శ్రీ దుర్గాసూక్తము

 "శ్రీ దుర్గాసూక్తము"

శ్లోకం ౧

జాతవేదసే సునవామ సోమమరాతీయతో నిదహాతి వేదః ।

స నః పర్షదతి దుర్గాణి విశ్వా నావేవ సిన్ధుం దురితాత్యగ్నిః ॥౧॥

---

ప్రతిపదార్థము:

జాతవేదసే = అగ్నిస్వరూపుడైన దుర్గాదేవి కొఱకు, సునవామ సోమమ్ = సోమరసమును పిండి సిద్ధము చేసెదము, అరాతీయతః = శత్రువుల నుండి వచ్చిన, వేదః = ధనములను, నిదహాతి = దహించును, సః = ఆ అగ్ని, నః = మనలను, విశ్వా = సకలమైన, దుర్గాణి = దుర్గములనుండి, అతిపర్షత్ = సులభముగా దాటించును, అగ్నిః = అగ్నిహోత్రుడు, నావా + ఇవ = నావచేత వలె, దురితాని = పాపములను, సింధుం = సముద్రమును, అతి = దాటించును.

తాత్పర్యము:

దుర్గతులను పోగొట్టే ఆ అగ్నిస్వరూపుడైన దుర్గాదేవి కొరకు మనం సోమరసాన్ని సిద్ధం చేసి అర్పిద్దాం. ఆ అగ్ని మన శత్రువుల నుండి వచ్చే విపత్తులనూ, చెడు సంపదలనూ నాశనం చేస్తుంది. ఆ దేవి, అగ్నిహోత్రుని వలె, ఒక నావతో సముద్రం దాటినట్లుగా, సకల దుర్గములనుండి, పాపముల నుండి మనలను సులభంగా దాటించి రక్షిస్తుంది.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవిని అగ్నిస్వరూపిణిగా వర్ణించడం జరిగింది. ఇక్కడ 'జాతవేదసే' అంటే "సర్వము తెలిసినది" అని, 'వేదః' అంటే సంపద లేదా జ్ఞానం అని, 'అరాతీయతః' అంటే శత్రువులు అని అర్థం. అమ్మవారు తన తేజస్సుతో, అగ్నిలా మనలోని అజ్ఞానాన్నీ, బయటి శత్రువులనూ దహిస్తుందని, తద్వారా మనలను సంసారమనే మహాసముద్రం నుండి సురక్షితంగా దాటిస్తుందని ఈ శ్లోకం యొక్క ముఖ్యాంశం. దుర్గతులను తొలగించే శక్తిగా అమ్మవారిని కీర్తించడం ఈ శ్లోకంలో కనిపిస్తుంది.

 

Here is the explanation for the second verse of the "శ్రీ దుర్గాసూక్తము" in Telugu, adhering to all your specified formatting and content requirements.

---

శ్లోకం ౨

తామగ్నివర్ణాం తపసా జ్వలన్తీం వైరోచనీం కర్మఫలేషు జుష్టామ్ ।

దుర్గాం దేవీఁశరణమహం ప్రపద్యే సుతరసి తరసే నమః ॥౨॥

---

ప్రతిపదార్థము:

తాం = అటువంటి, అగ్నివర్ణాం = అగ్నివంటి వర్ణం కలదానిని, తపసా = తపస్సుచే, జ్వలంతీం = ప్రకాశించుచున్న, వైరోచనీం = విరోచనుని కుమార్తె అయిన, కర్మఫలేషు = కర్మఫలములచే, జుష్టాం = సేవింపబడిన, దుర్గాం = దుర్గాదేవిని, దేవీం = దేవినిగా, అహం = నేను, శరణం = శరణు పొందుచున్నాను, ప్రపద్యే = ప్రపన్నమవుచున్నాను, సుతరసి = సుఖంగా దాటించే శక్తి, తరసే = దాటించే శక్తికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము:

