యమకృత శ్రీ శివకేశవ స్తుతి

 స్కాంద పురాణంలోని యమకృత శ్రీ శివకేశవ స్తుతికి తాత్పర్యము, , విశేషాలు ,

యమకృత శ్రీ శివకేశవ స్తుతి

యముడు తన భటులతో ఇలా చెబుతున్నాడు.

శ్లోకం 99

గోవింద మాధవ ముకుంద హరే మురారే శంభో శివేశ శశిశేఖర శూలపాణే |

దామోదరా౽ చ్యుత జనార్దన వాసుదేవ త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ నా భటులారా (యమదూతలారా)! గోవిందుడు, మాధవుడు, ముకుందుడు, హరి, మురారి, దామోదరుడు, అచ్యుతుడు, జనార్దనుడు, వాసుదేవుడు (ఇవి విష్ణువు పేర్లు); శంభుడు, శివుడు, ఈశుడు, శశిశేఖరుడు, శూలపాణి (ఇవి శివుని పేర్లు) వంటి ఈ పేర్లను ఎల్లప్పుడూ స్మరించేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఈ శ్లోకంలో యముడు తన దూతలను ఉద్దేశించి, విష్ణువు, శివుని ముఖ్యమైన నామాలను నిరంతరం జపించేవారిని శిక్షించకుండా విడిచిపెట్టమని ఆజ్ఞాపిస్తున్నాడు. శివకేశవుల పేర్లను కలిపి స్తుతించడం ఈ స్తుతి యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.

________________________________________

శ్లోకం 100

గంగాధరాంధకరిపో హర నీలకంఠ వైకుంఠకైటభరిపో కమఠాబ్జపాణే |

భూతేశ ఖండపరశో మృడ చండికేశ త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

గంగాధరా, అంధకరిపూ, హరా, నీలకంఠా, భూతేశా, ఖండపరశూ, మృడా, చండికేశా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఓ వైకుంఠా, కైటభరిపూ, కమఠా, అబ్జపాణీ (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఈ పేర్లను ఎల్లప్పుడూ పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఇక్కడ శివుని అంశాలు: గంగను ధరించినవాడు, అంధకాసురుని శత్రువు, పాపాలను హరించేవాడు, నీలకంఠం కలవాడు, భూతాలకు ప్రభువు, గొడ్డలిని ధరించినవాడు, సంతోషాన్ని ఇచ్చేవాడు. విష్ణువు అంశాలు: వైకుంఠంలో ఉండేవాడు, కైటభుడనే రాక్షసుని శత్రువు, కూర్మావతారం, పద్మం వంటి చేతులు కలవాడు. ఈ నామాలను స్మరించేవారికి యమభయం ఉండదని యముడు చెబుతున్నాడు.

________________________________________

శ్లోకం 101

విష్ణో నృసింహ మధుసూదన చక్రపాణే గౌరీపతే గిరిశ శంకర చంద్రచూడ |

నారాయణా సురనిబర్హణ శార్జపాణే త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ విష్ణూ, నృసింహా, మధుసూదనా, చక్రపాణీ, నారాయణా, అసురనిబర్హణా, శార్ఙ్గపాణీ (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఓ గౌరీపతీ, గిరీశా, శంకరా, చంద్రచూడా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఈ శ్లోకంలో విష్ణువు యొక్క అవతార నామాలు (నరసింహ, మధుసూదన), ఆయుధ నామాలు (చక్రపాణి, శార్ఙ్గపాణి) మరియు శివుని పేర్లు (గౌరీ భర్త, పర్వతాలకు ప్రభువు, శుభాన్ని కలిగించేవాడు, చంద్రుని శిరస్సున ధరించినవాడు) కలగలిపి స్తుతించబడ్డాయి.

________________________________________

శ్లోకం 102

మృత్యుంజయోగ్ర విషమేక్షణ కామశత్రో శ్రీకంఠ పీతవసనాంబుదనీలశౌరే |

ఈశాన కృత్తివసన త్రిదశైకనాథ త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ మృత్యుంజయ, ఉగ్రా, విషమేక్షణా, కామశత్రూ, ఈశానా, కృత్తివసనా, త్రిదశైకనాథా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఓ శ్రీకాంతా, పీతవసనా, అంబుదనీల, శౌరీ (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఈ పేర్లను ఎల్లప్పుడూ పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: శివుడు మృత్యువును జయించినవాడు (మృత్యుంజయ), ఉగ్ర రూపం కలవాడు, మూడు కన్నులు కలవాడు, మన్మథుని శత్రువు, ఈశ్వరుడు, చర్మాన్ని ధరించినవాడు, దేవతలకు ఏకైక ప్రభువు. విష్ణువు లక్ష్మీదేవి భర్త (శ్రీకాంత), పచ్చని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, మేఘంలా నీలమైనవాడు, శూరుని కుమారుడు. ఇవి రెండు దైవాల గొప్పదనాన్ని తెలియజేస్తాయి.

