పోలిక: స్వామి శరీరం యొక్క నీల కాంతిని, ఆకాశంలో ఉండే నల్లని మేఘాలతో పోల్చారు. స్వామి కాంతి మేఘాల గర్వాన్ని నాశనం చేసేంత గొప్పది అని చెప్పడం ద్వారా, ఆయన దివ్య మంగళ స్వరూపం యొక్క అసాధారణ సౌందర్యాన్ని వివరించారు.
• నీల కిరణాలు, దట్టమైన చీకటి: శ్రీనివాసుని నీల వర్ణం నుండి వచ్చే కాంతి కిరణాలు పర్వతంపై ఉండే దట్టమైన వృక్ష సమూహం వల్ల ఏర్పడిన చీకటిని మరింత చిక్కగా, ప్రకాశవంతంగా చేస్తాయి అని చెప్పడం ఒక అలంకారం. ఇది స్వామి రంగు, చుట్టూ ఉన్న చీకటి ఒకదానికొకటి కలిసిపోయి అసాధారణమైన సౌందర్యాన్ని సృష్టిస్తాయని అర్థం.
• ఆదిశేషుడు, శేషాచలం: ఈ పర్వతానికి ఆదిశేషుని పేరు మీద శేషాచలం అని పేరు వచ్చింది. ఆదిశేషుడు స్వయంగా పర్వత రూపంలో శ్రీనివాసునికి సేవ చేస్తున్నందున, ఇతర పర్వతాలన్నీ దీని ముందు చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి. ఈ పంక్తిలో స్వామి నివాసం ఎంత ప్రత్యేకమైనదో, మహిమాన్వితమైనదో వివరించబడింది.

                ఇటు స్వామి వారి శరీరపు నల్లని కాంతులు. అటు మేఘాల  నల్లని కాంతులు. వీటికి తోడు ఆ కొండ మీద వ్యాపించిన దట్టమయిన చెట్లతో చీకట్ల భ్రమ కొలిపే నల్లదనం. వీటన్నింటితో  ఆ వేంకటాచలము నల్లటి చీకట్ల మయమయినదని భావం.

 

14.వాణీపతి శర్వాణీదయితేంద్రాణీశ్వరముఖనాణీయోరసవేణీనిభ శుభవాణీ నుతమహిమాణీ యస్తరకోణీ భవదఖిలభువన భవనోదరః

మీరు అడిగిన శ్రీనివాస గద్యం 14వ పంక్తికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము, విశేషాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

---

ప్రతిపదార్థము

వాణీపతి = బ్రహ్మ, శర్వాణీదయిత = శివుడు, ఇంద్రాణీశ్వర = ఇంద్రుడు, ముఖ = మొదలైన వారి, నాణీయోరసవేణీనిభ = అత్యంత ప్రవాహం లాంటి, శుభవాణీ = మంగళకరమైన వాక్కులతో, నుత = స్తుతించబడిన, మహిమా = మహిమ గలవాడు, అణీయస్తరకోణీభవత్ = అతి చిన్న మూలల్లో అణగిపోయిన, అఖిలభువనభవన = సమస్త భువనాలకు నిలయమైన, ఉదరః = ఉదరం గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

బ్రహ్మ, శివుడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ తమ శుభకరమైన, పవిత్రమైన వాక్కులతో ప్రవహించే స్తోత్రాలతో నిరంతరం స్తుతించే మహిమ గలవాడు. ప్రళయ కాలంలో సమస్త లోకాలను తనలో ఇముడ్చుకున్నప్పటికీ, ఆ లోకాలన్నీ ఆయన కడుపులోని ఒక చిన్న మూలను కూడా నింపలేనంతగా విశాలమైన ఉదరం గలవాడు.

---

విశేషములు

• దేవతల స్తోత్రాలు: ఈ పంక్తిలో బ్రహ్మ, శివుడు, ఇంద్రుడు వంటి దేవతలు కూడా శ్రీనివాసుడిని కీర్తిస్తారని చెప్పబడింది. ఇది స్వామి మహిమ ఎంత గొప్పదో, ఆయన పవిత్రత ఎంత ఉన్నతమైనదో తెలియజేస్తుంది. అనేక దివ్య సూక్తులు (ఆళ్వార్ల పద్యాలు) ఈ విషయాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి.
• విశాలమైన ఉదరం: "అఖిలభువన భవనోదరః" అనే పదం శ్రీనివాసుడి యొక్క విశ్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రళయ కాలంలో అన్ని లోకాలను, సూర్యచంద్రులను, సముద్రాలను తన కడుపులోకి తీసుకున్నప్పటికీ, అవి ఆయన ఉదరంలో ఒక మూలను కూడా నింపలేనంతగా విశాలంగా ఉంటుందని ఈ పంక్తి వివరిస్తుంది.
• ఆళ్వార్ల వర్ణన: ఆళ్వార్లు తమ పాశురాలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిని "లోకాలను ఆరగించిన పెద్ద నోటిని గలవాడా" (ఉలకు ముళ్జి పెరువాయా!), "భూమిని, సముద్రాలను పూర్తిగా మింగినవాడా" (నీరార్ కడలుమ్‌ నిలముమ్‌ ముమితుల్లు) అని వర్ణించారు. ఇవన్నీ స్వామి యొక్క అనంతమైన శక్తిని, విశ్వానికి ఆయనే ఆధారం అనే సత్యాన్ని సూచిస్తాయి.
• తిరుమల, వైకుంఠం: తిరుమల భూలోక వైకుంఠమని, ఇక్కడ దేవతలు కూడా స్వామి సేవ కోసం క్యూలో నిలబడతారని దివ్య సూక్తులు చెబుతాయి. ఇది శ్రీనివాసుడి మహిమను, ఆయన నివాసం యొక్క పవిత్రతను మరింత స్పష్టం చేస్తుంది.

ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడు కేవలం ఒక చిన్న కొండపై వెలసిన దైవం కాదని, సమస్త విశ్వానికి ఆధారమైన పరమాత్మ అని తెలుస్తుంది.

 

15.వైమానిక గురుభూమాధిక గుణ రామానుజకృతధామాకరకరధామారిదర లలామాచ్ఛకనక  దామాయిత నిజరామాలయనకిసలయమయ తోరణ మాలాయితవనమాలాధరః

 

మీరు అడిగిన శ్రీనివాస గద్యం 15వ పంక్తికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము, విశేషాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

---

ప్రతిపదార్థము

వైమానికగురు = దేవతల గురువైన బృహస్పతి యొక్క, భూమాధిక = గొప్పదాని కన్నా ఎక్కువైన, గుణ = గుణాన్ని (జ్ఞానాన్ని), రామానుజకృత = రామానుజులచే సమర్పించబడిన, ధామాకర = కాంతికి నిలయమైన, కర = చేతులలో ఉన్న, ధామారిదర = సుదర్శన, పాంచజన్యాలకు, లలామ = అలంకారం, అచ్చకనకదామాయిత = స్వచ్ఛమైన బంగారు గొలుసు వంటిది, నిజరామాలయ = తన ప్రేయసి లక్ష్మికి నిలయమైన, వక్షస్థలం యొక్క, నవకిసలయమయ = కొత్త చిగుళ్లతో చేసిన, తోరణమాలాయిత = తోరణం వంటి, వనమాలాధరః = వనమాలను ధరించినవాడు.

---

తాత్పర్యము

దేవతల గురువైన బృహస్పతి కంటే కూడా ఎంతో గొప్ప జ్ఞానాన్ని కలిగిన రామానుజాచార్యులచేత శ్రీనివాసుడికి సమర్పించబడిన కాంతివంతమైన శంఖచక్రాలకు అలంకారంగా, స్వచ్ఛమైన బంగారు గొలుసు లాంటి వనమాలను ధరించినవాడు. ఆ వనమాల తన ప్రేయసి లక్ష్మికి నిలయమైన తన వక్షస్థలానికి కొత్త చిగుళ్లతో చేసిన తోరణంలాగా ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది.

---

విశేషములు

• రామానుజుల పాత్ర: ఈ పంక్తిలో రామానుజుల గొప్పతనం, స్వామిపై వారి భక్తి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వారు బృహస్పతి కంటే గొప్పవారని చెప్పడం ద్వారా వారి జ్ఞాన వైభవం నొక్కి చెప్పబడింది. అంతేకాక, తిరుమలలో వెలసినది విష్ణువే అని నిరూపించి, స్వయంగా శంఖచక్రాలను సమర్పించడం ద్వారా శ్రీనివాసుడికి వారు ఆచార్యులయ్యారు. ఈ సంఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ, రామానుజుల మహిమను ఈ పంక్తిలో వర్ణించారు.
• వనమాల వర్ణన: స్వామి ధరించిన వనమాల ఎంత పవిత్రమైనదో రెండు రకాలుగా వర్ణించారు.
• బంగారు గొలుసు: శంఖచక్రాలకు అది బంగారు గొలుసులాంటి అలంకారంగా ఉంది.
• తోరణం: లక్ష్మీదేవి ఎల్లప్పుడూ నివసించే స్వామి వక్షస్థలం ఒక దేవాలయం లాంటిది. ఆ దేవాలయం ప్రవేశానికి వనమాల కొత్త చిగుళ్లతో అలంకరించిన తోరణంలా ఉంది. ఈ పోలిక స్వామికి లక్ష్మీదేవికి ఉన్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.
• ఆదిశేషుని సేవ: తిరుమల కొండ ఆదిశేషుని మరో రూపం అని, ఆయన స్వామికి నిరంతరం సేవ చేస్తారని గత పంక్తులలో చెప్పబడిన విషయాలు ఇక్కడ కూడా అనుసంధానించబడ్డాయి. శ్రీనివాసుని పవిత్రమైన వక్షస్థలమే వనమాలకు గొప్ప అందాన్ని, పవిత్రతను ఇస్తుంది. ఈ పంక్తిలో, శ్రీనివాసుడు తన దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని, దాని అలంకరణలతో పాటు భక్తులకు చూపించబడింది.

                మోకాళ్లవరకు వ్రేళ్లాడుతూ, అన్ని ఋతువులలోనూ పూచే పూలతో, మధ్యన పెద్ద గుచ్ఛంతో విష్ణు మూర్తి మెడలో ఉండే దండను వనమాల, తోమాల అంటారు.  రామనుజాచార్యుల వారు శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి శంఖ చక్రాలు సమర్పించారని

మనకిప్పుడు కనిపించేవి  అవేనని ఒక కథ. రామనుజాచార్యుల వారు సమర్పించిన శంఖ చక్రాలతో కలిసి  వేంకటేశ్వరుడు ధరించిన వనమాల బంగారంలా మెరిసిపోతోందని కవి భావన.

 16.కాలాంబుదమాలానిభ నీలాలక జాలావృత బాలాబ్జ సలీలామలఫాలాంకసమూలామృత ధారాద్వయావధీరణ

ధీరలలితతర విశదతర ఘన ఘనసారమయోర్ధ్వపుండ్ర రేఖాద్వయరుచిరః,

స్వామి వారి నిలువు నామాలను ఈ చరణంలో వర్ణిస్తున్నారు.