అగ్ని వర్ణం కలది, తపస్సుతో ప్రకాశించేది, విరోచనుని కుమార్తె అయినది, కర్మఫలములతో సేవించబడేది అయిన ఆ దుర్గాదేవిని నేను శరణు పొందుతున్నాను. ఓ దుర్గాదేవీ, నీవు సులభముగా దాటించగల శక్తివి, అటువంటి దాటించే శక్తిగల నీకు నా నమస్కారములు.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవి యొక్క దివ్య స్వరూపాన్ని వర్ణించడం జరిగింది. "అగ్నివర్ణాం" అంటే అగ్ని వలె ప్రకాశించేది అని, ఇది ఆమె తేజస్సును సూచిస్తుంది. "తపసా జ్వలంతీం" అంటే తన తపస్సు ద్వారా వెలిగేది అని, ఇది ఆమె యొక్క గొప్ప సాధనను, శక్తిని తెలుపుతుంది. "వైరోచనీం" అంటే విరోచనుడి కుమార్తె అని ఒక పురాణ గాథ ప్రకారం అర్థం. అయితే, వేరే అర్థం ప్రకారం, 'విరోచన' అంటే విశేషంగా ప్రకాశించేది అని కూడా చెప్పవచ్చు. "కర్మఫలేషు జుష్టాం" అంటే మనం చేసే కర్మల యొక్క ఫలితాలు ఆమెకు సమర్పించడం ద్వారా ఆమెను సేవించవచ్చు అని. ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు దుర్గాదేవిని సంసార సముద్రం నుండి దాటించే శక్తిగా ప్రార్థిస్తున్నాడు. "సుతరసి తరసే నమః" అనే వాక్యం ఆమె శక్తిని కీర్తిస్తూ, ఆమెకే శరణాగతిని కోరుతున్నట్లు స్పష్టం చేస్తుంది.

Here is the explanation for the third verse of the "శ్రీ దుర్గాసూక్తము" in Telugu, following all your specified formatting and content requirements.

---

శ్లోకం ౩

అగ్నే త్వం పారయా నవ్యో అస్మాన్ స్వస్తిభిరతి దుర్గాణి విశ్వా ।

పూశ్చ పృథ్వీ బహులా న ఉర్వీ భవా తోకాయ తనయాయ శంయోః ॥౩॥

---

ప్రతిపదార్థము:

అగ్నే = ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ, త్వం = నీవు, నవ్యః = స్తుతించదగిన దానివి, అస్మాన్ = మమ్మల్ని, స్వస్తిభిః = శుభాలతో, విశ్వా = అన్ని, దుర్గాణి = దుర్గములనుండి, అతిపారయ = దాటించుము, పూః = పురము, పృథ్వీ = భూమి, బహులా = విశాలంగా, నః = మాకు, ఉర్వీ = విస్తరించునట్లు, భవ = అగుగాక, తోకాయ = పుత్రులకు, తనయాయ = పౌత్రులకు, శంయోః = సుఖాన్ని, భవ = ఇమ్ము.

తాత్పర్యము:

ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ! నీవు నిత్యం స్తుతించబడే దానివి. నీవు శుభాలతో మమ్మల్ని అన్ని దుర్గతులనుండి దాటించు. మా గృహాలు, భూమి విశాలంగా, సుఖంగా ఉండుగాక. మా పుత్రులకు, పౌత్రులకు నీవు సుఖాన్ని, శాంతిని ప్రసాదించు.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవిని అగ్నిగా సంబోధిస్తూ, ఆమె శుభకరమైన శక్తిని ప్రార్థించడం జరిగింది. "నవ్యో అస్మాన్" అంటే కొత్తగా స్తుతించబడుతున్న, లేదా నిత్యనూతనంగా కీర్తించబడే శక్తి అని అర్థం. ఈ శ్లోకం కేవలం ఆధ్యాత్మిక రక్షణనే కాకుండా, భౌతిక శ్రేయస్సును కూడా కోరుతోంది. "పూశ్చ పృథ్వీ బహులా న ఉర్వీ భవ" అనే వాక్యం ద్వారా గృహం, భూమి విస్తరించి, సమృద్ధిగా ఉండాలని కోరడం జరిగింది. "తోకాయ తనయాయ శంయోః" అనే వాక్యం ద్వారా వంశాభివృద్ధి, పుత్రపౌత్రాదులకు సుఖసంతోషాలు కలగాలని ప్రార్థిస్తున్నారు. ఈ శ్లోకం భక్తుని యొక్క సంపూర్ణ శ్రేయస్సును, అనగా ఆధ్యాత్మిక మరియు భౌతిక శ్రేయస్సు రెండింటినీ కోరుకునే భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం ౪

