Total Pageviews

Friday, September 11, 2026

శ్రీ నాథుని వినాయక దండకము

       శ్రీ నాథుని హర విలాసము లోని ఆరవఆశ్వాసములో ఉన్న

                 వినాయక దండకము- తాత్పర్య విశేషాలతో

దండకము. జయజయ జగదేకరక్షామణీ! దేవచూడామణి శ్రేణిశోణప్రభాజాల సుస్మేర పాదారవిందా! ముకుందప్రియా! యిందుధారీ! కటస్యందిదానాంబుధారాధునీధోరణీ గాహకౌతూహలాయ త్తమత్త ద్విరేఫాంగనా గాన సంగీతిరంగీకృతస్వాంత ! దంతావళాస్యా! నమస్యా! త్రిలోకైకవశ్యా! యవశ్యాయశై లాత్మ జాధర్మ సంతానసంతానకల్ప ద్రుపుష్పావతంసా ! యసారోరుసంసారమాయాంధకారాహృతి ప్ర క్రియాభాస్కరా ! కోటిభాస్వన్ని రాఘాట దేహ ప్రభాభాస్వరా! దేవి ! హేరంబ ! లంబోదరా ! యేక దంతా! మహాకాయ! సంతప్త కార్తస్వరాభా! విశాలాక్ష! మౌంజీధరా! నాగయజ్ఞోప వీతా! సమన్వీతకృష్ణాజినా! యాఖువాహా ! కుఠారాయుధా! విఘ్న రాజా! గణాధ్యక్ష!

కారుణ్యలీలాకటాక్షంబునన్ మమ్ము వీక్షించి రక్షింపు మీక్షీరవారాశి నీమందర  క్ష్మాధరస్వామి కవ్వంబుగా నీభుజంగాధినాథుండు సూత్రంబుగాఁ గచ్ఛపాధీశుఁ డాధారపీరంబుగా సర్వదివ్యౌషధీవల్లుల న్వైచి నానాపదార్థంబు లన్వెన్నలం బంచుకోఁ గోరి యున్నార మిక్కార్య మేవిఘ్నముం బొంద కుండంగ నేవిక్రియం జెంద కిష్టార్థ సంసిద్ధులం గైకొనుం గాక నీయాజ్ఞ సర్వేశ! సర్వాత్మకా ! నిర్వికల్పా ! నిరీహా ! నిరాతంక ! నిశ్శంక ! యోంకారమూర్తీ! నమస్తే నమస్తే నమః,

 

1. జయజయ జగదేకరక్షామణీ! దేవచూడామణి శ్రేణిశోణప్రభాజాల సుస్మేర పాదారవిందా!

  • తాత్పర్యం: జగత్తునంతటినీ రక్షించడంలో మణిలాంటివాడా! దేవతల కిరీటాల నందలి రత్నాల కాంతులచే ప్రకాశించే పాదపద్మములు కలవాడా! నీకు జయము జయము అగుగాక.
  • విశేషాలు: భక్తులను కంటికి రెప్పలా కాపాడే దేవుడని, దేవతలందరూ ఆయన పాదాలకు నమస్కరిస్తారని ఈ వాక్యం తెలియజేస్తుంది.

2. ముకుందప్రియా! యిందుధారీ!

  • తాత్పర్యం: శ్రీమహావిష్ణువునకు (ముకుంద) ఇష్టుడైనవాడా! శివుని (ఇందుధారి - చంద్రుని ధరించినవాడు) పుత్రుడా! నీకు జయమగుగాక.
  • విశేషాలు: విష్ణువు మరియు శివులతో వినాయకుడికి ఉన్న ఘనమైన సంబంధాన్ని, దైవిక కుటుంబాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

3. కటస్యందిదానాంబుధారాధునీధోరణీ గాహకౌతూహలాయ త్తమత్త ద్విరేఫాంగనా గాన సంగీతిరంగీకృతస్వాంత ! దంతావళాస్యా!

  • తాత్పర్యం: మదజలం కారుతున్న నీ ముఖంపై మదమ్ములు గుమ్మరిస్తూ, ఆ సువాసనకు ఆకర్షింపబడి తిరిగే తుమ్మెదల (ద్విరేఫ) ఝంకారమనే సంగీతానికి సంతోషించే మనస్సు కలవాడా! ఏనుగు ముఖము గలవాడా!
  • విశేషాలు: ఏనుగు మదపుగుణం మరియు దాని చుట్టూ తిరిగే తుమ్మెదల వర్ణన కవి ప్రకృతి రమణీయతను భక్తిలో ఎలా ఇమడ్చాడో తెలుపుతుంది.

