శ్రీమద్దేవీభాగవత పురాణమునందలి దేవీగీతలలోని (ఏడవ స్కంధము, 39వ అధ్యాయము) దేవకృత దేవీ స్తోత్ర శ్లోకములు, వాటి శుద్ధ రూపము, ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు ఇక్కడ సమగ్రంగా అందించడమైనది.
శ్లోకము 1 (44)
నమో దేవ్యై మహాదేవ్యై శివాయై సతతం నమః ।
నమః ప్రకృత్యై భద్రాయై నియతాః ప్రణతాః స్మ తామ్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
దేవ్యై = ప్రకాశరూపిణియైన దేవికి; నమః = నమస్కారము; మహాదేవ్యై = సర్వోత్కృష్టమైన మహాదేవికి; శివాయై = సర్వమంగళస్వరూపిణికి; సతతం = ఎల్లప్పుడూ; నమః = నమస్కారము; ప్రకృత్యై = మూలప్రకృతికి; భద్రాయై = భక్తులకు శ్రేయస్సును, శుభములను అనుగ్రహించు కల్యాణమూర్తికి; నమః = నమస్కారము; నియతాః = ఇంద్రియ నిగ్రహము కలవారమై, నియమబద్ధులమై; తామ్ = అటువంటి పరాశక్తికి; ప్రణతాః స్మ = ప్రణామములు ఆచరించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
స్వయంప్రకాశ స్వరూపిణి, సర్వోన్నతురాలైన మహాదేవి, నిరంతర శుభములను ప్రసాదించే మంగళస్వరూపిణి అయిన జగజ్జననికి ఎల్లప్పుడూ నమస్కారములు. సకల సృష్టికి మూలకారణమైన ప్రకృతి స్వరూపిణికి, భద్రములను (కల్యాణములను) చేకూర్చు దేవికి నమస్కారములు. మేము నియమముతో, నిశ్చల భక్తితో ఆ జగదంబికకు సాష్టాంగ నమస్కారములు సమర్పిస్తున్నాము.
విశేషాలు:
ఈ శ్లోకము మార్కండేయ పురాణములోని 'దేవీ మాహాత్మ్యము' (దుర్గా సప్తశతి - అపరాజితా స్తుతి) యందు కూడా ప్రముఖంగా గోచరిస్తుంది.
బ్రహ్మ-మాయా సంబంధంలో పరబ్రహ్మము నిర్గుణమైతే, లీలావిభూతిని నడిపించే సగుణ మూలశక్తియే 'ప్రకృతి'. శుభప్రదమైన మోక్షమార్గమును చూపించే పరమదాత కనుక ఆమె 'శివ' మరియు 'భద్ర'.
శ్లోకము 2 (45)
తామగ్నివర్ణాం తపసా జ్వలంతీం వైరోచనీం కర్మఫలేషు జుష్టామ్ ।
దుర్గాం దేవీం శరణమహం ప్రపద్యే సుతరసి తరసే నమః ॥
ప్రతిపదార్థము:
అగ్నివర్ణాం = అగ్నివలె దేదీప్యమానమైన తేజస్సు గలదియు; తపసా = స్వకీయ తపోమహిమచేత లేదా జ్ఞానముచేత; జ్వలంతీం = ప్రకాశించుచున్నట్టియు; వైరోచనీం = సూర్యాది సమస్త ప్రకాశములకు మూలకారణమైనట్టియు (లేక పరమాత్మ నుండి స్వయం ప్రకాశము పొందినట్టియు); కర్మఫలేషు = జీవుల పుణ్యపాప కర్మఫలముల యందు; జుష్టామ్ = అంతర్యామిగా నిండి ప్రీతిని పొందునట్టియు (కర్మఫల ప్రదాతయైనట్టి); తామ్ = అటువంటి; దుర్గాం దేవీం = సంసార దుఃఖములను నశింపజేయు దుర్గాదేవిని; అహం = నేను; శరణం ప్రపద్యే = శరణు పొందుచున్నాను; సుతరసి = సంసార సాగరమును సులభముగా తరింపజేయు ఓ దేవీ!; తరసే = అజ్ఞానమును దాటించు నీ తీవ్ర వేగశక్తికి; నమః = నమస్కారము.
తాత్పర్యము:
అగ్ని సమానమైన దివ్య తేజస్సుతో వెలుగొందుచూ, తపోమహిమచే ప్రకాశిస్తూ, సమస్త తేజస్సులకు మూలమై, జీవుల కర్మఫలములను అనుగ్రహిస్తూ ఉండే దుర్గాదేవిని నేను శరణు వేడుచున్నాను. సంసార సముద్రాన్ని సునాయాసంగా దాటించే ఓ జగన్మాతా! నీ తరణ శక్తికి ప్రణామాలు.