విశ్వాని నో దుర్గహా జాతవేదః సిన్ధుం న నావా దురితాతిపర్షి । అగ్నే అత్రివన్మనసా గృణానో౽స్మాకం బోధ్యవితా తనూనామ్ ॥౪॥

---

ప్రతిపదార్థము:

జాతవేదః = సకల వేదముల స్వరూపిణి, దుర్గహా = దుర్గతులను నశింపజేయునది, నః = మా యొక్క, విశ్వాని = సమస్త, దురితా = కష్టములనుండి, సింధుం = సముద్రమును, నావా న = నావచేత వలె, అతిపర్షి = దాటించుము, అగ్నే = ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ, అత్రివత్ = అత్రి మహర్షి వలె, మనసా = మనస్సుతో, గృణానః = స్తుతించుచున్న, అస్మాకం = మన యొక్క, తనూనాం = శరీరములను, అవితా = రక్షకురాలిగా, బోధి = ఉండుము.

తాత్పర్యము:

ఓ సకల వేదములకు అధిష్ఠానదేవి, దుర్గతులను నశింపజేయునది! నీవు సముద్రాన్ని నావతో దాటినట్లుగా, మా సమస్త కష్టాలనుండి మమ్మల్ని దాటించు. ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ! అత్రి మహర్షి వలె మనస్సుతో నిన్ను స్తుతిస్తున్నాం, మా శరీరాలకు రక్షకురాలిగా ఉండుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవిని "జాతవేదః దుర్గహా" అని కీర్తించడం జరిగింది. దీనిలో జాతవేదః అంటే సృష్టికి సంబంధించిన సమస్త జ్ఞానానికి మూలమైనది అని, దుర్గహా అంటే కష్టాలను, దుర్గతులను తొలగించేది అని స్పష్టం అవుతోంది. ఈ శ్లోకంలో "సింధుం న నావా దురితాతిపర్షి" అనే ఉపమానం ద్వారా, దేవి కష్టాలనే మహాసముద్రం నుండి నావ వలె సురక్షితంగా దాటిస్తుందని పోల్చబడింది. "అగ్నే అత్రివత్" అనే పదం ద్వారా, భక్తులు మహర్షి అత్రి వలె నిష్ఠగా, ఏకాగ్రతతో ఆమెను ఆరాధిస్తున్నారని సూచించబడింది. చివరికి "అస్మాకం బోధ్యవితా తనూనామ్" అని తన శరీరాలను రక్షించమని కోరుకోవడం ద్వారా, భక్తుడు కేవలం ఆధ్యాత్మికంగానే కాకుండా, శారీరకంగా కూడా ఆమె రక్షణను ఆకాంక్షిస్తున్నాడు. ఈ శ్లోకం భగవతిని జ్ఞాన స్వరూపిణిగా, రక్షకురాలిగా, దుఃఖ నివారిణిగా ప్రార్థించే భక్తుని యొక్క సంపూర్ణ శరణాగతిని తెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం ౫

పృతనాజితఁసహమానముగ్రమగ్నిఁ హువేమ పరమాత్సధస్థాత్ । స నః పర్షదతి దుర్గాణి విశ్వా క్షామద్దేవో అతి దురితాత్యగ్నిః ॥౫॥

---

ప్రతిపదార్థము:

పృతనాజితం = యుద్ధములలో జయించేది, సహమానం = సహించునది, ఉగ్రం = భయంకరమైనది అయిన, అగ్నిం = అగ్నిని, పరమాత్ సధస్థాత్ = పరమమైన స్థానం నుండి, హువేమ = ఆహ్వానించుచున్నాము, సః = ఆ, దేవః = దేవుడు, అగ్నిః = అగ్ని స్వరూపుడు, విశ్వా = సమస్తమైన, దుర్గాణి = దుర్గములనుండి, నః = మనలను, అతి పర్షత్ = దాటించుగాక, దురితా = పాపాలను, క్షామత్ = నాశనం చేయుగాక.