మీరు అడిగిన శ్రీనివాస గద్యం 16వ పంక్తికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము, విశేషాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

---

ప్రతిపదార్థము

కాలాంబుదమాలా = నల్లని మేఘాల సమూహాన్ని, నిభ = పోలిన, నీలాలకజాలా = నల్లని ముంగురుల సమూహంచే, ఆవృత = కప్పబడిన, బాలాబ్జసలీల = బాలచంద్రుని వంటిది, అమల = స్వచ్ఛమైన, ఫాలాంక = నుదుటి భాగం యొక్క చిహ్నమును, సమూలా = మూలంలో ఉన్న, అమృతధారాద్వయా = రెండు అమృత ధారలను, అవధీరణ = తృణీకరించడంలో, ధీర = సమర్థమైన, లలితతర = అత్యంత అందమైన, విశదతర = చాలా స్పష్టమైన, ఘన = దట్టమైన, ఘనసారమయ = పచ్చ కర్పూరంతో దిద్దబడిన, ఊర్ధ్వపుండ్రరేఖాద్వయ = రెండు ఊర్ధ్వపుండ్ర రేఖలతో, రుచిరః = ప్రకాశించేవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు నల్లని మేఘాల సమూహంలాంటి కేశపాశంతో, బాలచంద్రుని వంటి స్వచ్ఛమైన నుదుటితో ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆయన నుదుటిపై ఉన్న పచ్చ కర్పూరంతో దిద్దిన రెండు ఊర్ధ్వపుండ్ర రేఖలు, అమృత ధారలను కూడా అవలీలగా తృణీకరిస్తాయి. ఎందుకంటే అమృతం కేవలం శరీరాన్ని రక్షిస్తే, స్వామి ఊర్ధ్వపుండ్రం భక్తులను ఉన్నత గతికి చేరుస్తుంది. ఆ రెండు రేఖలు అత్యంత సుందరంగా, స్పష్టంగా ఉంటాయి.

---

విశేషములు

• కేశాలు, నుదురు: ఈ పంక్తిలో స్వామివారి దివ్య మంగళ స్వరూపం వర్ణించబడింది. నల్లని ముంగురులను నల్లని మేఘాలతో, స్వచ్ఛమైన నుదుటిని బాలచంద్రునితో పోల్చడం కవుల సంప్రదాయం. ఈ పోలికల ద్వారా స్వామి సౌందర్యం ఎంత గొప్పదో వివరించబడింది.
• ఊర్ధ్వపుండ్రం మహిమ: ఊర్ధ్వపుండ్ర రేఖలు అమృత ధారల కంటే గొప్పవి అని చెప్పడానికి గల కారణాన్ని చాలా అందంగా వివరించారు. అమృతం కేవలం భౌతిక శరీరాన్ని రక్షిస్తుంది, కానీ స్వామి ఊర్ధ్వపుండ్రం భక్తుల ఆత్మను రక్షించి వారికి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
• అజ్ఞానాన్ని, కర్మపాశాన్ని ఖండించేదానిని పుండ్రం అంటారు.
• తెల్ల నామాలు సత్వగుణాన్ని తెలియజేస్తాయి.
• అనురాగానికి ప్రతీక లేత ఎరుపు రంగు . లక్ష్మీ స్వరూపానికి గుర్తుగా  నిలువు పుండ్రాల మధ్య  శ్రీ చూర్ణం  పెడతారు.
• పురాణాల వర్ణన: పద్మ పురాణం, భవిష్యోత్తర పురాణాలు కూడా స్వామివారి ఊర్ధ్వపుండ్రం అష్టమి చంద్రునిలా ఉంటుందని వర్ణించాయి. శ్రీమదనంతార్యసూరి కూడా ఈ ఊర్ధ్వపుండ్రం దిగువ భాగం అష్టమి చంద్రుని ఆకారంలో, పై భాగం అమృత ధారల ఆకారంలో ఉంటుందని వివరించారు.
• పచ్చ కర్పూరం: స్వామి ధరించిన ఊర్ధ్వపుండ్రం పచ్చ కర్పూరంతో దిద్దబడింది. ఇది కేవలం సౌందర్యానికి మాత్రమే కాకుండా, దాని పవిత్రతకు కూడా చిహ్నం. ఈ పంక్తిలో స్వామి యొక్క బాహ్య సౌందర్యంతో పాటు ఆయన ఊర్ధ్వపుండ్రం యొక్క ఆధ్యాత్మిక శక్తి కూడా వర్ణించబడింది.

 

 17.సువికస్వర దళభాస్వర కమలోదర గతమేదుర నవకేసర తతిభాసుర పరిపింజర కనకాంబర కలితాదర లలితోదర తదాలంబ జంభరిపు మణిస్తంభ గంభీరిమదంభస్తంభన  సముజ్జృంభమాణ పీవరోరుయుగళ తదాలంబ పృథుల కదలీ ముకుళ మదహరణ జంఘాలజంఘాయుగళః,

 

ప్రతిపదార్థము

సువికస్వర = బాగా వికసించిన, దళభాస్వర = రేకులతో ప్రకాశించే, కమలోదర గత = పద్మం మధ్యలో ఉన్న, మేదుర = దట్టమైన, నవకేసరతతి = కొత్త కింజల్కాల సమూహం వలె, భాసుర = ప్రకాశించే, పరిపింజర = అంతటా పసుపు-ఎరుపు రంగులతో, కనకాంబర = బంగారు పట్టు వస్త్రం, కలితాదర = ఆదరణతో, లలితోదర = సుకుమారమైన ఉదరమును, తదాలంబ = దానిని ఆధారం చేసుకున్న, జంభరిపుమణిస్తంభ = ఇంద్రనీల మణులతో చేసిన స్తంభాల, గంభీరిమదంభ = గొప్పదనం, గర్వాన్ని, స్తంభన = ఆపివేసే, సముజ్జృంభమాణ = బాగా పెరిగిన, పీవరోరుయుగళ = బలమైన తొడల జంటను, తదాలంబ = ఆ తొడలను ఆధారం చేసుకున్న, పృథుల = పెద్దవైన, కదళీముకుళ = అరటి మొగ్గల, మదహరణ = గర్వాన్ని హరించే, జంఘాలజంఘాయుగళః = వేగంగా పరుగు తీయగల పిక్కల జంటను కలవాడు.

---

తాత్పర్యము

బాగా వికసించిన పద్మం మధ్యలో ఉండే దట్టమైన కింజల్కాల సమూహంలాంటి బంగారు పట్టు వస్త్రాన్ని నడుమున ధరించినవాడు. ఆ వస్త్రం ఆయన సుకుమారమైన ఉదరానికి మరింత అందాన్ని ఇస్తుంది. ఆయన బలమైన తొడలు ఇంద్రనీలమణులతో చేసిన స్తంభాల గర్వాన్ని కూడా హరిస్తాయి. ఆ తొడల కింద ఉన్న పిక్కలు పెద్దవైన అరటి మొగ్గల అందాన్ని కూడా మించి ఉంటాయి. ఆ పిక్కలు అవసరమైనప్పుడు ఆశ్రితులను కాపాడడానికి వేగంగా పరుగు తీయగలవు.

---

విశేషములు

• పట్టు వస్త్రం వర్ణన: శ్రీనివాసుడి పీతాంబరం (పసుపు పట్టు వస్త్రం) రంగును, బాగా వికసించిన పద్మం మధ్యలో ఉండే కింజల్కాల రంగుతో పోల్చారు. ఇది ఒక అద్భుతమైన పోలిక. పింజర వర్ణం (పసుపు-ఎరుపు కలయిక) బంగారు రంగును సూచిస్తుంది, అది స్వామి వస్త్రపు సౌందర్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
• శరీర వర్ణన: స్వామి శరీరం యొక్క ప్రతి భాగాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు.
• తొడలు: ఇంద్రనీలమణులతో చేసిన స్తంభాలు ఎంత గంభీరంగా, బలంగా ఉన్నా, స్వామి తొడల ముందు అవి ఏమీ కావు అని చెప్పడం ద్వారా, స్వామి శరీరం ఎంత బలంగా ఉందో తెలుస్తుంది.
• పిక్కలు: పిక్కలను అరటి మొగ్గలతో పోల్చడం కవుల సంప్రదాయం. కానీ స్వామి పిక్కలు ఆ మొగ్గల అందాన్ని కూడా మించి ఉంటాయని చెప్పడం ద్వారా, ఆయన దివ్య సౌందర్యం వర్ణనాతీతం అని తెలుస్తుంది.
• జంఘాల: 'జంఘాల' అనే పదం చాలా విశేషమైనది. దీనికి "వేగంగా పరుగు తీయగలవాడు" అనే అర్థం ఉంది. ఇది స్వామి ఆశ్రితులను రక్షించడానికి ఎంత వేగంగా వస్తాడో గుర్తు చేస్తుంది. గజేంద్రుడిని కాపాడటానికి, పాండవుల కోసం రాయబారిగా వెళ్ళిన సందర్భాలు దీనికి ఉదాహరణ.

ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి బాహ్య సౌందర్యంతో పాటు ఆయన తన భక్తులను రక్షించడానికి ఎంత త్వరగా స్పందిస్తాడో తెలుస్తుంది.

 

18.నవ్యదళ భవ్యకల పీతమల శోణిమల సన్మృదుల సత్కిసలయాశ్రుజలకారి బలశోణతల పత్కమలనిజాశ్రయ బలబందీకృతశరదిందుమండలీ విభ్రమదాదభ్రశుభ్ర పునర్భవాధిష్ఠి తాంగుళీ గాఢనిపీడిత పద్మాసనః

మీరు అడిగిన శ్రీనివాస గద్యం 18వ పంక్తికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము, విశేషాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

---

ప్రతిపదార్థము

నవ్య = కొత్త, దళ = ఆకులతో, భవ్య = మంగళకరమైన, కల = అందమైన, పీతమల = నిర్మలమైన, శోణిమలసత్ = ఎరుపు రంగుతో ప్రకాశించే, మృదుల = సున్నితమైన, కిసలయ = చిగురుటాకులకు, అశ్రుజలకారి = కన్నీళ్లు తెప్పించేవి, బల = శక్తి గల, శోణతల = ఎర్రని అడుగు భాగం గల, పత్కమల = పాదపద్మాల, నిజాశ్రయ = తన ఆశ్రయం యొక్క, బల = శక్తిచే, బందీకృత = బంధించబడిన, శరదిందుమండలీ = శరత్కాల చంద్ర సమూహంతో, విభ్రమదా = గందరగోళాన్ని కలుగజేసే, అదభ్రశుభ్ర = చాలా స్వచ్ఛమైన, పునర్భవ = గోళ్ళతో, అధిష్ఠిత = కూడుకున్న, అంగుళీ = కాలివేళ్ళతో, గాఢనిపీడిత = గట్టిగా అదిమి, పద్మాసనః = పద్మాసనం వేసినవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడి శ్రీపాదాల అడుగు భాగం మృదువైన, ఎర్రని చిగురుటాకులను కూడా చూసి కన్నీళ్లు పెట్టుకునేలా చేసేంత సుందరంగా ఉంది. ఆ పాదపద్మాలపై ఉన్న స్వచ్ఛమైన గోళ్ళు, శరత్కాల చంద్ర మండలపు కాంతిని కూడా తృణీకరించేంత తెల్లగా ఉన్నాయి. ఆ గోళ్ళను తన కాలి వేళ్ళతో గట్టిగా అదిమి పద్మాసనం వేసినవాడు.

---

విశేషములు

• పాదపద్మాల వర్ణన: శ్రీనివాసుడి పాదాలను కొత్త, అందమైన, స్వచ్ఛమైన, ఎర్రని చిగురుటాకులతో పోల్చారు. స్వామి పాదాలు ఎంత సున్నితంగా ఉన్నాయంటే, ఆ చిగురుటాకులు కూడా తమ అందం సరిపోక సిగ్గుపడి కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటాయి అని వర్ణించారు. ఇది స్వామి అంగ సౌష్టవం ఎంత గొప్పదో తెలియజేస్తుంది.
• గోళ్ళ పోలిక: స్వామి గోళ్ళను శరత్కాల చంద్రుడితో పోల్చారు. శరత్కాల చంద్రుడు ఎంత స్వచ్ఛంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడో, స్వామి గోళ్ళు అంతకంటే ఎక్కువగా ప్రకాశవంతంగా, తెల్లగా ఉన్నాయని ఈ పంక్తిలో చెప్పారు.
• పద్మాసనం: ఈ పంక్తిలో శ్రీనివాసుడి విగ్రహ భంగిమ వర్ణించబడింది. స్వామి కూర్చున్న పద్మాసనం చాలా గంభీరంగా, స్థిరంగా ఉందని, ఆయన కాలి వేళ్ళు, గోళ్ళు పద్మాసనాన్ని గట్టిగా అదిమి పట్టుకున్నాయని సూక్ష్మంగా వర్ణించారు.
• కవిసమయాలు: కవిత్వంలో చిగురుటాకును ఎరుపు రంగుకు, సున్నితత్వానికి, గోళ్లను చంద్రుడితో పోల్చడం సంప్రదాయం. ఇవన్నీ స్వామి దివ్య మంగళ స్వరూపం యొక్క అసాధారణ సౌందర్యాన్ని, ఆయన గంభీరతను తెలియజేస్తాయి. ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి పాదాలు ఎంత పవిత్రమైనవో, వాటిని ఆశ్రయించడం ఎంత ముఖ్యమో అర్థం అవుతుంది.