4. నమస్యా! త్రిలోకైకవశ్యా!

  • తాత్పర్యం: అందరిచేతా నమస్కరింపబడేవాడా! మూడు లోకాలను తన ఆకర్షణతో వశపరచుకున్నవాడా! నీకు నమస్కారం.
  • విశేషాలు: సకల లోకాలకు ఆరాధ్య దైవమైన వినాయకుడి సర్వవ్యాపకత్వాన్ని ఇది చెబుతుంది.

5. అవశ్యాయశై లాత్మజాధర్మ సంతానసంతానకల్ప ద్రుపుష్పావతంసా !

  • తాత్పర్యం: హిమవంతుని కుమార్తె అయిన పార్వతీ దేవికి కలిగిన ధర్మ పుత్రుడా! కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్షపు పూలమాలలను శిరసున ధరించినవాడా!
  • విశేషాలు: పార్వతీసుతునిగా వినాయకుడి జన్మరహస్యాన్ని, కల్పవృక్ష పుష్మాలంకరణను ఇందులో వర్ణించారు.

6. అసారోరుసంసారమాయాంధకారాహృతి ప్రక్రియాభాస్కరా !

  • తాత్పర్యం: భయంకరమైన ఈ సంసారమనే అజ్ఞానాంధకారాన్ని పారద్రోలడంలో సూర్యుని వంటి కాంతినిచ్చేవాడా!
  • విశేషాలు: వినాయకుడిని స్మరిస్తే జీవితంలోని అజ్ఞాన చీకట్లు తొలగిపోతాయని చెప్పే చక్కటి ఆధ్యాత్మిక భావన ఇది.

7. కోటిభాస్వన్ని రాఘాట దేహ ప్రభాభాస్వరా!

  • తాత్పర్యం: కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో వెలిగిపోయే దేహకాంతి గలవాడా!
  • విశేషాలు: వినాయకుడి దివ్య తేజస్సును, దేదీప్యమానమైన రూపాన్ని ఇది ప్రకాశింపజేస్తుంది.

8. దేవి ! హేరంబ ! లంబోదరా !

  • తాత్పర్యం: పూజ్యుడవైనవాడా! దీనులను రక్షించేవాడా (హేరంబ)! పెద్దదైన పొట్ట గలవాడా (లంబోదర)!
  • విశేషాలు: వినాయకుడి ప్రధాన నామాలలో ఇవి ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనవి. 'హేరంబ' అంటే బలహీనులను ఆదుకునేవాడు అని అర్థం.

9.  ఏక దంతా! మహాకాయ! సంతప్త కార్తస్వరాభా! విశాలాక్ష!

  • తాత్పర్యం: ఏకదంతుడా (ఒక దంతము గలవాడా)! గొప్ప శరీరము గలవాడా! బాగా కాచిన బంగారము వలె ప్రకాశించేవాడా! విశాలమైన నేత్రములు గలవాడా!
  • విశేషాలు: వినాయకుడి భౌతిక రూపాన్ని, సువర్ణ కాంతిని ఈ వాక్యం కళ్లకు కట్టినట్లు చూపుతుంది.

10. మౌంజీధరా! నాగయజ్ఞోప వీతా! సమన్వీతకృష్ణాజినా!

  • తాత్పర్యం: ముంజిగడ్డితో చేసిన మేఖల (మొలత్రాడను) ధరించినవాడా! సర్పమునే యజ్ఞోపవీతంగా (జందెంగా) ధరించినవాడా! జింక చర్మాన్ని (కృష్ణాజినం) ధరించినవాడా!
  • విశేషాలు: ఈ లక్షణాలన్నీ వినాయకుడి శివపార్వతుల పుత్రుడిగా తపోదీక్షా పరుడైన రూపాన్ని గుర్తుచేస్తాయి.

11. ఆఖువాహా ! కుఠారాయుధా! విఘ్న రాజా! గణాధ్యక్ష!

  • తాత్పర్యం: మూషికాన్ని (ఎలుకను) వాహనంగా గలవాడా! గొడ్డలిని ఆయుధంగా ధరించినవాడా! విఘ్నాలకు రాజైనవాడా! గణములకు అధిపతి అయినవాడా!
  • విశేషాలు: వినాయకుడి వాహనం, ఆయుధం మరియు ఆయన సర్వాధికారాలను స్పష్టం చేస్తారు.  