తాత్పర్యము:

యుద్ధాలలో జయించేది, భయంకరమైనది అయిన ఆ అగ్నిస్వరూపిణిని, దేవతలతో కూడిన ఉన్నత స్థానం నుండి ఆహ్వానించుచున్నాము. ఆ దేవత, అగ్ని వలె, మనలను అన్ని దుర్గతులనుండి దాటించుగాక, మరియు మన పాపాలను పూర్తిగా నాశనం చేయుగాక.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవి యొక్క శత్రు సంహారక శక్తిని వర్ణించారు. ఆమెను "పృతనాజితం" (యుద్ధాలలో గెలిచేది), "సహమానం" (సహించి, ఓర్చుకునేది), మరియు "ఉగ్రం" (భయంకరమైనది) అని కీర్తించారు. ఈ లక్షణాలు ఆమె యొక్క సంకల్ప బలాన్ని మరియు దుష్ట శక్తులను సంహరించే శక్తిని సూచిస్తాయి. "పరమాత్ సధస్థాత్ హువేమ" అనే వాక్యం ద్వారా దేవతలందరితో కూడిన ఉన్నత లోకం నుండి ఆమెను ఆహ్వానించడం జరుగుతుంది. "క్షామత్" అనే పదం ఇక్కడ ఆమె పాపాలను, దుఃఖాలను క్షమించడమే కాకుండా, వాటిని పూర్తిగా నాశనం చేస్తుందని సూచిస్తుంది. భక్తులు తమ కష్టాలను మరియు పాపాలనుండి విముక్తిని కోరుకుంటూ, అమ్మవారి శక్తికి శరణాగతిని పొందుతున్నట్లు ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం ౬

ప్రత్నోషి కమీడ్యో అధ్వరేషు సనాచ్చ హోతా నవ్యశ్చ సత్సి । స్వాం చాగ్నే తనువం పిప్రయస్వ అస్మభ్యం చ సౌభగమాయజస్వ ॥౬॥

---

ప్రతిపదార్థము:

అగ్నే = ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ, అధ్వరేషు = యజ్ఞములలో, ప్రత్నః = పురాతనమైన, ఈడ్యః = స్తుతించదగిన దానివిగా, సనాత్ = ఎల్లప్పుడూ, హోతా = ఆహ్వానించునదిగా, నవ్యః = నూతనమైనదిగా, సత్సి = ఉందువు, స్వాం తనువం = నీ యొక్క స్వంత శరీరాన్ని, పిప్రయస్వ = సంతోషపెట్టుము, చ = మరియు, అస్మభ్యం = మాకు, సౌభగం = అదృష్టాన్ని, ఆయజస్వ = ప్రసాదించుము.

తాత్పర్యము:

