దత్తాత్రేయ ప్రాతఃస్మరణీయ స్తోత్రం.

 

శ్రీ తాడేపల్లి రాఘవ నారాయణ శాస్త్రి గారు రచించిన దత్తాత్రేయ ప్రాతఃస్మరణీయ స్తోత్రం.

ఇది ఎంతో పవిత్రమైనది మరియు భక్తిభావంతో నిండినది.

ఈ మూడు శ్లోకాలకు ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు

1. మొదటి శ్లోకం

శ్లోకం: సహ్యాచలాదిహసమాగత బంధురత్న రత్న ప్రభాచ్చ తనుకాంతి విరాజమాన | మాన ప్రమాద మదవజ్జనతాదురాప దూరాపవర్జితనమజ్జన మోహ తే ౽ హమ్ ||

ప్రతిపదార్థం:

సహ్యాచల-ఆది-ఇహ-సమాగత: సహ్య పర్వతం నుండి ఇక్కడికి విచ్చేసిన.

బంధురత్న: బంధువులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడా.

రత్న ప్రభ-అచ్చ-తనుకాంతి: రత్నాల కాంతి వలె స్వచ్ఛమైన శరీర కాంతితో వెలిగిపోతున్నవాడా.

మాన-ప్రమాద-మదవత్-జనతా : అహంకారం, అశ్రద్ధ, మదం కలవారికి.

దురాప : పొందడానికి సాధ్యపడనివాడా (అహంకారులకు నువ్వు దొరకవు).

దూరాపవర్జిత-నమజ్జన-మోహ: నమస్కరించే భక్తుల అజ్ఞానాన్ని/మోహాన్ని పూర్తిగా దూరం చేసేవాడా.

తే ౽ హమ్ (తే అహమ్): నేను నీవాడను (నీకు శరణాగతుడను).

తాత్పర్యం:

సహ్య పర్వతం నుండి దిగివచ్చిన ఓ గొప్ప బంధువా! రత్నప్రభలా మెరిసే శరీర కాంతి కలవాడా! అహంకారం, అశ్రద్ధ వంటి దుర్గుణాలు కలవారికి నీవు లభించవు. కానీ, నీకు ప్రణామం చేసే భక్తుల మోహాన్ని నువ్వు పటాపంచలు చేస్తావు. ఓ దత్తదేవా, నేను నీ వాడను.

విశేషం:

ఈ శ్లోకంలో "ముక్తపదగ్రస్తము" అనే అలంకారం ఉంది. అంటే ఒక పాదం ఏ అక్షరంతో ముగుస్తుందో, తర్వాత పాదం అదే అక్షరంతో మొదలవుతుంది (ఉదా: ...రత్న / రత్న... , ......). ఇది చదవడానికి ఎంతో వినసొంపుగా ఉంటుంది.

రెండవ శ్లోకం

శ్లోకం: అశ్వత్థమూలే వస వా ౽ త్రబింబే అంతర్గృహం చిత్రపటేనిషీద | యద్వాహృషీకే ౽ త్రిభవ త్రిమూర్తే నిర్ద్వంద్వ సద్వంద్యతయా ప్రసీద ||

ప్రతిపదార్థం:

అశ్వత్థ-మూలే: రావి చెట్టు మొదట్లో.

వస: నివసించు.

వా అత్ర-బింబే: లేదా ఇక్కడ ఉన్న విగ్రహంలో ఉండు.

అంతర్గృహం చిత్రపటే: పూజా మందిరంలోని చిత్రపటంలో (ఫోటోలో).

నిషీద: కూర్చొని ఉండు/కొలువై ఉండు.

యద్వా: లేదా.

హృషీకే: నా ఇంద్రియములలో/హృదయ ఆకాశంలో.

అత్రిభవ: అత్రి మహర్షి పుత్రుడా.

త్రిమూర్తే: బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర స్వరూపుడా.

నిర్ద్వంద్వ: ద్వంద్వాతీతుడా (సుఖదుఃఖాలు లేనివాడా).

సద్వంద్యతయా: సజ్జనులచే (సత్) వందనాలు అందుకొనేవాడా.

ప్రసీద: నాపై అనుగ్రహం చూపు.

తాత్పర్యం:

ఓ అత్రిపుత్ర! త్రిమూర్తి స్వరూపా! నువ్వు రావి చెట్టు మొదట్లో ఉన్నా, ఈ రాతి విగ్రహంలో ఉన్నా, పూజా గదిలోని చిత్రపటంలో ఉన్నా లేదా నా హృదయాంతరాళంలో ఉన్నా.. నువ్వు సజ్జనులచే పూజింపబడే వాడవు. ద్వంద్వాలకు అతీతుడవైన నీవు నాకు ప్రసన్నుడవు కావాలి.

ముఖ్య విశేషాలు:

హృషీకే: చిత్రంలో ఈ పదం ఉంది. "హృషీక" అంటే ఇంద్రియాలు. మన ఇంద్రియాలను నడిపించే చైతన్యంగా దత్తుడిని ఇక్కడ ప్రార్థిస్తున్నారు.

తాదురాప: దుర్గుణాలు ఉన్నవారికి దేవుడు "దురాప" (దొరకనివాడు) అని చెప్పడం ద్వారా భక్తిలో వినయం ఎంత ముఖ్యమో కవి వివరించారు.

దేవుడు కేవలం విగ్రహాల్లోనే కాదు, మన మనసులో కూడా ఉంటాడని, ఆయన సర్వవ్యాపి అని ఈ శ్లోకం చెబుతుంది.

3. మూడవ శ్లోకం

శ్లోకం: దత్తాత్రేయహరే కృష్ణ ఉన్మత్తా నందదాయక |

దిగంబరమునే బాల పిశాచజ్ఞాన సాగర ||

ప్రతిపదార్థం:

దత్తాత్రేయ: దత్తాత్రేయ స్వామీ.

హరే, కృష్ణ: విష్ణు స్వరూపుడా.

ఉన్మత్త: లోక దృష్టికి పిచ్చివానిలా కనిపించేవాడా (యోగ స్థితిలో ఉండటం వల్ల).

ఆనందదాయక: ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా.

దిగంబరమునే: దిక్కులనే వస్త్రాలుగా ధరించిన మునీశ్వరా.

బాల: బాలుని వంటి స్వచ్ఛత కలవాడా.

పిశాచ: పిశాచంలా ఏ బంధాలు లేనివాడా.

జ్ఞానసాగర: జ్ఞానానికి సముద్రం వంటివాడా.

తాత్పర్యం:

ఓ దత్తాత్రేయ! నువ్వు హరివి, కృష్ణుడవు. నీవు యోగ స్థితిలో ఉండి లోకానికి పిచ్చివానిలా (ఉన్మత్తుడు), బాలునిలా, పిశాచంలా కనిపిస్తావు కానీ నువ్వు సాక్షాత్తు జ్ఞాన సముద్రానివి. భక్తులకు నిరంతరం ఆనందాన్ని ప్రసాదించే నిన్ను స్మరిస్తున్నాను.

విశేషం:

ఇది ఒక అనుష్టుప్ మంత్రం. శ్రీ రాఘవ నారాయణ శాస్త్రి గారు ఉదయాన్నే నిద్రలేచి తలుపు తీయగానే, ఎదురుగా ఉన్న దత్త విగ్రహాన్ని చూసి ఆశువుగా (వెంటనే) చెప్పిన శ్లోకం ఇది. ఇందులో స్వామివారి వివిధ నామాలు ఉన్నాయి.