 

19.జానుతలావధిలంబివిడంబిత వారణశుండా దండవిజృంభిత నీలమణి మయ కల్పకశాఖా విభ్రమదాయి మృణాళలతాయిత సముజ్వ్జలతర కనక వలయ వల్లీ వేల్లితైకతర బాహుదండయుగళః

 

ప్రతిపదార్థము

జానుతలావధిలంబి = మోకాళ్ళ వరకు వేలాడుతూ, విడంబిత = అనుకరించబడిన, వారణశుండాదండ = ఏనుగు తొండం గలది, విజృంభిత = గొప్పగా పెరిగిన, నీలమణిమయ = నీలమణులతో చేసిన, కల్పకశాఖా = కల్పవృక్షం కొమ్మ, విభ్రమదాయి = భ్రమను కలుగజేసేది, మృణాళలతాయిత = తామరతీగ వలె ఉన్న, సముజ్జ్వలతర = మిక్కిలి ప్రకాశించే, కనకవలయవల్లీ = బంగారు గాజుల తీగచే, వేల్లిత = చుట్టబడిన, ఏకతరబాహుదండయుగళః = ఒక జత బాహుదండాలు గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు మోకాళ్ళ వరకు వేలాడుతున్న రెండు చేతులను కలిగి ఉన్నాడు. ఆ చేతులు ఏనుగు తొండాలను, నీలమణులతో అలంకరించిన కల్పవృక్షం కొమ్మలను పోలి ఉంటాయి. ఆ చేతులను చుట్టుకొని మెరుస్తున్న బంగారు గాజులు, తామరతీగలు కల్పవృక్షం కొమ్మలను చుట్టుకున్నట్లు కనిపిస్తాయి.

---

విశేషములు

• మోకాళ్ల వరకు చేతులు: శ్రీనివాసుడి రెండు చేతులు మోకాళ్ళ వరకు ఉంటాయి. దీనిని ఆజానుబాహువు అంటారు. ఇది ఆయన విగ్రహానికి ఒక విశిష్టమైన లక్షణం. ఈ చేతులు ఏనుగు తొండాలంత బలంగా, దృఢంగా ఉంటాయి.
• కల్పవృక్షంతో పోలిక: గతంలో శ్రీనివాసుడిని మహాకల్పవృక్షంగా వర్ణించినట్లే, ఇక్కడ ఆయన చేతులను నీలమణులతో అలంకరించిన కల్పవృక్షపు కొమ్మలతో పోల్చారు. ఆయన భుజాలు కల్పవృక్షం కొమ్మల వలె భక్తుల కోరికలను నెరవేరుస్తాయి అని ఈ పోలిక సూచిస్తుంది.
• బంగారు గాజులు: స్వామి చేతులకు ఉన్న బంగారు గాజులు తామరతీగల వలె ప్రకాశిస్తూ ఉంటాయి. ఈ పోలిక ద్వారా స్వామి చేతులకు ఉన్న అలంకరణలు ఎంత అందంగా ఉన్నాయో వర్ణించబడింది. ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి బాహ్య సౌందర్యంతో పాటు ఆయన తన భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాడని తెలుస్తుంది.

20.యుగపదుదిత కోటిఖరకర హిమకర మండల జాజ్జ్వల్యమాన సుదర్శన పాంచజన్య సముత్తుంగిత శృంగాపరబాహుయుగళః

---

ప్రతిపదార్థము

యుగపదుదిత = ఒకేసారి ఉదయించిన, కోటిఖరకర = కోటి సూర్యుల, హిమకరమండల = చంద్ర మండలాల వలె, జాజ్వల్యమాన = మిక్కిలి ప్రకాశించే, సుదర్శనపాంచజన్య = సుదర్శనం, పాంచజన్యం గల, సముత్తుంగిత = చాలా ఉన్నతమైన, శృంగా = పర్వత శిఖరాల వంటి, అపరబాహుయుగళః = వేరొక జత బాహువులు గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు తన పై చేతులలో పర్వత శిఖరాల వలె ఉన్నతమైన, ఒకేసారి ఉదయించిన కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో సమానమైన సుదర్శన చక్రాన్ని, మరియు కోటి చంద్రుల చల్లని కాంతితో సమానమైన పాంచజన్య శంఖాన్ని ధరించాడు.

---

విశేషములు

• సూర్యచంద్రులతో పోలిక: ఈ పంక్తిలో స్వామి చేతులలోని సుదర్శన చక్రాన్ని కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో, పాంచజన్య శంఖాన్ని కోటి చంద్రుల కాంతితో పోల్చారు. ఈ పోలికలు ఆ దివ్య ఆయుధాల అపారమైన శక్తిని, తేజస్సును తెలియజేస్తాయి. సుదర్శనం శత్రు సంహారానికి, పాంచజన్యం భక్తులకు భద్రతను, ప్రశాంతతను అందించడానికి సంకేతాలు.
• పర్వత శిఖరాల వంటి చేతులు: ఈ దివ్య ఆయుధాలను ధరించిన స్వామి బాహువులను ఉన్నతమైన పర్వత శిఖరాలతో పోల్చారు. ఇది స్వామి బలాన్ని, ఆయన ఆయుధాలు ఎంత శక్తివంతమైనవో తెలియజేస్తుంది.
• పురాణాల వర్ణన: వివిధ పురాణాలు శ్రీనివాసుడిని శంఖచక్రాలను ధరించినవాడిగా వర్ణించాయి.
• మార్కండేయ పురాణం: స్వామి శంఖచక్రాలను ధరించి, ఒక చేతితో తన పాదాలను ఆశ్రయించమని చూపిస్తూ, మరో చేతిని నడుముపై పెట్టుకుని తనను ఆశ్రయించిన భక్తులకు సంసార సముద్రం మోకాలి లోతు మాత్రమే అని సూచిస్తాడు అని వివరించారు.
• భవిష్యోత్తర పురాణం: స్వామి కుడిచేతితో తన పాదపద్మాలను పరమ గతిగా చూపిస్తూ, నడుముపై పెట్టుకున్న మరో చేతితో తన భక్తులకు సంసార సముద్రం చాలా సులభంగా దాటవచ్చని తెలుపుతున్నాడని వివరించారు.

ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి దివ్య ఆయుధాల మహిమ, అవి భక్తులను రక్షించడానికి, వారికి మోక్షాన్ని ప్రసాదించడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాయని తెలుస్తుంది.

 

21.అభినవశాణ సముత్తేజిత మహామహానీలఖండ మదఖండననిపుణ నవీన పరితప్త కార్తస్వరకవచిత మహనీయ పృథులసాలగ్రామ పరంపరాగుంఫిత నాభిమండలపర్యంత లంబమానప్రాలంబదీప్తి సమాలంబిత విశాలవక్షః స్థలః

ప్రతిపదార్థము

అభినవ = కొత్త, శాణసముత్తేజిత = సానపెట్టబడిన, మహామహానీలఖండ = గొప్ప ఇంద్రనీలమణి యొక్క, మదఖండన = గర్వాన్ని నాశనం చేయడంలో, నిపుణ = నేర్పు గలది, నవీన = కొత్తగా, పరితప్త = వేడి చేసిన, కార్తస్వర = బంగారంతో, కవచిత = కవచం చేయబడిన, మహనీయ = గొప్ప, పృథుల = పెద్ద, సాలగ్రామపరంపరా = సాలగ్రామాల వరుసతో, గుంఫిత = కూర్చబడిన, నాభిమండలపర్యంత = బొడ్డు వరకు, లంబమాన = వేలాడుతున్న, ప్రాలంబ = హారం యొక్క, దీప్తి = కాంతితో, సమాలంబిత = ప్రకాశించే, విశాలవక్షస్థలః = విశాలమైన వక్షస్థలం గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుని విశాలమైన వక్షస్థలం కొత్తగా సానబెట్టిన గొప్ప ఇంద్రనీలమణిని కూడా సిగ్గుపడేలా చేసేంత నల్లగా, ప్రకాశవంతంగా ఉంది. ఆ వక్షస్థలంపై, నాభి వరకు వేలాడుతూ, గొప్పవైన సాలగ్రామ శిలలతో కూర్చబడిన ఒక హారం ఉంది. ఈ హారంలోని సాలగ్రామాలకు కొత్తగా పుటం పెట్టిన బంగారు కవచాలు ఉన్నాయి, ఆ హారం యొక్క కాంతితో స్వామి వక్షస్థలం మరింత ప్రకాశిస్తోంది.

---

విశేషములు

• వక్షస్థలం వర్ణన: శ్రీనివాసుడి వక్షస్థలాన్ని కొత్తగా సానబెట్టిన ఇంద్రనీలమణితో పోల్చారు. ఇంద్రనీలమణి యొక్క నలుపు, ప్రకాశం కంటే స్వామి వక్షస్థలం యొక్క రంగు, ప్రకాశం ఎంతో గొప్పదని ఈ పోలిక తెలియజేస్తుంది.
• సాలగ్రామమాల మహిమ: స్వామి వక్షస్థలంపై ఉన్న సాలగ్రామాల హారం చాలా విశేషమైనది.
• ఈ మాలలోని సాలగ్రామాలు చాలా పెద్దవి, గొప్పవి.
• వాటికి కొత్తగా బంగారు కవచాలను తొడిగారు.
• ఈ మాల స్వామి నాభి వరకు వేలాడుతూ, ఒక గొప్ప ప్రాలంబంగా (హారంగా) ప్రకాశిస్తోంది.
• శ్రీలక్ష్మికి నిలయం: స్వామి వక్షస్థలం ఎల్లప్పుడూ శ్రీలక్ష్మికి నిలయం. ఈ వక్షస్థలంపై సాలగ్రామాల హారం ఉండటం, శ్రీనివాసుడు లక్ష్మిదేవితో కలిసి భక్తులకు అన్ని శుభాలు ప్రసాదిస్తాడని సూచిస్తుంది. ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుడి వక్షస్థలం, దానిపై ఉన్న పవిత్రమైన సాలగ్రామమాల గొప్పతనం మరియు సౌందర్యం వివరించబడింది.

 

22.గంగాఝరతుంగాకృతిభంగావలిభంగావహసౌధావలిబాధావహ ధారానిభ హారావళిదూరాహత గేహంతరమోహావహమహిమమసృణిత మహాతిమిరః

                ప్రతిపదార్థము

గంగాఝరతుంగాకృతి = గంగా ప్రవాహం యొక్క ఉన్నతమైన ఆకృతి, భంగావలి = కెరటాల సమూహం, భంగావహ = భ్రమను కలిగించేవి, సౌధావలి = భవనాల వరుసలకు, బాధావహ = బాధను కలిగించేవి, ధారానిభ = జలపాతం వంటివి, హారావళి = హారాల వరుసతో, దూరాహత = దూరం చేయబడిన, గేహంతర = గర్భగుడిలోని, మోహావహ = మోహాన్ని కలిగించే, మహిమ = మహిమ గల, మసృణిత = చిక్కని, మహాతిమిరః = గొప్ప చీకటి గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు తాను ధరించిన ముత్యాల హారాలతో, గంగానది ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడే కెరటాలను, తెల్లని భవనాల వరుసలను, జలపాతాలను కూడా తృణీకరిస్తూ ప్రకాశిస్తాడు. ఈ హారాల కాంతి గర్భగుడిలో ఉన్న దట్టమైన చీకటిని కూడా పూర్తిగా తొలగిస్తుంది.