________________________________________

శ్లోకం 103

లక్ష్మీపతే మధురిపో పురుషోత్తమాద్య శ్రీకంఠ దిగ్వసన శాంత పినాకపాణే |

ఆనందకంద ధరణీధర పద్మనాభత్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ లక్ష్మీపతీ, మధురిపూ, పురుషోత్తమా, ఆద్యా, ఆనందకందా, ధరణీధరా, పద్మనాభా (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఓ శ్రీకంఠా, దిగ్వసనా, శాంతా, పినాకపాణీ (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: విష్ణువు లక్ష్మీదేవి భర్త, మధు రాక్షసుని సంహరించినవాడు, పురుషులలో ఉత్తముడు, మొదటివాడు, ఆనందానికి మూలం, భూమిని ధరించినవాడు, బొడ్డున పద్మం కలవాడు. శివుడు సుందరమైన కంఠం కలవాడు, దిక్కులే వస్త్రాలుగా కలవాడు (దిగంబరుడు), శాంతమూర్తి, పినాకం అనే ధనుస్సును ధరించినవాడు.

________________________________________

శ్లోకం 104

సర్వేశ్వర త్రిపురసూదన దేవదేవ బ్రహ్మణ్యదేవ గరుడధ్వజ శంఖపాణే |

త్ర్యక్షోరగాభరణ బాలమృగాంకమౌళే త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ సర్వేశ్వరా, త్రిపురసూదనా, దేవదేవా, త్ర్యక్షా, ఉరగాభరణా, బాలమృగాంకమౌళే (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఓ బ్రహ్మణ్యదేవా, గరుడధ్వజా, శంఖపాణీ (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఈ శ్లోకం సర్వశక్తిమంతులైన శివకేశవుల యొక్క పరాక్రమాన్ని, లక్షణాలను తెలియజేస్తుంది. శివుడు త్రిపురాలను నాశనం చేసినవాడు, మూడు కన్నులు కలవాడు, పాములను ఆభరణాలుగా ధరించినవాడు, బాలచంద్రుని శిరస్సున కలవాడు. విష్ణువు బ్రాహ్మణులను ఆదరించే దేవుడు, గరుడధ్వజం కలవాడు, శంఖాన్ని చేతబట్టినవాడు.

________________________________________

శ్లోకం 105

శ్రీరామ రాఘవ రమేశ్వర రావణారే భూతేశ మన్మథరిపో ప్రమథాధినాథ | చాణూరమర్దన హృషీకపతే మురారే త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ శ్రీరామా, రాఘవా, రామేశ్వరా, రావణారీ, చాణూరమర్దనా, హృషీకపతే, మురారీ (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఓ భూతేశా, మన్మథరిపూ, ప్రమథాధినాథా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఈ శ్లోకంలో విష్ణువు యొక్క శ్రీరామ, శ్రీకృష్ణావతార నామాలు (రావణుని, చాణూరుని చంపినవాడు, ఇంద్రియాలకు ప్రభువు) మరియు శివుని నామాలు (భూతగణాలకు ప్రభువు, మన్మథుని శత్రువు, ప్రమథగణాల నాయకుడు) ఉన్నాయి.

________________________________________

శ్లోకం 106

శూలిన్ గిరీశ రజనీశకళావతంస కంసప్రణాశన సనాతన కేశినాశ | భర్గ త్రినేత్ర భవ భూతపతే పురారే త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ శూలీ, గిరీశా, రజనీశకళావతంసా, భర్గా, త్రినేత్రా, భవా, భూతపతే, పురారీ (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఓ కంసప్రణాశనా, సనాతనా, కేశినాశా (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: శివుడు శూలం ధరించినవాడు, పర్వతాలకు అధిపతి, చంద్రకళను ఆభరణంగా ధరించినవాడు, కాంతిమంతుడు, మూడు కన్నులు కలవాడు, సృష్టికర్త, భూతాలకు ప్రభువు, త్రిపురాలను సంహరించినవాడు. విష్ణువు కంసుని, కేశిని సంహరించినవాడు, నిత్యుడు.