ఓ అగ్నిస్వరూపిణీ! నీవు యజ్ఞాలలో పురాతనమైన, నిత్యం స్తుతించదగిన శక్తివి. ఎల్లప్పుడూ ఆహ్వానించబడేదిగా, నూతనమైనదిగా ఉంటావు. నీ దివ్యమైన రూపాన్ని నీవు సంతోషపరచుకొని, మాకు కూడా శుభాన్ని, అదృష్టాన్ని ప్రసాదించు.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో దుర్గాదేవి యొక్క శాశ్వతమైన మరియు నూతనమైన లక్షణాలను వర్ణించారు. "ప్రత్నోషి" (పురాతనమైనది) మరియు "నవ్యశ్చ సత్సి" (నూతనమైనదిగా ఉంటావు) అనే పదాలు ఆమె అనాది కాలం నుండి ఉన్నప్పటికీ, నిత్యం నూతనంగా, యౌవనంగా ప్రకాశిస్తుందని సూచిస్తున్నాయి. ఆమెను యజ్ఞాలలో ప్రధానమైన దేవతగా, ఆహ్వానించబడే **"హోతా"**గా కీర్తించారు. "స్వాం చాగ్నే తనువం పిప్రయస్వ" అనే వాక్యం ఆమె స్వరూపం ఆనందమయం అని, అది ఆమెకే ఆనందాన్ని ఇస్తుందని, మరియు భక్తులకు కూడా అదే ఆనందాన్ని, శుభాన్ని ప్రసాదిస్తుందని తెలియజేస్తుంది. ఈ శ్లోకం భక్తుడు దుర్గాదేవి నుండి సౌభాగ్యాన్ని, మంచిని కోరుకుంటూ శరణాగతిని పొందుతున్నట్లు స్పష్టం చేస్తుంది.

శ్లోకం ౭

గోభిర్జుష్టమయుజో నిషిక్తం తవేన్ద్ర విష్ణోరనుసంచరేమ । నాకస్య పృష్ఠమభి సంవసానో వైష్ణవీం లోక ఇహ మాదయన్తామ్ ॥౭॥

---

ప్రతిపదార్థము:

గోభిః = ఇంద్రియములతో, జుష్టం = సంతోషించినది, అయుజః = ఏకాగ్రమైన, నిషిక్తం = సంపూర్ణంగా నిండిన, తవ = నీ యొక్క, ఇంద్ర = ఇంద్రుని వంటి శక్తి కలిగిన, విష్ణోః = వ్యాపించిన దానిని, అనుసంచరేమ = అనుసరిస్తూ ప్రయాణించుదాం, నాకస్య = స్వర్గము యొక్క, పృష్ఠం = ఉన్నత ప్రదేశాన్ని, అభి = పొంది, సంవసానః = నివసించుచు, వైష్ణవీం లోకః = విష్ణు సంబంధమైన లోకంలో, ఇహ = ఈ లోకంలోనే, మాదయంతామ్ = ఆనందించెదము.

తాత్పర్యము:

ఇంద్రియములతో సంతోషించి, ఏకాగ్రతతో నిండిన నీ యొక్క, ఇంద్రుని వంటి శక్తితో కూడిన, వ్యాపకమైన స్వరూపాన్ని మేము అనుసరిస్తాము. స్వర్గం యొక్క ఉన్నత ప్రదేశాన్ని పొంది, ఆ విష్ణులోకంలో ఈ భూమిపైనే మేము ఆనందించెదము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుడు దుర్గాదేవి కృపతో పొందే ఆధ్యాత్మిక స్థితిని వివరిస్తుంది. "గోభిర్జుష్టం" అనే పదానికి ఇంద్రియాలతో సంతోషపడినది అని, "అయుజో" అంటే ఇంద్రియాల నుండి విడబడినది లేదా ఏకాగ్రమైనది అని అర్థం. అంటే, ఇంద్రియ సుఖాలను దాటి, ఏకాగ్రతతో కూడిన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తామని భావం. "ఇంద్ర విష్ణోః" అనే పదాలు ఆమె సర్వశక్తిమంతమైన (ఇంద్ర) మరియు సర్వవ్యాపకమైన (విష్ణు) స్వరూపాన్ని సూచిస్తాయి. భక్తులు ఆమెను అనుసరించడం ద్వారా ఈ భూమిపైనే స్వర్గలోకం యొక్క ఉన్నత స్థితిని అనుభవించగలరని, మరియు "వైష్ణవీం లోకః" అంటే ఆమె శక్తిచేత పరిపూర్ణమైన విష్ణు సంబంధమైన లోకంలో ఆనందంగా ఉండగలరని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఈ శ్లోకం కేవలం మరణానంతర మోక్షం కాకుండా, ఈ లోకంలోనే దైవిక ఆనందాన్ని, దివ్యత్వాన్ని అనుభవించవచ్చనే గొప్ప సందేశాన్ని ఇస్తుంది.