---

విశేషములు

• ముత్యాల హారాల వర్ణన: ఈ పంక్తిలో స్వామి ధరించిన ముత్యాల హారాల సౌందర్యాన్ని, పవిత్రతను చాలా గొప్పగా వర్ణించారు.
• గంగా నది, జలపాతం: హారాలలోని ముత్యాలు గంగానది ప్రవాహంలో ఉన్న కెరటాల వలె, జలపాతం వలె తెల్లగా, ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయని పోల్చారు. ఇది ముత్యాల స్వచ్ఛతను తెలియజేస్తుంది.
• సౌధాలు: ముత్యాల హారాలు తెల్లని భవనాల వరుసల కంటే కూడా ఎక్కువ కాంతివంతంగా ఉన్నాయని వర్ణించారు.
• చీకటిని తొలగించే మహిమ: ఈ ముత్యాల హారాల కాంతి స్వామి ఉన్న గర్భగుడిలోని దట్టమైన చీకటిని కూడా తొలగిస్తుంది. ఇది భగవంతుని దివ్య శక్తిని, ఆయన భక్తుల అజ్ఞానాన్ని, అంధకారాన్ని తొలగిస్తాడని సూచిస్తుంది.
• ఆధ్యాత్మిక అర్థం: ఈ వర్ణన ద్వారా, శ్రీనివాసునిపై ధరించిన ప్రతి అలంకారం కేవలం సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను కూడా కలిగి ఉంటుందని తెలుస్తుంది. ఆ అలంకారాలు కూడా ఆయన దైవత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ పంక్తిలో, స్వామి యొక్క దివ్య సౌందర్యం మరియు ఆయన మహిమ ఏ విధంగా ముడిపడి ఉన్నాయో స్పష్టంగా వివరించబడింది.

 

23.పింగాకృతి భృంగారునిభాంగార దళాంగామల నిష్కాసిత దుష్కార్యఘ నిష్కావళి దీపప్రభ నీపచ్ఛవి తాపప్రద కనకమాలికా పిశంగితసర్వాంగః

                ప్రతిపదార్థము

పింగాకృతి = ఎర్రని ఆకారం గలది, భృంగారునిభాంగార = బంగారు వంటి, దళాంగామల = అగ్ని కణాలచే శుభ్రమైన, నిష్కాసిత = పారద్రోలబడిన, దుష్కార్యఘ = పాపాల సమూహం గల, నిష్కావళి = బంగారు దీనారాలు, దీపప్రభ = దీపాల కాంతి, నీపచ్చవి = కడిమిపూల కాంతికి, తాపప్రద = తాపాన్ని (బాధను) కలిగించే, కనకమాలికా = బంగారు గొలుసులతో, పిశంగిత = ఎర్రని రంగుతో నిండిన, సర్వాంగః = అన్ని అవయవాలు గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు తాను ధరించిన బంగారు హారాల కాంతితో ఎర్రని రంగులోకి మారిపోయిన అన్ని అవయవాలు గలవాడు. ఆ బంగారు హారాలు అగ్నిలో శుభ్రం చేయబడిన అగ్నికణాల వలె స్వచ్ఛంగా ప్రకాశిస్తాయి. అవి పాపుల పాపాలను తొలగించే శక్తిని కలిగి ఉంటాయి. ఆ హారాల కాంతి బంగారు దీనారాలు, దీపాల కాంతి, కడిమిపూల కాంతి కంటే కూడా ఎక్కువ కాంతివంతంగా ఉంటుంది.

---

విశేషములు

• బంగారు హారాల మహిమ: ఈ పంక్తిలో స్వామి ధరించిన బంగారు ఆభరణాల గొప్పతనం వర్ణించబడింది. సాధారణంగా బంగారం ప్రకాశవంతంగా ఉన్నా, స్వామి దేహం మీద ఉన్నప్పుడు అవి మరింత కాంతివంతంగా కనిపిస్తాయి.

పిశంగ రంగు: "పిశంగిత సర్వాంగః" అంటే స్వామి శరీరం బంగారు కాంతితో నిండి నలుపు, ఎరుపు-పసుపు కలగలిసిన రంగులోకి మారిందని అర్థం. ఇది స్వామి అలంకరణ ఎంత గొప్పగా ఉందో తెలియజేస్తుంది. నలుపు, ఎరుపు, పసుపు రంగులు కలిస్తే పిశంగ వర్ణము. ఆరంగుల సమ్మేళనముతో  కలిసిన బంగారు మాల రంగు వలె   స్వామి వారి అవయవ శోభ ఉంటుందని  భావం.

• కాంతి పోలికలు: స్వామి బంగారు హారాల కాంతిని బంగారు దీనారాలు, దీపాలు, కడిమిపూల కాంతితో పోల్చి, ఆ హారాలే గొప్పవని చెప్పారు. దీని ద్వారా స్వామి అలంకరణలు ఎంత దివ్యమైనవో తెలుస్తుంది.
• ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత: ఈ బంగారు హారాలు పాపుల పాపాలను కూడా తొలగించే శక్తిని కలిగి ఉంటాయని చెప్పడం ద్వారా, స్వామి ధరించే ప్రతి వస్తువు భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలను చేకూరుస్తుందని తెలుస్తుంది. ఈ పంక్తిలో స్వామి అలంకరణలు ఎంత మహిమాన్వితమైనవో, అవి భక్తుల జీవితంలో ఎలా మార్పులు తెస్తాయో వివరించబడింది.

 

 24.నవదళిత దళవలిత మృదులలిత కమలతతి మదవిహతి చతురతర పృథులతర సరసతర కనకసర మయరుచిర కంఠికా కమనీయకంఠః

                ప్రతిపదార్థము

నవదళిత = కొత్తగా వికసించిన, దళవలిత = రేకులతో చుట్టబడిన, మృదులలిత = సుకుమారమైన, అందమైన, కమలతతి = పద్మాల సమూహం యొక్క, మదవిహతి = గర్వాన్ని నాశనం చేయడంలో, చతురతర = మిక్కిలి నేర్పు గల, పృథులతర = చాలా పెద్ద, సరసతర = చాలా సొగసైన, కనకసరమయ = బంగారు గొలుసులతో చేసిన, రుచిరకంఠికా = అందమైన కంఠాభరణంచే, కమనీయకంఠః = ఆకర్షణీయమైన కంఠం గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుని కంఠంపై ఉన్న కంఠాభరణం (గొలుసు) కొత్తగా వికసించిన, సుకుమారమైన, అందమైన పద్మాల సమూహాన్ని కూడా సిగ్గుపడేలా చేసేంతటి సౌందర్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఆ కంఠిక చాలా పెద్దది, సొగసైనది, బంగారు గొలుసులతో చేయబడింది మరియు దాని అందంతో స్వామి కంఠం మరింత ఆకర్షణీయంగా ప్రకాశిస్తోంది.

---

విశేషములు

• కంఠాభరణం గొప్పతనం: ఈ పంక్తిలో స్వామి మెడలోని కంఠిక అనే ఆభరణం యొక్క సౌందర్యం వర్ణించబడింది. ఆ కంఠిక కొత్తగా వికసించిన పద్మాల సమూహాన్ని మించిపోయిందని చెప్పడం ద్వారా, దాని అద్భుతమైన రూపం, నైపుణ్యం తెలుస్తుంది.
• కవిసమయం: కవిత్వంలో పద్మాలను అందానికి, సుకుమారత్వానికి పోలికగా ఉపయోగించడం సాధారణం. అయితే, ఇక్కడ ఆభరణం పద్మాల కంటే కూడా గొప్పదని వర్ణించడం ద్వారా స్వామి అలంకరణలు ఎంత దివ్యమైనవో తెలుస్తుంది.
• బంగారు గొలుసులు: ఈ కంఠాభరణం బంగారు గొలుసులతో, తామరపూలతో చేయబడింది. ఇది కేవలం భౌతికమైన సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఈ ఆభరణం యొక్క ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను కూడా సూచిస్తుంది.

ఈ పంక్తి ద్వారా శ్రీనివాసుని దివ్య కంఠం ఎంత అందంగా ఉందో, దానిపై ఉన్న ఆభరణాలు ఎంత మహిమాన్వితమైనవో తెలుస్తుంది.

25.వాతాశనాధిపతిశయన కమనపరిచరణ రతిసమేతాఖిల ఫణధరతతి మతికర కనకమయ నాగాభరణ పరివీతాఖిలాంగావగమిత శయనభూతాహిరాజ జాతాతిశయః

---

ప్రతిపదార్థము

వాతాశనాధిపతిశయన = ఆదిశేషుడనే పడుకపై, కమన = కోరిక గలవాడు, పరిచరణ = సేవ చేయాలనే, రతిసమేత = ఆసక్తితో కూడిన, అఖిలఫణధరతతి = సర్పాల సమూహమా ఇది! అని, మతికర = భావనను కలిగించే, కనకమయ = బంగారంతో చేయబడిన, నాగాభరణ = సర్పాల ఆభరణాలతో, పరివీత = చుట్టబడిన, అఖిలాంగా = సమస్త అవయవాలు గలవాడు, అవగమిత = తెలియజేయబడిన, శయనభూత = పడుకగా ఉన్న, అహిరాజ = ఆదిశేషుని వలన, జాత = కలిగిన, అతిశయః = గొప్పతనం గలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు ఆదిశేషుడనే పడుకపై శయనించాలని కోరుకునేవాడు. ఆయన శరీరానికి అలంకరించబడిన బంగారు నాగాభరణాలు చూస్తే, అవి సేవ చేయాలనే ఆసక్తితో ఉన్న సర్పాల సమూహమా అనిపిస్తుంది. ఈ విధంగా, ఆయన శయనంగా ఉన్న ఆదిశేషుని వల్ల శ్రీనివాసునికి ఒక ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం లభించింది.

---

విశేషములు

• నాగాభరణాల ప్రాముఖ్యత: ఈ పంక్తిలో శ్రీనివాసుడికి ఉన్న నాగాభరణాల గురించి వివరించబడింది. ఆకాశరాజు పద్మావతితో వివాహం సందర్భంలో ఈ నాగాభరణాలను స్వామికి సమర్పించాడు. ఈ ఆభరణాలు కేవలం అలంకరణలు మాత్రమే కాదు, అవి స్వామికి, ఆదిశేషునికి ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని కూడా తెలియజేస్తాయి.
• ఆదిశేషునిపై ప్రేమ: "వాతాశనాధిపతిశయనకమన" అనే పదం ద్వారా స్వామికి ఆదిశేషునిపై ఉన్న ప్రేమను కూడా తెలుసుకోవచ్చు. స్వామి ఆదిశేషుని పడుకగా మాత్రమే కాకుండా, అతనిపై అపారమైన ప్రేమను కూడా చూపిస్తాడు.
• ఆధ్యాత్మిక వివాదాలు: కొంతమంది వేంకటేశ్వరుడికి నాగాభరణాలు ఉండటం వల్ల ఆయన శివకేశవ రూపమని వాదిస్తారు. కానీ, భగవద్రామానుజులు ఈ వాదనను ఖండించారు. స్వామి నాగాభరణాలు ధరించినా, ఆయన విష్ణుతత్వానికి మాత్రమే చెందినవాడని, ఇతర దేవతాంతరాలకు చెందినవాడు కాదని స్పష్టం చేశారు. పద్మ పురాణంలోని "నాగభూషణయుగళం" అనే శ్లోకం కూడా స్వామికి నాగాభరణాలు అలంకరణలుగా మాత్రమే ఉన్నాయని చెబుతుంది.
• ఆదిశేషుని సేవ: ఆదిశేషుడు స్వయంగా వేంకటాచలంగా మారి శ్రీనివాసునికి ఆశ్రయం ఇస్తున్నాడు. ఈ విధంగా ఆయన స్వామికి నిరంతర సేవలో ఉన్నాడు. ఇది శ్రీనివాసుడికి ఆదిశేషుని వల్ల కలిగిన గొప్పతనాన్ని సూచిస్తుంది.