12. కారుణ్యలీలాకటాక్షంబునన్ మమ్ము వీక్షించి రక్షింపుమీ

  • తాత్పర్యం: నీ దయతో కూడిన లీలాకటాక్షాలతో మమ్ములను కటాక్షించి రక్షించుము.
  • విశేషాలు: భగవంతుని కృప ఉంటేనే ఏ కార్యమైనా నిర్విఘ్నంగా నెరవేరుతుందనే భక్తి తత్త్వాన్ని ఈ వాక్యం సూచిస్తుంది.

13. క్షీరవారాశి నీమందర క్ష్మాధరస్వామి కవ్వంబుగాన్ 

  • తాత్పర్యం: క్షీరసముద్రాన్ని (పాలసముద్రాన్ని), మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా చేసుకొని (మథించడానికి సిద్ధమయ్యాము)...
  • విశేషాలు: అమృతం కోసం దేవదానవులు చేసిన పాలసముద్ర మథన ఘట్టాన్ని ఇది గుర్తుచేస్తుంది.

14. ఈభుజంగాధినాథుండు సూత్రంబుగాఁ గచ్ఛపాధీశుఁ డాధారపీరంబుగా

  • తాత్పర్యం: ఆదిశేషుడను నాగేంద్రుడిని త్రాడుగా (సూత్రంగా), కూర్మావతారుడైన విష్ణుమూర్తిని (కచ్ఛపాధీశుని) ఆ ఆధార పీఠంగా (కవ్వం కింద నిలబడే బండగా)...
  • విశేషాలు: మథనంలో ఉపయోగపడే కీలక వస్తువులైన నాగుపాము (తాడు), కూర్మం (ఆధారపీఠం) ల దైవిక పాత్రను ఇందులో పేర్కొన్నారు.

15. సర్వదివ్యౌషధీవల్లుల న్వైచి నానాపదార్థంబు లన్వెన్నలం బంచుకోఁ గోరి యున్నారము

  • తాత్పర్యం: ఆ సముద్రంలో సకల దివ్యౌషధులను, లతలు (మొక్కలు) వేసి, నానా విధాలైన దివ్య పదార్థాలను వెన్నలాగా పొందాలని (అమృతాన్ని సాధించాలని) కోరుకుంటున్నాము.
  • విశేషాలు: సముద్ర మథనంలో కేవలం అమృతమే కాక అనేక దివ్య వస్తువులు, ఔషధాలు ఉద్భవించడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

16. ఇక్కార్య మేవిఘ్నముం బొంద కుండంగ నేవిక్రియం జెంద కిష్టార్థ సంసిద్ధులం గైకొనుం గాక

  • తాత్పర్యం: మేము తలపెట్టిన ఈ గొప్ప కార్యం ఎలాంటి విఘ్నాలు లేకుండా, ఏ చెడు కలగకుండా, మా ఇష్టార్థాలు (కోరికలు) సంపూర్ణంగా నెరవేరేలా అనుగ్రహించుము.
  • విశేషాలు: కార్యారంభంలో సర్వవిఘ్నాలను తొలగించే పరమేశ్వరుని ప్రార్థించడం భారతీయ సంప్రదాయంలో అత్యంత ముఖ్యం.

17. నీయాజ్ఞ సర్వేశ! సర్వాత్మకా ! నిర్వికల్పా ! నిరీహా ! నిరాతంక ! నిశ్శంక ! యోంకారమూర్తీ! నమస్తే నమస్తే నమః

  • తాత్పర్యం: సమస్త లోకాలకు ప్రభువా (సర్వేశ)! అన్నిటిలోనూ ఆత్మగా నిండినవాడా (సర్వాత్మకా)! వికారాలు లేనివాడా (నిర్వికల్పా)! కోరికలు లేనివాడా (నిరీహా)! భయాలు లేనివాడా (నిరాతంక)! సంశయాలు లేనివాడా (నిశ్శంక)! ఓంకార స్వరూపుడా! నీకు నమస్కారములు, నమస్కారములు, నమస్కారములు.
  • విశేషాలు: ఈ చరణంలో పరమేశ్వరుని యొక్క సర్వోన్నత తత్త్వాన్ని తెలియజేసే దివ్య నామాలను కీర్తిస్తూ దండక రూపంలో భక్తిని చాటుకున్నారు.

సముద్ర మథనం లాంటి దుర్లభమైన కార్యాన్ని తలపెట్టినప్పుడు దైవానుగ్రహం ఎంత అవసరమో ఈ  దండకం  చాలా అద్భుతంగా వివరిస్తుంది.

No comments:

Post a Comment

అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం

 అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం  అద్భుతమైన స్తోత్రం ఈరోజు(21- 10-2026) విన్నాను. దాని ప్రతి పదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు ...