కాశీ విశ్వనాథాష్టకం

కాశీ విశ్వనాథాష్టకంలోని ప్రతి శ్లోకం, దాని తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు

---

కాశీ విశ్వనాథాష్టకం - తాత్పర్య సహితం

1. గంగాధర రూపం

గంగా తరంగ రమణీయ జటా కలాపం

గౌరీ నిరంతర విభూషిత వామ భాగం

నారాయణ ప్రియమనంగ మదాపహారం

వారాణసీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 1 ॥

• తాత్పర్యం: గంగానది తరంగాలతో అందంగా ఉన్న జటాజూటం కలవాడు, తన ఎడమ భాగంలో ఎల్లప్పుడూ గౌరీదేవిని ధరించినవాడు, శ్రీమన్నారాయణునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడు మరియు మన్మథుని గర్వాన్ని అణచినవాడు అయిన వారణాసి ప్రభువు విశ్వనాథుడిని సేవిస్తున్నాను.

• విశేషం: ఈ శ్లోకం శివుని మంగళకరమైన రూపాన్ని, విష్ణువుతో ఆయనకున్న అభేదాన్ని సూచిస్తుంది.

---

2. వాగతీత స్వరూపం

వాచామగోచరమనేక గుణ స్వరూపం

వాగీశ విష్ణు సుర సేవిత పాద పద్మం

వామేణ విగ్రహ వరేన కలత్రవంతం

వారాణసీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 2 ॥

• తాత్పర్యం: మాటలకు అందనివాడు, అనంతమైన గుణాలకు నిలయమైనవాడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు మొదలైన దేవతలచే పూజింపబడే పాదపద్మాలు కలవాడు, తన వామ భాగంలో శ్రేష్ఠమైన పార్వతీదేవిని కలిగిన వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: పరమాత్మ తర్కానికి, మాటలకు అతీతుడని, కేవలం భక్తితోనే లభ్యమవుతాడని ఇక్కడ వివరించబడింది.

---

3. దివ్య ఆభరణాలు

భూతాదిపం భుజగ భూషణ భూషితాంగం

వ్యాఘ్రాంజినాం బరధరం, జటిలం, త్రినేత్రం

పాశాంకుశాభయ వరప్రద శూలపాణిం

వారాణశీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 3 ॥

• తాత్పర్యం: భూతగణాలకు అధిపతి, సర్పాలనే ఆభరణాలుగా ధరించినవాడు, పులి చర్మాన్ని వస్త్రంగా కట్టుకున్నవాడు, మూడు కన్నులు కలిగినవాడు, చేతిలో శూలాన్ని ధరించి అభయమునిచ్చే వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: శివుడు లయకారుడు అయినప్పటికీ, శరణు కోరిన భక్తులకు అభయాన్ని ఇచ్చే 'వరప్రదాత' అని ఈ శ్లోకం చెబుతుంది.

---

4. కామదహన మూర్తి

శీతాంశు శోభిత కిరీట విరాజమానం

బాలేక్షణాతల విశోషిత పంచబాణం

నాగాధిపా రచిత బాసుర కర్ణ పూరం

వారాణసీ  పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 4 ॥

• తాత్పర్యం: చంద్రునితో ప్రకాశించే కిరీటం కలవాడు, నుదుటి కంటి మంటతో మన్మథుడిని దహించినవాడు, సర్పరాజైన వాసుకిని కుండలాలుగా ధరించిన వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: చంద్రుడు మనస్సుకు ప్రతీక. శివుడు చంద్రుని ధరించడం అంటే మనస్సును తన అదుపులో ఉంచుకున్నాడని అర్థం.

---

5. సంసార దుఃఖ హారి

పంచాననం దురిత మత్త మతంగజానాం

నాగాంతకం ధనుజ పుంగవ పన్నాగానాం

దావానలం మరణ శోక జరాటవీనాం

వారాణసీ  పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 5 ॥

• తాత్పర్యం: పాపము అనే మదపుటేనుగులను సంహరించే సింహం వంటివాడు, రాక్షసులనే పాములకు గరుత్మంతుని వంటివాడు, పుట్టుక-చావు అనే అడవిని దహించే కార్చిచ్చు వంటివాడు అయిన వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: మానవుడిని వేధించే ముసలితనం, మరణం వంటి భయాల నుండి శివుడు విముక్తి కలిగిస్తాడు.

---

6. సగుణ నిర్గుణ తత్త్వం

తేజోమయం సగుణ నిర్గుణమద్వితీయం

ఆనంద కందమపరాజిత మప్రమేయం

నాగాత్మకం సకల నిష్కళమాత్మ రూపం

వారాణశీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 6 ॥

• తాత్పర్యం: తేజోమయుడు, ఆకారం ఉన్నవాడు(సగుణ), నిరాకారుడు(నిర్గుణ), సాటిలేనివాడు, ఆనందానికి మూలమైనవాడు, ఎవరికీ తలవంచని వాడు, ఆత్మ స్వరూపుడైన వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: అద్వైత వేదాంత సారాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. శివుడు అందరిలోనూ ఉన్న 'ఆత్మ' అని దీని భావం.

---

7. అంతర్ముఖ సాధన

ఆశాం విహాయ పరిహృత్య పరశ్య నిందాం

పాపే రథిం చ సునివార్య మనస్సమాధౌ

ఆధాయ హృత్-కమల మధ్య గతం పరేశం

వారాణసీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 7 ॥

• తాత్పర్యం: కోరికలను విడిచి, ఇతరులను నిందించడం మాని, పాపపు పనుల మీద ఆసక్తిని వదులుకుని, మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచి, హృదయ కమలంలో ధ్యానముద్రలో ఉన్న పరమేశ్వరుడిని భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: భగవంతుడు ఎక్కడో లేడు, మన హృదయంలోనే ఉన్నాడని, అది తెలుసుకోవడానికి మనసుని నిర్మలం చేసుకోవాలని ఈ శ్లోకం బోధిస్తుంది.

---

8. శాంత రస మూర్తి

రాగాధి దోష రహితం స్వజనానురాగం

వైరాగ్య శాంతి నిలయం గిరిజా సహాయం

మాధుర్య ధైర్య సుభగం గరళాభిరామం

వారాణసీ పురపతిం భజ విశ్వనాథమ్ ॥ 8 ॥

• తాత్పర్యం: రాగద్వేషాలు లేనివాడు, భక్తులపై అపారమైన ప్రేమ కలవాడు, వైరాగ్యానికి నిలయమైనవాడు, పార్వతీ సమేతుడు, విషాన్ని మింగినా ప్రశాంతంగా ఉండి లోకాన్ని కాపాడే వారణాసి ప్రభువును భజిస్తున్నాను.

• విశేషం: శివుని సహనం మరియు లోకకళ్యాణ తత్పరత ఈ శ్లోకంలో ప్రతిబింబిస్తాయి.

---

ఫలశృతి

వారాణసీ  పుర పతేః  స్తవనం శివస్య

వ్యాఖ్యాతం అష్టకమిదం పఠతే మనుష్యః

విద్యాం శ్రియం విపుల సౌఖ్యమనంత కీర్తిం

సంప్రాప్య దేవ నిలయే లభతే చ మోక్షమ్ ॥

• తాత్పర్యం: ఎవరైతే వారణాసి ప్రభువుపై రచించిన ఈ ఎనిమిది శ్లోకాలను పఠిస్తారో, వారు విద్యను, సంపదను, సుఖాన్ని, కీర్తిని పొంది చివరకు మోక్షాన్ని పొందుతారు.

---