ఈ పంక్తి శ్రీనివాసుడి దివ్య స్వరూపాన్ని, ఆయనకు, ఆదిశేషునికి ఉన్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.

 

 

26.రవికోటీ పరిపాటీ ధరకోటీర వరాటీకితవాటీరసధాటీ ధరమణిగణ కిరణ విసరణ సతతవిధుత తిమితమోహగర్భగేహః,

 

ప్రతిపదార్థము

రవికోటీ = కోటి సూర్యుల, పరిపాటీధర = వరుసతో సమానమైన, కోటీరవరాటీకిత = గొప్ప కిరీటంలో ఉన్న, వాటీరసధాటీధర = గొప్ప శోభతో ప్రకాశించే, మణిగణకిరణ = మణుల కిరణాల, విసరణ = వ్యాప్తితో, సతత = ఎల్లప్పుడూ, విధుత = దూరంగా తొలగించబడిన, తిమిరమోహ = చీకటి వలన కలిగే భ్రమ గల, గర్భగేహః = గర్భగుడిని కలవాడు.

---

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు ధరించిన గొప్ప కిరీటం కోటి సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ప్రకాశిస్తుంది. ఆ కిరీటంలోని మణుల నుండి వెలువడే కిరణాల కాంతి, గర్భగుడిలోని దట్టమైన చీకటిని కూడా పూర్తిగా తొలగించి, చీకటి వలన కలిగే భ్రమను నాశనం చేస్తుంది.

---

విశేషములు

• కిరీటం మహిమ: ఈ పంక్తిలో స్వామి ధరించిన కిరీటం యొక్క అపారమైన తేజస్సు వర్ణించబడింది. ఆ కిరీటం కోటి సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ఉందని చెప్పడం ద్వారా, దాని దివ్యత్వం, అపారమైన శక్తిని నొక్కి చెప్పారు.
• మణుల కాంతి: కిరీటంలోని మణులు ఎంతటి ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయంటే, వాటి కాంతి గర్భగుడిలో ఉండే దట్టమైన చీకటిని కూడా పోగొడుతుంది. ఇది స్వామి మహిమను, ఆయన భక్తుల అజ్ఞానాన్ని, అంధకారాన్ని తొలగిస్తాడనే ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని సూచిస్తుంది.
• కవిసమయం: కిరీటాన్ని సూర్యునితో పోల్చడం, నల్లని దేహాన్ని పర్వతంతో పోల్చడం, అలంకరణలను సూర్యచంద్రులతో పోల్చడం వంటివి దివ్యసూరులు (ఆళ్వార్లు) కూడా తమ పాశురాలలో ఉపయోగించారు. ఈ పంక్తిలో ఈ వర్ణనలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు:
• నమ్మాళ్వార్ "మిక్క శెఝుడర్ పరుది చూడి" (గొప్ప ఎర్రని కాంతిగల సూర్యుని కిరీటంగా ధరించి) అని వర్ణించారు.
• ఆధ్యాత్మిక అర్థం: ఈ వర్ణన ద్వారా, శ్రీనివాసుడి యొక్క ప్రతి అలంకారం కేవలం భౌతిక సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆధ్యాత్మిక శక్తిని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే శక్తిని కలిగి ఉంటుందని తెలుస్తుంది. ఆయన దర్శనం భక్తుల మనసులోని అజ్ఞానాంధకారాన్ని కూడా తొలగిస్తుందని ఇది సూచిస్తుంది.

 

27.అపరిమిత వివిధభువనభరితాఖండ బ్రహ్మాండమండల పిచండిలః

ప్రతిపదార్థము

అపరిమిత = అంతులేని, వివిధ = అనేక రకాలైన, భువన = లోకాలతో, భరిత = నిండిన, అఖండ = సమస్త, బ్రహ్మాండమండల = బ్రహ్మాండాలతో నిండిన, పిచండిలః = పెద్ద కడుపు గలవాడు.

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు అంతులేని, అనేక రకాల లోకాలతో నిండిన సమస్త బ్రహ్మాండాలను తనలో ఇముడ్చుకున్న విశాలమైన ఉదరం గలవాడు.

విశేషములు

ఈ పంక్తిలో స్వామి యొక్క విశ్వరూపం వర్ణించబడింది. సాధారణంగా విష్ణువును విశ్వమంతా తనలోనే ఉన్నవాడిగా వర్ణిస్తారు. ఇక్కడ శ్రీనివాసుడు కూడా ఆ విధంగానే సమస్త బ్రహ్మాండాలకు ఆధారంగా ఉన్నవాడు అని చెప్పబడింది. ఇది ఆయన అపరిమిత శక్తిని, విశ్వానికి ఆయనే మూలమని తెలియజేస్తుంది.

 

28.ఆర్యధుర్యానంతార్య పవిత్రఖనిత్రపాత పాత్రీకృత నిజచుబుకగత వ్రణకిణ విభూషణవహన సూచితశ్రిత జనవత్సలతాతిశయః

ప్రతిపదార్థము

ఆర్యధుర్య = ఆచార్య శ్రేష్ఠులైన, అనంతార్య = అనంతార్యుల యొక్క, పవిత్ర = పవిత్రమైన, ఖనిత్ర = గడ్డపార, పాత = దెబ్బకు, పాత్రీకృత = పాత్రమైన, నిజచుబుకగత = తన గడ్డంపై ఉన్న, వ్రణకిణ = గాయం గుర్తును, విభూషణ = గొప్ప అలంకరణగా, వహన = ధరించడం ద్వారా, సూచిత = సూచించబడిన, శ్రితజనవత్సలతాతిశయః = ఆశ్రయించిన వారిపై ఉన్న అధికమైన వాత్సల్యం గలవాడు.

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు, ఆచార్య శ్రేష్ఠులైన అనంతార్యులు పూల తోటను పాడు చేస్తున్నాడని భావించి విసిరిన గడ్డపార దెబ్బకు తన గడ్డంపై ఏర్పడిన గాయాన్ని ఒక గొప్ప అలంకరణగా ధరించి, తన భక్తులపై ఉండే అపరిమితమైన వాత్సల్య గుణాన్ని సూచిస్తున్నాడు.

విశేషములు

• అనంతార్యుల కథ: అనంతార్యులు స్వామి కోసం పూల తోటను పెంచుతూ ఉండేవారు. స్వామి ఆ తోటలో పూలు కోస్తూ ఉండగా, అనంతార్యులు ఆయన్ను ఒక దొంగగా భావించి, ఆగ్రహంతో గడ్డపార విసిరారు. ఆ గడ్డపార స్వామి గడ్డంపై తగిలి గాయమైంది. ఆ గాయాన్ని స్వామి ఈనాటికీ తన ముఖంపై ధరించి ఉన్నాడు.
• వాత్సల్య గుణం: ఈ గాయం స్వామికి తన భక్తులపై ఉండే అపారమైన వాత్సల్యానికి చిహ్నం. వాత్సల్యం అంటే భక్తుల తప్పులను కూడా గొప్ప గుణాలుగా భావించడం. అనంతార్యులు కోపంతో చేసిన పనిని కూడా స్వామి తనపై ఒక అలంకరణగా భావించి, తన భక్తుల పట్ల ఆయనకు ఉన్న ప్రేమను వ్యక్తపరిచాడు. ఈ సంఘటన శ్రీనివాసుని కరుణామయ హృదయాన్ని తెలుపుతుంది.
• తిరుమల మహిమ: దివ్య సూరి సూక్తుల ప్రకారం, తిరుమలలో వెలసిన శ్రీనివాసుడు తన వాత్సల్య గుణానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ పంక్తిలో చెప్పిన కథ దానిని మరింత స్పష్టం చేస్తుంది.

29.మడ్డుడిండిమ డమరుఝర్ ఝర కాహళీ పటహావళీ మృదుమర్దలాలి మృదంగ దుందుభి ఢక్కికాముఖ హృద్యవాద్యక మధుర మంగళ నాదమేదుర విసృమర సరసగాన రసరుచిర సంతతసంతన్యమాన నిత్యోత్సవ పక్షోత్సవ మాసోత్సవ సంవత్సరోత్సవాదివివిధోత్సవ కృతానందః

ప్రతిపదార్థము

మడ్డుడిండిమడమరుఝర్ఝర = మడ్డు, డిండిమం, డమరుకం, ఝర్ఝరం, కాహళీ = కాహళి, పటహావళీ = పటహాల సమూహం, మృదుమర్దలాలి = మృదువైన మద్దెలల సమూహం, మృదంగదుందుభిఢక్కికాముఖ = మృదంగం, దుందుభి, ఢక్క మొదలైన, హృద్యవాద్యక = హృదయాన్ని ఆకర్షించే వాద్యాల యొక్క, మధుర = మధురమైన, మంగళనాద = మంగళకరమైన శబ్దాలతో, మేదుర = దట్టంగా, విసృమర = వ్యాపించే, సరసగాన = రసవంతమైన గానాల యొక్క, రసరుచిర = రసంతో అందమైనవి, సంతతసంతన్యమాన = నిరంతరం జరుగుతున్న, నిత్యోత్సవ = నిత్యోత్సవాలు, పక్షోత్సవ = పక్షోత్సవాలు, మాసోత్సవ = మాసోత్సవాలు, సంవత్సర = సంవత్సర ఉత్సవాలు, ఆదివివిధోత్సవ = మొదలైన వివిధ ఉత్సవాలతో, కృతానందః = ఆనందాన్ని పొందేవాడు (భక్తులకు ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు).

---

తాత్పర్యము

మడ్డు, డిండిమం, డమరుకం, ఝర్ఝరం, కాహళి, పటహం, మద్దెల, మృదంగం, దుందుభి, ఢక్క వంటి అనేక హృదయాకర్షకమైన వాద్యాల యొక్క మధురమైన, మంగళకరమైన శబ్దాలతో నిండినవాడు, రసవంతమైన గానాల ఆనందంలో మునిగిపోయేవాడు. నిత్యం, పక్షం, మాసం, సంవత్సరం జరిగే వివిధ ఉత్సవాల ద్వారా భక్తులకు ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు.

---

విశేషములు

• ఉత్సవాల వైభవం: ఈ పంక్తిలో తిరుమలలో నిరంతరం జరిగే ఉత్సవాల వైభవం వర్ణించబడింది. శ్రీనివాసుడికి నిత్యం, పక్షం, మాసం, సంవత్సరం వివిధ రకాల ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలు భక్తులందరికీ ఆనందాన్ని, పరమానందాన్ని ఇస్తాయి.

