శ్రీ కృష్ణ చౌరాష్టకం

 పురుషోత్తమ మాస (అధికమాస) ముగింపు రోజైన నేడు, సాక్షాత్తూ ఆ కృష్ణ పరమాత్మను "దొంగలకే దొంగ"గా కీర్తిస్తూ బిల్వమంగళ స్వామి (లీలాశుకుడు) రచించిన అత్యంత మధురమైన 'చౌరాష్టకం' (శ్రీ కృష్ణ చౌరాష్టకం) ను తలచుకోవడం ఎంతో పుణ్యప్రదం. చౌరాష్టకంలోని ప్రతి శ్లోకానికి ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము, మరియు విశేషాలు 15.06.2026

​శ్లోకం 1

​వ్రజే ప్రసిద్ధం నవనీత చోరం

గోపాంగనానాంచ దుకూలచోరం |

అనేక జన్మార్జిత పాప చోరం

చోరాగ్ర గణ్యం పురుషం నమామి || (1)

​ప్రతిపదార్థము:

​వ్రజే = వ్రజభూమిలో (రేపల్లెలో); ప్రసిద్ధం = పేరుగాంచినవాడును; నవనీత చోరం = వెన్నను దొంగిలించినవాడును;

​గోపాంగనానాంచ = గోపికల యొక్క; దుకూల చోరం = వస్త్రాలను దొంగిలించినవాడును;

​అనేక జన్మ = ఎన్నో జన్మల నుండి; ఆర్జిత = సంపాదించి దాచుకున్న; పాప చోరం = పాపాలను దొంగిలించి నశింపజేసేవాడును;

​చోర అగ్రగణ్యం = దొంగలలో అగ్రగణ్యుడైన (అందరికంటే గొప్ప దొంగ అయిన); పురుషం = ఆ పరమపురుషునికి; నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.

​తాత్పర్యము:

రేపల్లెలో వెన్న దొంగగా ప్రసిద్ధి చెంది, యమునా నది తీరాన గోపికల వస్త్రాలను అపహరించిన వస్త్రచోరుడు, మన అనంత జన్మల పాపరాశులను మాయం చేసే పాపచోరుడు అయిన ఆ దొంగలకే దొంగయైన పరమపురుషునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

​విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామిని ఒకేసారి లౌకిక దొంగగా మరియు ఆధ్యాత్మిక దొంగగా వర్ణించారు. లోకంలో దొంగలు వస్తువులను దొంగిలిస్తే, కృష్ణుడు భక్తులకు వద్దనుకున్న 'పాపాలను' దొంగిలిస్తాడు. 'దుకూల చోరం' అనేది కేవలం వస్త్రాల అపహరణ కాదు, జీవుడిపై ఉన్న మాయ అనే పొరను (అజ్ఞానాన్ని) తొలగించడాన్ని సూచిస్తుంది.

​శ్లోకం 2

​శ్రీరాధికాయా హృదయస్య చోరం

నవాంబుదశ్యామలకాంతిచోరం |

పదాశ్రితానాం చ సమస్తచోరం

చోరాగ్రగణ్యం పురుషం నమామి || (2)

​ప్రతిపదార్థము:

​శ్రీరాధికాయాః = రాధాదేవి యొక్క; హృదయస్య చోరం = హృదయాన్ని దొంగిలించినవాడును;

​నవ అంబుద = కొత్త నీటి మబ్బు (క్రొత్త మేఘం) యొక్క; శ్యామల కాంతి చోరం = నల్లని కాంతిని దొంగిలించినవాడును (మేఘం కంటే అందమైన కాంతి కలవాడు);

​పదాశ్రితానాంచ = తన పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తుల యొక్క; సమస్త చోరం = సమస్తాన్ని (వారి కష్టాలు, ఆరాటాలను) దొంగిలించేవాడును;

​చోరాగ్రగణ్యం పురుషం నమామి = ఆ చోరశిఖామణియైన పరమపురుషునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

​తాత్పర్యము:

శ్రీరాధాదేవి హృదయాన్ని కొల్లగొట్టిన హృదయచోరుడు, కొత్త నీలిమేఘాల కాంతినే దొంగిలించినంతటి శ్యామల సుందరుడు, తన పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తుల సర్వస్వాన్ని (వారి అహంకారాన్ని, కష్టాలను) హరించే ఆ చోరాగ్రగణ్యునికి నమస్కారములు.

​విశేషాలు:

లోకంలో నల్లటి వస్తువులను దొంగలు రాత్రి పూట దాచడానికి ఇష్టపడతారు. కానీ ఇక్కడ కృష్ణుడు తానే నల్లటి మేఘం యొక్క కాంతిని దొంగిలించి, ఆ నలుపును తన దేహానికి పూసుకున్నాడా అన్నట్లు ఉన్నాడట. భక్తులు స్వామి పాదాలను ఆశ్రయిస్తే, వారి 'సమస్తాన్ని' (అంటే లౌకిక బంధాలను, అరిషడ్వర్గాలను) ఆయన దొంగిలించి వారిని పవిత్రులుగా చేస్తాడు.

​శ్లోకం 3

​అకించనీకృత్య పదాశ్రితం యః

కరోతి భిక్షుం పథి గేహహీనం |

కేనాప్యహో భీషణచౌర ఈదృగ్-

దృష్టః శ్రుతో వా న జగత్త్రయేఽపి || (3)

​ప్రతిపదార్థము:

​యః = ఏ కృష్ణుడు; పదాశ్రితం = తన పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తుడిని; అకించనీకృత్య = ఏమీ లేనివానిగా (అకించనుడిగా) చేసి; పథి = దారిపై; గేహహీనం = ఇల్లు లేనివానిగా; భిక్షుం = భిక్షువుగా (సన్యాసిగా); కరోతి = చేస్తాడో;

​అహో = ఆహా!; ఈదృగ్ = ఇటువంటి; భీషణ చౌరః = భయంకరమైన దొంగ; జగత్త్రయే అపి = ముల్లోకాలలోనూ; కేనాపి = ఎవరిచేతనైనా; దృష్టః వా = చూడబడ్డాడా?; శ్రుతః వా = వినబడ్డాడా?; న = లేదు.

​తాత్పర్యము:

తనను ఆశ్రయించిన భక్తుల లౌకిక సంపదలను దొంగిలించి, వారిని ఏమీ లేని అకించనులుగా మార్చి, ఇల్లు వాకిలి లేని భిక్షువులుగా (వైరాగ్యమూర్తులుగా) రోడ్డుపై నిలబెట్టే ఇటువంటి విచిత్రమైన భయంకర దొంగ ముల్లోకాలలో ఎక్కడైనా ఉన్నాడా? నేను చూడలేదు, వినలేదు!

​విశేషాలు:

భాగవతంలో కృష్ణుడే స్వయంగా చెప్తాడు— "యస్యాహమనుగృహ్ణామి హరిష్యే తద్ధ నం శనైః" (నేను ఎవరిని అనుగ్రహించాలనుకుంటానో, వారి ధనాన్ని మెల్లగా హరిస్తాను). ఇక్కడ దొంగతనం అనేది భక్తుడిని సంసార బంధాల నుండి విముక్తం చేయడం. బాహ్యంగా భిక్షువుగా కనిపించినా, అంతరంగంలో అతనికి 'కృష్ణ భక్తి' అనే అమూల్య నిధిని ఇస్తాడు.

​శ్లోకం 4

​యదీయ నామాపి హరత్యశేషం

గిరిప్రసారాన్ అపి పాపరాశీన్ |

ఆశ్చర్యరూపో నను చౌర ఈదృగ్

దృష్టః శ్రుతో వా న మయా కదాపి || (4)

​ప్రతిపదార్థము:

​యదీయ = ఎవరి యొక్క; నామ అపి = కేవలం పేరు మాత్రమే; గిరి ప్రసారాన్ అపి = పర్వతాలంత విస్తరించి ఉన్న; పాపరాశీన్ = పాపాల కుప్పలను; అశేషం = మిగతా లేకుండా (పూర్తిగా); హరతి = దొంగిలిస్తుందో (హరిస్తుందో);

​నను = నిశ్చయముగా; ఈదృగ్ = ఇటువంటి; ఆశ్చర్యరూపః = ఆశ్చర్యకరమైన రూపం ఉన్న; చౌరః = దొంగ; మయా = నా చేత; కదాపి = ఎప్పుడూ; న దృష్టః = చూడబడలేదు; న శ్రుతః = వినబడలేదు.

​తాత్పర్యము:

ఆయన స్వయంగా రావక్కర్లేదు, కేవలం ఆయన "నామం" (కృష్ణ అనే పేరు) చెప్తే చాలు, అది కొండలంత ఉన్న పాపరాశులను కూడా పూర్తిగా దొంగిలించి మాయం చేస్తుంది. ఇటువంటి ఆశ్చర్యకరమైన దొంగను నేనెక్కడా చూడలేదు, వినలేదు.