దుర్గా గాయత్రీ మంత్రం

ఓం కాత్యాయనాయ విద్మహే కన్యాకుమారి ధీమహి తన్నో దుర్గిః ప్రచోదయాత్ ॥

---

ప్రతిపదార్థము:

ఓం = పరబ్రహ్మ స్వరూపం, కాత్యాయనాయ = కాత్యాయనుని కుమార్తెగా, విద్మహే = తెలుసుకున్నాము, కన్యాకుమారి = కన్యాకుమారిగా ఉన్న ఆమెను, ధీమహి = ధ్యానించుచున్నాము, తత్ = ఆ, నః = మన, దుర్గిః = దుర్గాదేవి, ప్రచోదయాత్ = ప్రేరేపించుగాక.

తాత్పర్యము:

పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి అయిన దుర్గాదేవిని, కాత్యాయనుని కుమార్తెగా మేము తెలుసుకున్నాము. కన్యాకుమారిగా ఉన్న ఆమెను మేము ధ్యానించుచున్నాము. ఆ దుర్గాదేవి మా బుద్ధిని సన్మార్గంలో ప్రేరేపించుగాక.

విశేషములు:

ఈ మంత్రం దుర్గాదేవి యొక్క గాయత్రీ మంత్రం. గాయత్రీ మంత్రం బుద్ధిని ప్రేరేపించి, సన్మార్గంలో నడిపించమని చేసే ప్రార్థన. ఇక్కడ అమ్మవారిని "కాత్యాయనాయ" మరియు "కన్యాకుమారి" అనే పేర్లతో సంబోధించడం జరిగింది. కాత్యాయనాయ అనేది ఆమె కాత్యాయన మహర్షికి కుమార్తెగా అవతరించిన రూపాన్ని, కన్యాకుమారి అనేది ఆమె యొక్క బ్రహ్మచారిణి స్వరూపాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ మంత్రం ద్వారా భక్తుడు అమ్మవారిని జ్ఞానం, సద్బుద్ధిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటున్నాడు. ఈ మంత్రం జపించడం వలన దుర్గాదేవి యొక్క శక్తి మన మనస్సును, బుద్ధిని జాగృతం చేస్తుందని నమ్మకం.

---

శాంతి మంత్రం

ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః ॥

---

ప్రతిపదార్థము:

ఓం = పరబ్రహ్మ స్వరూపం, శాంతిః = శాంతి, శాంతిః = శాంతి, శాంతిః = శాంతి.

తాత్పర్యము:

ఓం, నాకు, నా పరిసరాలకు, ఈ ప్రపంచానికి శాంతి కలుగుగాక.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో మూడు సార్లు "శాంతిః" అని పలకడం వెనుక ఒక ప్రత్యేక అర్థం ఉంది. ఇది మూడు రకాలైన కష్టాల నుండి శాంతిని కోరుకుంటుంది:

1. ఆధిదైవిక శాంతి: దైవిక శక్తుల వలన కలిగే కష్టాల నుండి శాంతి.
2. ఆధిభౌతిక శాంతి: ఇతర ప్రాణుల వల్ల, ప్రకృతి వల్ల కలిగే కష్టాల నుండి శాంతి.
3. ఆధ్యాత్మిక శాంతి: మన శరీరం, మనస్సు వల్ల కలిగే కష్టాల నుండి శాంతి.

ఈ మంత్రం ద్వారా, భక్తుడు దుర్గాసూక్త పారాయణం వల్ల సంభవించిన పుణ్యఫలాన్ని అందరికీ శాంతి, సుఖాన్ని ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాడు. ఇది సూక్తం యొక్క ముగింపుగా, సమస్త లోకాలకు శాంతిని ప్రసాదించమని చేసే ప్రార్థన.