వాద్యాల శోభ: ఉత్సవాలలో ఉపయోగించే వివిధ వాద్యాలైన మడ్డు, డిండిమం, డమరుకం, కాహళి, పటహం, మృదంగం,(డోలు) దుందుభి వంటి వాటి పేర్లను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. ఈ వాద్యాల మంగళ నాదాలు, మధురమైన గానాలతో ఆలయ పరిసరాలు నిండిపోతాయని వర్ణించారు. మడ్డు= మడ్ అని శబ్దాన్ని చేసే వాద్యము,డిండిమ = డిండి అని శబ్దము చేసే వాద్యము,డమరు= డమ డమ అని శబ్దము చేసే వాద్యము,ఝర్ ఝర= ఝర్ ఝ అని శబ్దాన్ని ప్రకటించే వాయిద్యము

 కాహళీ = బాకా అను వాయిద్యము,

ఆనంద స్వరూపం: శ్రీనివాసుడు ఉత్సవాలను ఆస్వాదిస్తూ భక్తులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. ఆయన కేవలం ఒక విగ్రహం కాదని, నిరంతరం ఉత్సవాలలో పాలుపంచుకుంటూ భక్తులకు కటాక్షం, ఆనందం కలిగించే ఒక జీవన శక్తి అని ఈ పంక్తి సూచిస్తుంది.

• భక్తవత్సలత్వం: నిత్యం ఉత్సవాలు జరపడం ద్వారా స్వామి తన భక్తులకు ఎంత ప్రాధాన్యత ఇస్తాడో, వారిని సంతోషపెట్టడానికి ఎంతగా ఆనందిస్తాడో తెలుస్తుంది. ఈ వర్ణన శ్రీనివాసుని భక్తవత్సలత్వాన్ని మరోసారి రుజువు చేస్తుంది.

                ప్రతి ఏటా స్వామికి 450 ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు.

                 వేకువ సుప్రభాతం నుంచి ఏకాంత సేవ వరకు నిత్య సేవల్లో స్వామి భక్తకోటికి దర్శనమిస్తూ పరవశింపచేస్తాడు.

                ఇక సోమవారం నుంచి శుక్రవారం వరకు రోజుకో ప్రత్యేక సేవలో స్వామి వైభవ ప్రాశస్త్యాన్ని వర్ణించటానికి మాటలు                చాలవు.

                ప్రతి సోమవారం ఉదయం జరిగే ప్రధానసేవ విశేషపూజ

                శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతుడైన శ్రీ మలయప్పకు ప్రతి సోమవారం ఉదయం జరిగే ప్రధానసేవ విశేషపూజ. ఆలయంలోని            నిత్య కల్యాణోత్సవ మండపంలో దీనిని ఆర్జిత సేవగా నిర్వహిస్తున్నారు.

                ఉభయ దేవేరులతో స్వామి శ్రీపీఠం (తిరుచ్చి)పై ఆశీనులై ఛత్రచామర బాజాభజంత్రీలు, వేద పారాయణలతో ఆనంద               నిలయాన్ని వీడి కల్యాణోత్సవ మండపానికి చేరుకుంటారు.

                 ఉత్సవమూర్తులకు అలంకారాలు, పట్టువస్త్రాలు సడలిస్తారు. స్నానవస్త్రాలు ధరింపచేసి స్నానపీఠంపై తూర్పు     ముఖంగా వేంచేపు చేస్తారు.

                దీక్షాధారులైన వైఖానస అర్చకులు వేదికపై నవకలశాలను, హోమగుండంలో అగ్నిని ప్రతిష్ఠిస్తారు. పుణ్యాఃవచనంతో             స్థల శుద్ధి, పరిసర శుద్ధి చేస్తారు. కంకణ ప్రతిష్ఠ చే సి ఉత్సవమూర్తులకు అర్ఘ్యపాద్యాచమనాది ఉపచారాలతో             కంకణాలు సమర్పిస్తారు.

                ఆర్జితం చెల్లించిన గృహస్తులతో సంకల్పం చేయిస్తారు. నవకలశ పూజ నివేదన, పూర్ణాహుతి సమర్పిస్తారు. ఆ హోమ           తిలకాన్ని ఉత్సవమూర్తులకు ధరింప చేస్తారు. అనంతరం భక్తులకూ పంచిపెడతారు.

                తర్వాత స్నానపీఠంపై శ్రీదేవి, భూదేవి, మలయప్పను వేంచేపు చేసి స్నపన తిరుమంజనం నిర్వహిస్తారు.

                మంగళవాయిద్యాలు, వేదఘోష నడుమ శుద్ధజలంతో అభిషేకం నిర్వహిస్తారు. తర్వాత  ఆవుపాలతో, ఆ తర్వాత                శుద్ధజలంతో అభిషేకించి ధూపదీప నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. ఈ సమయంలో వేదపండితులు పురుష సూక్తం,            శ్రీసూక్తం, భూ నీలా సూక్తాలు, పంచ సూక్తాలు పఠిస్తారు.

                చివరగా నవకలశాలలోని జలంతో  సహస్రధారాభిషేకం చేస్తారు. ఆ జలాన్ని అర్చకులు తాము ప్రోక్షణ చేసుకుని,   భక్తులకూ ప్రోక్షణ చేస్తారు.

                అనంతరం తెరల మాటున ఉత్సవమూర్తులను నూత్నవస్త్రంతో తుడిచి పట్టువస్త్రం, పూలమాలతో అలంకరిస్తారు. పెద్దవడలు, లడ్డూలు, అన్నప్రసాదాలు నివేదిస్తారు. తెరలు తీసి కర్పూర నీరాజనం సమర్పిస్తారు. హారతి అయిన       తర్వాత సేవలోపాల్గొన్న భక్తులకు ఉత్తరీయం లేదా రవిక గుడ్డ,పెద్దలడ్డూ, వడ అందజేస్తారు. చివరగా భక్తులందరికీ    మూలవిరాట్టు దర్శనభాగ్యాన్ని కల్పిస్తారు. టికెట్టు ధర రూ.600.

                అష్టదళ పాదపద్మారాధన-

                 తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (1933- 1984) ఆవిర్భవించి యాభైఏళ్లు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా 1984లో స్వర్ణోత్సవాలు నిర్వహించారు. అందుకు గుర్తుగా ఈ అష్టదళ పాద పద్మారాధన సేవను ప్రారంభించారు. ఇందుకు అవసరమైన 108 బంగారు కమలాలను హైదరాబాద్‌కు చెందిన ఓ మహ్మదీయ భక్తుడు స్వామికి కానుకగా సమర్పించారు.

* సేవకు ముందుగా ఆర్జితసేవ గృహస్తులను ‘కులశేఖరపడి’ గడప నుండి బంగారువాకిలి వరకు కూర్చోబెడతారు.

* అర్చకులు గర్భాలయ మూలమూర్తికి అర్ఘ్యపాద్యాచమనాది ఉపచారాలు సమర్పిస్తారు. స్వామి పాద పద్మాల చెంత కూర్చుని అర్చనకు సిద్ధమవుతారు. ఆలయ పెద జీయంగార్ అందించిన బంగారు పద్మాలను స్వీకరించి అష్టోత్తర శతనామాలతో స్వామి పాదపద్మాలకు అర్చన చేస్తారు.

* స్వామి పాదపద్మాలపై ఉన్న తులసిదళాలను స్వీకరించి వక్షస్థలంలో కొలువైన శ్రీ మహాలక్ష్మి అమ్మవారిని చతుర్వింశతి నామావళితో అర్చన పూర్తి చేసి గంధధూపం సమర్పిస్తారు. ఆవునేతి తో తడిపిన 27 వత్తులు గల వెండి దీపపుసెమ్మెతో స్వామికి నక్షత్రహారతి, నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. కర్పూర నీరాజనంతో స్వామి పాదపద్మాలు, వైకుంఠ హస్తం, చక్రం, స్వామి ముఖారవిందం, తిరునామాలు, శంఖం, కటిహస్తం, పాదపద్మాలు, నందక ఖడ్గం, వక్షస్థల మహాలక్ష్మికి సమర్పిస్తారు.

* ఆర్జిత గృహస్తులకు ఉత్తరీయం లేదా రవిక గుడ్డ, రెండు పెద్ద లడ్డూలు, రెండు వడలు అందజేస్తారు. టికెట్టు రూ.1250.

సహస్ర కలశాభిషేకం

* తిరుమల ఆలయంలో నిర్వహించే సేవల్లో సహస్ర కలశాభిషేకం అత్యంత ప్రాచీనమైన, విశిష్టమైన సేవగా చెప్పవచ్చు. ప్రతి బుధవారం బంగారు వాకిలిలో ప్రధాన సేవగా నిర్వహిస్తారు.

* ఆలయంలో మూలమూర్తి (ధ్రువమూర్తి), మనవాళప్పెరుమాళ్ (భోగశ్రీనివాసమూర్తి), కొలువు శ్రీనివాసమూర్తి, ఉగ్రశ్రీనివాసమూర్తి,  మలయప్ప... ఐదు రకాల మూర్తులను పంచబేరాలుగా పిలుస్తారు.

* సహస్ర కలశాభిషేకంలో భోగ శ్రీనివాసమూర్తితోపాటు శ్రీదేవి, భూదేవి సమేత మలయప్ప, స్వామివారి సేనాధిపతి విష్వక్సేనుడు పాల్గొంటారు.

* క్రీ.శ.614 నాటిదిగా భావించే శ్రీ భోగ శ్రీనివాసమూర్తిని వైఖానస ఆగమం ప్రకారం కౌతుకమూర్తి అనీ, పురుషబేరం అనీ పిలుస్తుంటారు.

* గర్భాలయంలో మూలమూర్తికి ఈశాన్యదిశలో ఉండే భోగ శ్రీనివాస మూర్తికి నిత్యం ఆకాశగంగ తీర్థంతో అభిషేకిస్తారు. ఎప్పుడూ బంగారు వాకిలి దాటి బయటకు తీసుకురారు. సహస్ర కలశాభిషేకం కోసం ఒక్క బుధవారం మాత్రమే గంటామండపానికి తీసుకొస్తారు.

* దక్షిణదిశలో స్నానపీఠంపై ఉత్తరాభిముఖంగా ఉభయదేవేరులతో మలయప్ప, ఉత్తరదిశలో స్నానపీఠంపై దక్షిణాభిముఖంగా విష్వక్సేనులవారిని వేంచేపు చేస్తారు. వీరికి మధ్యలో తూర్పున అభిముఖంగా శ్రీ భోగ శ్రీనివాసమూర్తిని ఆసీనుల్ని చేస్తారు. ఆయనకుగర్భాలయ మూలవిరాట్టును అనుసంధానిస్తూ బంగారు తీగ లేదా పట్టుదారంతో కడతారు. దీనినే ‘సంబంధ కూర్చం’ అంటారు.

* నేలపై ధాన్యం (వడ్లు)పోసి, 1008 వెండికలశాలను సుగంధద్రవ్యాలు కలిపిన జలంతో నింపి ప్రతిష్ఠిస్తారు. విష్వక్సేనుడి పక్కన ‘నవకలశాలు’ ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆగ్నేయదిశలో ‘యజ్ఞవేదిక’ ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆర్జితసేవాగృహ స్థులను ఆసీనుల్ని చేస్తారు.

* మంగళ ధ్వనుల నడుమ దీక్షాధారులైన వైఖానస అర్చకులు ఘంటానాదంతో హోమగుండంలో అగ్నిప్రతిష్టాపన చేస్తారు. కలశాన్ని ప్రతిష్టించి పుణ్యతీర్థ జలాలు ఆవాహనం చేసి ధూపదీప కర్పూర నీరాజనాలిచ్చి అక్షతారోపణం చేస్తారు. కలశంలోని పవిత్ర జలాన్నిఅన్ని వైపులా చల్లుతూ పుణ్యాహవచనం పూర్తి చేస్తారు.

* శ్రీ భోగ శ్రీనివాసమూర్తికి అర్ఘ్యపాద్యాచమనాది అనుష్టాన క్రియలు, తులసి సమర్పించి కంకణధారణ చేస్తారు. తర్వాత శ్రీదేవి, భూదేవి, మలయప్ప, విష్వక్సేనులవారికి కంకణధారణ చేస్తారు.