​విశేషాలు:

లోకంలో దొంగను పట్టుకోవడానికి అతని పేరు వాడతారు. కానీ ఇక్కడ దొంగ (కృష్ణుడు) మన పాపాలను దొంగిలించడానికి ఆయన పేరే ఒక సాధనం అవుతుంది. నామస్మరణకు ఉన్న శక్తిని ఈ శ్లోకం అద్భుతంగా వెల్లడిస్తుంది.

​శ్లోకం 5

​ధనం చ మానం చ తథేంద్రియాణి

ప్రాణాంశ్చ హృత్వా మమ సర్వమేవ |

పలాయసే కుత్ర ధృతోఽద్య చౌర

త్వం భక్తి దామ్నాసి మయా నిరుద్ధః || (5)

​ప్రతిపదార్థము:

​మమ = నా యొక్క; ధనంచ = ధనాన్ని; మానంచ = గౌరవాన్ని; తథా = అలాగే; ఇంద్రియాణి = ఇంద్రియాలను; ప్రాణాంశ్చ = ప్రాణాలను; సర్వమేవ = నా సర్వస్వాన్ని; హృత్వా = దొంగిలించి;

​హే చౌర! = ఓ దొంగ!; అద్య = ఇప్పుడు; కుత్ర పలాయసే = ఎక్కడికి పారిపోతావు?; త్వమ్ = నువ్వు; మయా = నా చేత; భక్తి దామ్నా = భక్తి అనే తాడుతో; ధృతః అసి = పట్టుబడ్డావు; నిరుద్ధః అసి = బంధించబడ్డావు.

​తాత్పర్యము:

ఓ కృష్ణ దొంగా! నా ధనాన్ని, మానాన్ని, ఇంద్రియాలను, చివరకు నా ప్రాణాలను కూడా దొంగిలించి ఇప్పుడు ఎక్కడికి పారిపోతావు? దొరికిపోయావు! నిన్ను నా 'భక్తి' అనే బలమైన తాడుతో గట్టిగా కట్టేసి బంధించాను.

​విశేషాలు:

యశోదమ్మ కృష్ణుడిని రోటికి కట్టేసినట్లు, భక్తుడు తన హృదయంలో స్వామిని 'భక్తి' అనే పాశంతో బంధిస్తున్నాడు. సర్వస్వాన్ని కోల్పోయిన భక్తుడు, ఆ సర్వస్వాన్ని హరించిన దొంగనే తన సొంతం చేసుకోవడం ఇక్కడి భక్తి పరాకాష్ట.

​శ్లోకం 6

​ఛినత్సి ఘోరం యమపాశబంధం

ఛినత్సి భీమం భవపాశబంధం |

ఛినత్సి సర్వస్య సమస్తబంధం

నైవాత్మనో భక్తకృతం తు బంధం || (6)

​ప్రతిపదార్థము:

​ఘోరం = భయంకరమైన; యమపాశ బంధం = యముని యొక్క పాశాల కట్లను; ఛినత్సి = తెంచుతావు; భీమం = భీతిని గొలిపే; భవపాశ బంధం = సంసార బంధాలను; ఛినత్సి = ముక్కలు చేస్తావు;

​సర్వస్య = అందరి యొక్క; సమస్త బంధం = అన్ని రకాల బంధాలను; ఛినత్సి = తెంచేస్తావు;

​తు = కానీ; భక్త కృతం = భక్తుల చేత చేయబడిన; ఆత్మనః బంధం = తనను కట్టివేసిన బంధాన్ని మాత్రం; నైవ (ఛినత్సి) = తెంచుకోలేవు.

​తాత్పర్యము:

నువ్వు జీవుల యొక్క ఘోరమైన యమపాశాలను తెంచుతావు, భయంకరమైన జనన మరణ సంసార బంధాలను ముక్కలు చేస్తావు, జగత్తులోని సమస్త బంధాలను తెంచగలవు. కానీ, నీ భక్తుడు నిన్ను ప్రేమతో వేసిన భక్తి బంధాన్ని మాత్రం నువ్వు తెంచుకోలేవు (దానికి లొంగిపోతావు).

​విశేషాలు:

భగవంతుడు సర్వసమర్థుడు. విశ్వాన్ని నడిపించే ఏ బంధాలూ ఆయన్ను ఆపలేవు. కానీ భక్తుడి ప్రేమకు ఆయన దాసోహమంటాడు. అందుకే ఆయనకు 'భక్తవశంకరుడు' అని పేరు.