________________________________________

శ్లోకం 107

గోపీపతే యదుపతే వసుదేవసూనో కర్పూరగౌర వృషభధ్వజ ఫాలనేత్ర | గోవర్ధనోద్ధరణ ధర్మధురీణ గోప త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ గోపీపతే, యదుపతే, వసుదేవసూనో! ఓ గోవర్ధనోద్ధరణ, ధర్మధురీణ, గోపా (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఓ కర్పూరగౌర, వృషభధ్వజ, ఫాలనేత్రా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: ఈ శ్లోకంలో కృష్ణావతార నామాలు (గోపికల ప్రభువు, యాదవుల ప్రభువు, వసుదేవుని కుమారుడు, గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తినవాడు, ధర్మాన్ని నిలిపేవాడు, గోవుల కాపరి) మరియు శివుని నామాలు (కర్పూరం వలె తెల్లనివాడు, ఎద్దును ధ్వజంగా కలవాడు, నుదుటిపై కన్ను కలవాడు) స్తుతించబడ్డాయి.

________________________________________

శ్లోకం 108

స్థాణో త్రిలోచన పినాకధర స్మరారే కృష్ణా౽నిరుద్ధ కమలాకర కల్మషారే | విశ్వేశ్వర త్రిపథగార్ద్రజటాకలాప త్యాజ్యాభటాయ ఇతి సంతతమామనంతి ||

తాత్పర్యం

ఓ స్థాణూ, త్రిలోచనా, పినాకధరా, స్మరారే, విశ్వేశ్వరా, త్రిపథగార్ద్రజటాకలాపా (ఇవి శివుని పేర్లు)! ఓ కృష్ణా, అనిరుద్ధా, కమలాకరా, కల్మషారే (ఇవి విష్ణువు పేర్లు)! ఈ నామాలను నిరంతరం పలికేవారిని మీరు వదిలివేయాలి.

విశేషం: శివుడు స్థిరంగా ఉండేవాడు, మూడు కన్నులు కలవాడు, పినాక ధనుస్సు ధరించినవాడు, మన్మథుని శత్రువు, విశ్వానికి ప్రభువు, గంగానది తడితో కూడిన జటాజూటం కలవాడు. విష్ణువు కృష్ణుడు, అనిరుద్ధుడు, పద్మాలు పుట్టిన చోటు, పాపాలకు శత్రువు. ఈ నామాలను స్మరించడం పాపాలను పోగొట్టి మోక్షాన్నిస్తుంది.

________________________________________

శ్లోకం 109

అష్టోత్తరాధికశతేన సుచారునామ్నాం సంధర్భితాం లలితరత్నకదంబకేన | సన్నామకాం దృఢగుణాం ద్విజకంఠగాం యః కుర్యాదిమాం స్రజమహో స యమం న పశ్యేత్ ||

తాత్పర్యం

ఓ బ్రాహ్మణులారా! నూట ఎనిమిది (108) సుందరమైన పేర్లతో, గొప్ప రత్నాల సమూహంతో కూర్చబడిన ఈ శివకేశవుల యొక్క పవిత్ర నామమాలను, గొప్ప గుణాలు కలిగిన దారాన్ని ఎవడు కంఠమున ధరిస్తాడో (లేదా నిరంతరం స్మరిస్తాడో), అట్టివాడు యముని చూడడు (అంటే యమలోకానికి వెళ్ళడు, మోక్షం పొందుతాడు).

విశేషం: ఈ చివరి శ్లోకం ఈ స్తుతి యొక్క ఫలశ్రుతిని (ఫలితాన్ని) తెలియజేస్తుంది. ఈ స్తుతిలో విష్ణువు, శివుని 108 పేర్లు రత్నాల సమూహంగా పోల్చబడ్డాయి. ఈ నామమాలను నిత్యం పఠించేవారు, లేదా స్మరించే వారు యమ బాధల నుండి విముక్తులై మోక్షాన్ని పొందుతారని యముడు తెలియజేస్తున్నాడు. శివకేశవుల అభేద తత్వాన్ని, వారి నామ స్మరణ మహత్యాన్ని ఇది చాటుతుంది.