* సంకల్పసహితంగా ముక్కోటి దేవతలను ఉద్దేశించి హోమం చేస్త్తారు. ధాన్యంపై ప్రతిష్టించిన సహస్ర కలశాలు, పీఠంపై ప్రతిష్టించిన నవకలశాలకు ఆవాహనాది క్రియలు చేసి ధూపదీప హారతులు సమర్పిస్తారు.

* హోమగుండం వద్ద అప్పాలు, శుద్ధాన్నం నివేదన చేసి హోమాన్ని నిర్వహిస్తూ పూర్ణాహుతి చేస్తారు. హోమ తిలకాన్ని శ్రీభోగ శ్రీనివాసమూర్తి, శ్రీదేవి, భూదేవి, మలయప్ప, విష్వక్సేనులవారికి సమర్పిస్తారు. భక్తులకూ అందజేస్తారు.

* మంగళవాయిద్యాలు, వేద పండితుల పంచసూక్తాల నడుమ సహస్ర కలశాలలోని శుద్ధజలం, పాలు, పెరుగు, తేనె, పసుపు, చందనద్రవ్యాలతో భోగ శ్రీనివాసమూర్తికి, విష్వక్సేనులవారికి అభిషేకిస్తారు. చివరగా అన్ని మూర్తులకు తులసిమాలలు అలంకరించి నవకలశాలలోని జలంతో బంగారుపళ్లెంతో సహస్రధారాభిషేకం చేస్తారు.

* తర్వాత ఆ పవిత్రజలాన్ని ముందుగా అర్చకులు చల్లుకుని, జీయంగార్, ఏకాంగి, భక్తుల మీద  చల్లుతారు. తర్వాత తెరలమాటున పట్టువస్త్రాలు, పూలమాలలతో అలంకరించి,  క్షీరాన్నం, అప్పాలతో నివేదన సమర్పిస్తారు. అనంతరం తెరలు తొలగించిఅక్షతారోపణతో కర్పూర నీరాజనం సమర్పించి మూర్తులను ఆనంద నిలయంలోకి వేంచేపు చేస్తారు. చివరగా భక్తులకు మూలవిరాట్టు దర్శన భాగ్యాన్ని కల్పించి, ఉత్తరీయం లేదా రవికగుడ్డ, పెద్దలడ్డూ, వడ, రెండు అప్పాలు, రెండు దోశలు, అన్నప్రసాదాలుఅందజేస్తారు. టికెట్టు ధర రూ.850.

 నేత్ర దర్శనం

                తిరుమల క్షేత్రంలో ప్రతి గురువారం ఓ విశి ష్టత ఉంది. మూలమూర్తి దర్శనం, నివేదనలు, అలంకారాలు ఈ రోజు విభిన్నంగా ఉంటాయి. ప్రతి గురువారం వేకువ జామున రెండవ అర్చన తర్వాత మూలమూర్తి ఎలాంటి ఆభరణాలు, అలంకారాలులేకుండా నిరాడంబర రూపంతో దర్శనమిస్తారు.

* ఆభరణాలే కాకుండా నొసటన పెద్దగా ఉండే పచ్చ కర్పూరపు తిరునామం (ఊర్ధ్వపుండ్రాలు) బాగా తగ్గిస్తారు. భక్తులకు స్వామి నేత్రాలు దర్శించుకునే మహద్భాగ్యం ఆ రోజు మాత్రమే కలుగుతుంది. గురువారం నాటి ఈ దర్శనాన్నే నేత్రదర్శనం అంటారు.

* ఆ రోజు ఆభరణాల బదులు పట్టుధోవతిని, పట్టు ఉత్తరీయాన్ని ధరింపజేస్తారు. స్వామివారి శిరస్సుపై కిరీటాన్ని తీసి పట్టువస్త్రాన్ని చుడతారు. బంగారు శంఖుచక్రాలు, కర్ణభూషణాలు, సాలిగ్రామహారాలను అలంకరిస్తారు. మెడలో హారం, కాళ్లకు కడి యాలు, పాదాలకు బంగారు తొడుగులు అలంకరిస్తారు.

 

అన్నరాశి నైవేద్యమే తిరుప్పావడసేవ

* శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామివారికి ప్రతి గురువారం రెండో అర్చన తర్వాత నివేదనోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. దీనినే ‘తిరుప్పావడసేవ’ అనీ, అన్నకూటోత్సవం అనీ అంటారు. స్వామికి బంగారువాకిలి వద్ద నుండి నేరుగా సమర్పించే అన్ననివేదన ఇది.

* బంగారు వాకిలి ముందు గరుడాళ్వారుకు ఎదురుగా నాలుగు స్తంభాల మధ్య వెదురు చాపలపై 6 బస్తాల బియ్యం (450 కిలోలు) తో తయారు చేసిన పులిహోరను ‘రాశి’గా పోస్తారు. స్తంభాలకు చుట్టూ తెరలు కట్టి ఈ అన్నరాశిని పెద్ద శిఖరం లాగా దానికి చుట్టూఎనిమిది దిక్కులా చిన్న శిఖరాలు గా తీర్చిదిద్దుతారు. ఈ రాశి ముందు ధూపదీప నైవేద్యాలు, నీరాజనం సమర్పిస్తారు.

* జిలేబి, తేనెతొళ (మురుకు), దోసె, అప్పలం, పాయసం, లడ్లు, వడలు వంటి ప్రసాదాలను మూలవిరాట్టు దృష్టి పడేలా కులశేఖరపడి వద్ద ఉంచి నైవేద్యం, మంగళహారతి సమర్పిస్తారు.

* వేద పండితులు శ్రావ్యంగా పఠించే శ్రీనివాస గద్యంతో సప్తగిరులు పులకిస్తాయి. శ్రీనివాసగద్యం పూర్తికాగానే బంగారువాకిలి నుండే మూలమూర్తికి, తర్వాత అన్నరాశికి హారతి సమర్పిస్తారు. . తర్వాత పులిహోర రాశిని భక్తులకు వితరణ చేస్తారు. గృహస్థులనుమూలవిరాట్టు దర్శనానికి అనుమతిస్తారు.

* ఈ సేవలో పాల్గొన్న గృహస్థులకు ఉత్తరీయం, రవికగుడ్డ, ప్రసాదాలు అందజేస్తారు. టికెట్ ధర రూ.850.

పూలంగి సేవలో పెరుమాళ్లు...

* ప్రతి గురువారం సాయంత్రం మూలవిరాట్టుకు నిర్వహించే తోమాల సేవనే పూలంగి సేవ అంటారు.

* సాయం సమయంలో వైఖానస అర్చకులు శుచిస్నాతులై సన్నిధిగొల్ల వెంటరాగా ఆలయానికి చేరుకుంటారు.

* జీయంగార్లు, ఏకాంగి ‘యమునోత్తరై’ అను ‘పూల అర’లో సిద్ధంగా ఉంచిన పూలు, పూలమాలల్ని పెద్ద వెదురుబుట్టలను బాజా భజంత్రీల తో, ఛత్రచామర మర్యాదలతో సన్నిధికి ఊరేగింపుగా తీసుకొస్తారు.

* అర్చకులు స్వామికి అలంకరించిన  ఆభరణాలు తీసివేసి, బంగారు తీగెలతో కూడిన ముఖమల్ వస్త్రాన్ని ధరింప చేస్తారు. అర్ఘ్యపాద్యాచమనాది ఉపచారాలు సమర్పించి పూలంగి, తోమాల సేవలు నిర్వహిస్తారు. జీయంగార్లు, వైష్ణవాచార్యులు, దివ్యప్రబంధాన్నిగానం చేస్తారు.

* పూలమాలల్ని శిరస్సు నుంచి పాదాల వరకు అలంకరిస్తారు. ఈ అలంకరణలో స్వామివారు పూల అంగీని ధరించినట్టు కనువిందుగా దర్శనమిస్తారు. స్వామివారు గురువారం రౌద్రంగా ఉంటారని, ఆ రౌద్రాన్ని తగ్గించి శాంతింప చేయడానికే పూలంగిసేవనిర్వహిస్తారని పండితులు చెబుతున్నారు.

దివ్యమంగళ స్వరూప దర్శన భాగ్యం!

* ప్రతి శుక్రవారం తెల్లవారుజామున నాలుగు గంటలకు బ్రహ్మముహూర్తంలో  స్వామివారికి జరిగే విశేషసేవ ‘అభిషేకం’.

* అర్చకులు మూలవిరాట్టుకు నమస్కారం చేసి, అభిషేకానికి అనుమతి ఇవ్వమని ప్రార్థించి సంకల్పం, అష్టోత్తర శతనామార్చన చేస్తారు. స్వామికి నొసటన ఉండే పచ్చకర్పూరపు నామాన్ని తగ్గించి సూక్ష్మంగా ఉంచుతారు. ఆభరణాలు, పట్టువస్త్రాలను తీసివేసి, స్నానవస్త్రంగా తెల్లని కౌపీనాన్ని ధరింప చేసి, దంతధావన అర్ఘ్యపాద్యాచమనాది ఉపచారాలు సమర్పించి శిరసాదిగా పునుగు తైలాన్ని అలది వెండి గంగాళాల్లో బంగారు బావి జలాన్ని సిద్ధం చేస్తారు.

* జీయంగార్లు, అర్చకులు గర్భాలయంలోకి చేరుకోగా, అధికారులు, భక్తులు కులశేఖర పడి నుంచి బంగారు వాకిలి వరకు కూర్చుంటారు.

* జీయంగార్, అర్చకులు స్వామికి, వక్షస్థల మహాలక్ష్మికి నమస్కరించి అభిషేక సమర్పణకు అనువుగా వరద హస్తం దగ్గర నిలుస్తారు.

* తొలుత జీయంగార్లు బంగారు శంఖంతో ఆకాశగంగ తీర్థాన్ని అర్చకులకు అందిస్తారు. వారు పురుష సూక్తాన్ని పఠిస్తూ స్వామి శిరస్సుపై అభిషేకిస్తారు. వేద పండితులు పంచసూక్తులు, పంచోపనిషత్తులు పారాయణం చేస్తారు.

* తర్వాత ఆవుపాలతో శిరసాది పాదాల వరకు అభిషేకిస్తారు. తర్వాత బంగారు బావి శుద్ధజలంతో అభిషేకించి, పసుపు ముద్దలను వక్షస్థల మహాలక్ష్మికి సమర్పిస్తారు.

* అనంతరం స్వామికి కర్పూరం, చందనం, కుంకుమపువ్వు శిరసాదిగా అద్దుతారు. ఈ నలుగు విధానాన్ని ‘ఉద్వర్తనం’ అంటారు. ఆ తర్వాత ఇచ్చే హారతిలో ముఖారవిందం, శంఖుచక్రాలు, వరద కటి హస్తాలు, పాదాలు, నందక ఖడ్గం, వక్షస్థల మహాలక్ష్మి.. ఇలాఅంగాంగాలతో స్వామి దివ్యమంగళ రూపాన్ని భక్తులు దర్శించి ఆనంద పరవశులవుతారు. జలాభిషేకంతో జాలువారుతున్న తీర్థాన్ని ‘శ్రీపాద తీర్థం’ అంటారు. అనంతరం స్వామి వక్షస్థలంలో కొలువైన శ్రీ మహాలక్ష్మికి అభిషేకం చేస్తారు. తరువాత బంగారు బావిజలంతోనూ, ఆకాశగంగ తీర్థంతోనూ స్వామిని అభిషేకించి ఆ తీర్థాన్ని పాత్రలో సేకరిస్తారు.

* ఈలోగా పండితులు వేద పారాయణం పూర్తి చేస్తారు. తెరవేసి వస్త్రంతో స్వామికి తడిలేకుండా తుడుస్తూ ఉండగా జీయంగార్ ద్రవిడ వేదంలోని ‘నీరాట్టం’ పది పాశురాలు గానం చేస్తారు.

* ఆ సమయంలో అర్చకులు తెరలమాటున స్వామికి సరిగంచు పెద్ద పట్టువస్త్రాన్ని అంతరీయంగాను, పండ్రెండు మూరల పట్టువస్త్రాన్ని ఉత్తరీయంగానూ ధరింప చేస్తారు. తర్వాత  ఆభరణాలు అలంకరించి పట్టువస్త్రంతో శిరస్సుకు కిరీటంగా చుడతారు. నుదుటపచ్చకర్పూరంతో తిరునామం తీర్చిదిద్దుతారు.

* తర్వాత వెన్న, పంచదారతో నివేదన చేసి తాంబూలం సమర్పిస్తారు. ఆ తర్వాత ‘పచ్చ కర్పూరపు హారతి’ సమర్పిస్తూ తెరను తొలగించి, భక్తులకు అభిషేక తీర్థాన్ని, ‘శ్రీపాదరేణువు’అనే మహాప్రసాదాన్ని వితరణ చేస్తారు. టికెట్టు ధర రూ.750.

వస్త్రాలు సమర్పించే వస్త్రాలంకార సేవ

* అభిషేకసేవలో మూలవిరాట్టుకు ధరింప చేసే వస్త్రాలను భక్తులే సమర్పించేందుకు ప్రత్యేకంగా వస్త్రాలంకార సేవ టికెట్టు టీటీడీ ప్రారంభించింది.

నిజపాదాల దర్శనం.. భక్తకోటి జన్మధన్యం

* ప్రతి శుక్రవారం శ్రీ స్వామి నిజపాదాల దర్శనభాగ్యం భక్తులకు కలుగుతుంది. అభిషేకసేవలో పాల్గొనే భక్తులతోపాటు నిజపాద సేవాటికెట్లు కలిగిన వారికీ ఈ మహద్భాగ్యం దక్కుతుంది.     

ప్రతి రోజూ నిత్యకట్ల అలంకారంలో 120 రకాల ఆభరణాలు సమర్పిస్తారు.

బ్రహ్మోత్సవాలు, పర్వదినాల్లో ప్రత్యేక అలంకారాలు చేసేందుకు అదనంగా ఆభరణాలు వాడతారు. రోజూ చేసే అలంకారాన్ని నిత్య కట్ల అలంకారమని, పండుగలు, ఉత్సవాలు, ప్రముఖుల రాక సందర్భంగా చేసే అలంకారాన్ని విశేష అలంకారమని అంటారు

 

తెలుగు నూతన సంవత్సరాధి పర్వదినమైన ఉగాది (మార్చి/ఏప్రిల్), ఆణివారి ఆస్థానం (జూలై), శ్రీవారి  బ్రహ్మోత్సవం (సెప్టెంబరు/అక్టోబరు), వైకుంఠ ఏకాదశి (డిసెంబరు/జనవరి) పర్వదినాల ముందు వచ్చే మంగళవారాల్లో కోయిల్ ఆళ్వారు తిరుమంజనంనిర్వహిస్తారు. కోయిల్ ఆళ్వారు తిరుమంజనం రోజున ఆనంద నిలయం నుంచి మహాద్వారం వరకు శుద్ధ జలంతో శుద్ధి చేస్తారు. ఈ క్రమంలో నీరు, దుమ్ము, ధూళి పడకుండా ఉండేందుకు మూలమూర్తి శిరస్సు నుంచి పాదాల వరకు ధవళ వస్త్రాన్ని కప్పుతారు. ఈవస్త్రాన్నే ‘మలైగుడారం’ అని అంటారు. తిరుమంజన సేవలు పూర్తకాగానే కురాలం అనే దీర్ఘచతురస్రాకారపు మఖమల్ వస్త్రాన్ని పైకప్పునకు కడతారు.

 

గర్భాలయంలో కేవలం అర్చకులు, పరిచారకులు, ఏకాంగులు మాత్రమే ప్రవేశించి నాలుగు గోడలు, పైకప్పునకు అంటుకున్న దుమ్ముదూళి, బూజు, కర్పూరమసిని తొలగించి, శుద్ధజలంతో శుద్ధిచేస్తారు. తిరుమంజనానికి ముందురోజే ఎక్కువ మోతాదులోనామంకోపు (సుద్దపొడి), శ్రీచూర్ణం, గడ్డకర్పూరం, గంధంపొడి, కుంకుమ కిచిలిగడ్డ ఔషధ పదార్థాలతో లేహ్యంగా తయారు చేస్తారు. భారీ గంగాళాల్లో సిద్ధం చేసిన ఈ లేహ్యాన్ని శుద్ధి చేసిన ప్రాకారాలకు లేపనంగా పూస్తారు. దీనివల్ల ప్రాకారాలు సుగంధ పరిమళాలువెదజల్లటంతోపాటు క్రిమికీటకాలు ఉండకుండా ప్రాకారం పటిష్టతకు దోహద పడతాయని సాంకేతిక నిపుణులు చెబుతున్నారు.

 

వేంకటాచల క్షేత్రంలో వెలసిన శ్రీనివాసుడు బ్రహ్మదేవుడిని పిలిచి జగత్కల్యాణం కోసం తనకు ఉత్సవాలు నిర్వహించాలని ఆజ్ఞాపించాడట. ఆ ప్రకారం బ్రహ్మదేవుడు శ్రవ ణ నక్షత్రం నాటికి పూర్తయ్యే విధంగా తొమ్మిది రోజుల పాటు ఉత్సవాలు నిర్వహించాడట. తొలిసారిగా బ్రహ్మదేవుడు ఈ ఉత్సవాలను జరిపించడం వల్ల అవి బ్రహ్మోత్సవాలుగా ప్రసిద్ధి పొందాయి.

 

వేంకటేశ్వరుడు అర్చామూర్తిగా ఆవిర్భవించింది ఆశ్వయుజ మాసంలో వచ్చే  శ్రవణ నక్షత్ర శుభ ముహూర్తాన. అందుకే దసరా నవరాత్రులలో ఓ శుభముహూర్తాన చక్రస్నానం నాటికి తొమ్మిది రోజుల ముందు మొదలయ్యేవిధంగా బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. ఇదిఅనాదిగా వస్తున్న ఆచారం. సౌర, చాంద్రమానాల్లో ఏర్పడే వ్యత్యాసం వల్ల ప్రతి మూడేళ్లకొకసారి అధిక మాసం వస్తుంది.

ఇందులో భాగంగా కన్యామాసం (అధిక భాద్రపదం)లో వార్షిక బ్రహ్మోత్సవం, దసరా నవరాత్రులలో నవరాత్రి బ్రహ్మోత్సవం నిర్వహిస్తున్నారు. వైఖానన ఆగమోక్తంగా వైదిక ఉపచారాల ప్రకారం ధ్వజస్తంభంపై గరుడ ధ్వజపటాన్ని ఎగురవేయటం (ధ్వజారోహణం), బలి ఆచారాలు, మహారథోత్సవం, శ్రవణ నక్షత్రంలో చక్రస్నానం, ధ్వజావరోహణం వంటివి ఈ ఉత్సవాల్లోనే నిర్వహిస్తారు. 

నవరాత్రి ఉత్సవాలు మాత్రం వైదిక ఆచారాలు లేకుండా అలంకారప్రాయంగా నిర్వహిస్తారు

                                                                (ఆధారం. సాక్షి దినపత్రిక ఫన్ డే  సెప్టెంబర్ 20, 2015)  

 

మీరు అడిగిన శ్రీనివాస గద్యం 30 నుండి 33 వరకు గల చివరి పంక్తులకు ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు కింద వివరించబడ్డాయి.

---

30. శ్రీమదానందనిలయవిమానవాసః

ప్రతిపదార్థము

శ్రీమత్ = సంపదలతో కూడిన, ఆనందనిలయ = ఆనందనిలయం అనే పేరు గల, విమాన = విమానంలో, వాసః = నివాసం ఉన్నవాడు.

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుడు ఆనందనిలయం అని పిలువబడే పవిత్ర విమానంలో (విమానం అంటే గుడిపైన ఉన్న గోపురం) నివాసమున్నవాడు. ఈ గోపురం బంగారంతో నిర్మితమై, అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

---

31. సతతపద్మాలయాపదపద్మరేణుసంచితవక్షఃస్థలపటవాసః

ప్రతిపదార్థము

సతత = ఎల్లప్పుడూ, పద్మాలయా = పద్మావతీదేవి యొక్క, పదపద్మ = పాదపద్మాల యొక్క, రేణు = పుప్పొడితో, సంచిత = నిండిన, వక్షఃస్థల = వక్షస్థలం అనే, పటవాసః = సుగంధ చూర్ణం గలవాడు.

తాత్పర్యము

శ్రీనివాసుని వక్షస్థలం, నిరంతరం తన భార్య పద్మావతీదేవి పాదపద్మాల నుండి రాలిన పవిత్రమైన పుప్పొడితో నిండి, సుగంధాన్ని వెదజల్లుతూ ఉంటుంది.

విశేషాలు

 దీని ద్వారా పద్మావతితో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం మరియు ఆమె కూడా ఆయనతోనే నివసిస్తుందని తెలియజేయబడింది.

---

32. శ్రీశ్రీనివాసః సుప్రసన్నో విజయతామ్

ప్రతిపదార్థము

శ్రీశ్రీనివాసః = అటువంటి శ్రీనివాసుడు, సుప్రసన్నః = దయగలవాడై, విజయతామ్ = విజయం పొందుగాక.

తాత్పర్యము

అటువంటి మహోన్నతమైన గుణాలను కలిగిన శ్రీనివాసుడు ఎల్లప్పుడూ దయతో, భక్తులకు శుభాలను కలిగించి, విజయం పొందుగాక.

విశేషాలు

 

ఇది రచయిత స్వామిపై ఉన్న భక్తిని, ఆయనకు విజయాన్ని కోరుకుంటూ చేస్తున్న ప్రార్థన.

---

33. శ్రీరంగసూరిణేదం శ్రీశైలానంతసూరివంశ్యేన భక్త్యా రచితం హృద్యం గద్యం గృహ్ణాతు వేంకటేశానః

ప్రతిపదార్థము

శ్రీరంగసూరిణేదం = ఈ శ్రీరంగసూరిచే, శ్రీశైలానంతసూరివంశ్యేన = శ్రీశైలానంతార్యుల వంశంలో పుట్టినవాడైన, భక్త్యా = భక్తితో, రచితం = రచించబడిన, హృద్యం = హృదయాన్ని ఆకర్షించే, గద్యం = ఈ గద్యమును, గృహ్ణాతు = గ్రహించుగాక, వేంకటేశానః = వేంకటేశ్వరుడు.

తాత్పర్యము

శ్రీశైలానంతార్యుల వంశంలో జన్మించిన శ్రీరంగాచార్యులు భక్తితో రచించిన ఈ అందమైన గద్యాన్ని వేంకటేశ్వరుడు దయతో స్వీకరించుగాక! ఈ ప్రార్థనతో ఈ శ్రీనివాస గద్యం ముగుస్తుంది. ఇది రచయిత వినయాన్ని, స్వామిపై ఉన్న అపారమైన భక్తిని తెలియజేస్తుంది.

విశేషాలు

• రచయిత పరిచయం: ఈ చివరి పంక్తిలో రచయిత పేరు, ఆయన వంశం స్పష్టంగా పేర్కొనబడ్డాయి. ఈ గద్యం శ్రీశైలానంతార్యుల వంశంలో పుట్టిన శ్రీరంగాచార్యులు రచించారని తెలుస్తుంది.
• కృతి సమర్పణ: ఈ గద్యాన్ని కేవలం ఒక రచనగా కాకుండా, భక్తితో స్వామికి సమర్పించిన ఒక అర్పణగా భావించాలని రచయిత కోరుకుంటున్నారు.

                                                                                మంగళమ్ మహత్

                                                                        ******