​శ్లోకం 7

​మన్మానసే తామసరాశిఘోరే

కారాగృహే దుఃఖమయే నిబద్ధః |

లభస్వ హే చౌర! హరే! చిరాయ

స్వచౌర్యదోషోచితమేవ దండం || (7)

​ప్రతిపదార్థము:

​తామస రాశి ఘోరే = అజ్ఞానం అనే చీకట్లతో నిండిన భయంకరమైన; దుఃఖమయే = దుఃఖంతో కూడిన; మత్ మానసే = నా మనస్సు అనే; కారాగృహే = జైలు నందు; నిబద్ధః = కట్టివేయబడినవాడవై;

​హే చౌర! హరే! = ఓ దొంగవైన హరీ!; స్వ చౌర్య దోష = నువ్వు చేసిన దొంగతనాల తప్పుకు; ఉచితం ఏవ = తగినదైన; దండం = శిక్షను; చిరాయ = చాలా కాలం పాటు; లభస్వ = అనుభవించు.

​తాత్పర్యము:

ఓ దొంగ కృష్ణా! నువ్వు నా సర్వస్వాన్ని దొంగిలించావు కనుక, నిన్ను నా మనస్సు అనే చీకటి, దుఃఖాల జైలులో బంధిస్తున్నాను. నువ్వు చేసిన దొంగతనానికి శిక్షగా ఈ మనో కారాగారంలో చాలా కాలం పాటు ఖైదీగా ఉండి శిక్ష అనుభవించు!

​విశేషాలు:

ఎంత అద్భుతమైన కవి సమయమో చూడండి! భక్తుడు తన హృదయంలోని అజ్ఞానాన్ని, దుఃఖాన్ని దాచకుండా, దాన్నే ఒక జైలుగా మార్చి స్వామిని అందులో వేస్తున్నాడు. కృష్ణుడు ఆ జైలులోకి అడుగుపెట్టడమే తరువాయి — ఆ తామసం (చీకటి) కాస్తా ఆయన తేజస్సుతో ప్రకాశవంతంగా మారిపోతుంది.

​శ్లోకం 8

​కారాగృహే వస సదా హృదయే మదీయే

మద్భంతిపాశదృఢబంధననిశ్చలః సన్ |

త్వాం కృష్ణ హే! ప్రలయకోటిశతాంతరేఽపి సర్వస్వచౌర! హృదయాన్ న హి మోచయామి ||

​ప్రతిపదార్థము:

​మదీయే హృదయే = నా హృదయమనే; కారాగృహే = జైలు నందు; మత్ భక్తి పాశ = నా భక్తి అనే తాడు యొక్క; దృఢ బంధన = గట్టి కట్టు చేత; నిశ్చలః సన్ = కదలకుండా స్థిరంగా ఉన్నవాడవై; సదా వస = ఎల్లప్పుడూ నివసించు;

​హే సర్వస్వచౌర కృష్ణ! = నా సర్వస్వాన్ని దొంగిలించిన ఓ కృష్ణా!; ప్రలయ కోటి శత అంతరే అపి = వందల కోట్ల ప్రలయాలు దాటిపోయినా సరే; త్వాం = నిన్ను; హృదయాత్ = నా హృదయం నుండి; న హి మోచయామి = అస్సలు వదిలిపెట్టను (విడుదల చేయను).

​తాత్పర్యము:

నా సర్వస్వాన్ని దోచుకున్న ఓ కృష్ణ దొంగా! నా భక్తి అనే గట్టి తాడుతో కదలకుండా కట్టేసాను కదా, ఇక ఎల్లప్పుడూ నా హృదయమనే జైలులోనే ఉండిపో. వందల కోట్ల ప్రలయాలు వచ్చి సర్వం నాశనమైపోయినా సరే, నిన్ను మాత్రం నా హృదయం నుండి విడుదల చేయను గాక చేయను!

​విశేషాలు:

ఇది ఈ అష్టకానికి మకుటం లాంటి ముగింపు. లోకంలో దొంగను శిక్షా కాలం ముగిశాక వదిలేస్తారు. కానీ ఈ భక్త కవి మాత్రం "కోట్ల ప్రలయాలు వచ్చినా నిన్ను వదలను" అంటున్నాడు. అంటే జీవుడు పరమాత్మలో ఐక్యమైపోయే అత్యున్నత మోక్ష స్థితిని, నిరంతర స్మరణను ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.

​ఈ పురుషోత్తమ మాస సమాప్తి వేళ, ఈ చౌరాష్టకాన్ని స్మరించుకోవడం ద్వారా ఆ కృష్ణ పరమాత్మ మన హృదయాలలో కదలకుండా నిలిచిపోవుగాక!