విశేషాలు:
ఇది ప్రసిద్ధ 'దుర్గా సూక్తము' (మహానారాయణోపనిషత్తు) నందు మూల ఋగ్వేద/యజుర్వేద మంత్రము. వేద మంత్రములను స్తుతులలో చేర్చి స్తుతించడం పురాణ సంప్రదాయం.
'దుర్గా' అనగా దుఃఖములను, రాక్షస శక్తులను మరియు సంసార బంధనములను పారద్రోలి ముక్తిని చేకూర్చు రక్షణా స్వరూపము.
శ్లోకము 3 (46)
దేవీం వాచమజనయంత దేవాస్తాం విశ్వరూపాః పశవో వదంతి ।
సా నో మంద్రేషమూర్జం దుహానా ధేనుర్వాగస్మానుప సుష్టుతైతు ॥
ప్రతిపదార్థము:
దేవాః = ప్రకాశమానులైన దేవతలు; దేవీం = దివ్యమైన; వాచమ్ = వాక్శక్తిని (శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపిణిని); అజనయంత = ఆవిష్కరించిరి/ప్రకటించిరి; తామ్ = ఆ వాక్కునే; విశ్వరూపాః = సమస్త ఆకారములలో ఉన్న; పశవః = జీవులు/ప్రాణులు; వదంతి = ఉచ్చరించుచున్నారు/మాట్లాడుచున్నారు; సా = అటువంటి; మంద్రమ్ = ఆనందకరమైన, గంభీరమైన ధ్వనితో; ఇషమ్ = అన్నమును, సంపదలను; ఊర్జమ్ = బలాన్ని, ప్రాణశక్తిని; దుహానా = పితుకునట్టి (ప్రసాదించునట్టి); వాక్ ధేనుః = వాగ్రూప కామధేనువు; సుష్టుతా = చక్కగా స్తుతింపబడినదై; అస్మాన్ = మమ్ములను; ఉప ఏతు = సమీపించి రక్షించుగాక/అనుగ్రహించుగాక.
తాత్పర్యము:
దేవతలు ద్యోతకము చేసిన దివ్య వాగ్దేవతను లోకములోని సర్వప్రాణులు నానా రూపములలో పలుకుచున్నారు. మనోహరమైన శబ్దములతో అన్నమును, బలౌజస్సులను నిరంతరము అనుగ్రహించే ఆ వాగ్రూప కామధేనువు, మా స్తుతులచే ప్రసన్నురాలై మమ్ములను అనుగ్రహించుగాక!
విశేషాలు:
ఈ శ్లోకము ఋగ్వేదము (8.100.11) నందలి ప్రసిద్ధ వాగ్దేవతా ఋక్కు.
పరా, పశ్యంతీ, మధ్యమా, వైఖరీ అనే నాలుగు దశలలో వ్యక్తమయ్యే శబ్దబ్రహ్మమే పరమేశ్వరి. సాధకులకు అమృతతుల్యమైన వాగ్విభూతిని ప్రసాదించే దివ్య ధేనువుగా ఇక్కడ అమ్మవారు కీర్తింపబడింది.
శ్లోకము 4 (47)
కాలరాత్రీం బ్రహ్మస్తుతాం వైష్ణవీం స్కందమాతరమ్ ।
సరస్వతీమదితిం దక్షదుహితరం నమామః పావనాం శివామ్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
కాలరాత్రీం = మహాప్రళయ సమయమున సర్వమును ఉపసంహరించుకొను కాలరాత్రి స్వరూపిణిని; బ్రహ్మస్తుతాం = బ్రహ్మదేవునిచే స్తుతింపబడిన దేవిని; వైష్ణవీం = స్థితికారకురాలైన విష్ణుశక్తిని; స్కందమాతరమ్ = కుమారస్వామి (స్కందుని) తల్లియైన గౌరీదేవిని; సరస్వతీం = విద్యాబుద్ధులను ప్రసాదించు సరస్వతిని; అదితిం = దేవతల మాతయైన అదితిని; దక్షదుహితరం = దక్షప్రజాపతి పుత్రికయైన సతీదేవిని; పావనాం = సర్వపాపములను హరించి పవిత్రము చేయునట్టి; శివామ్ = పరమ కల్యాణప్రదాయినియైన జగన్మాతను; నమామః = నమస్కరించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
ప్రళయకాల స్వరూపిణియైన కాలరాత్రి, మధుకైటభ వధార్థం బ్రహ్మదేవునిచే స్తుతింపబడిన పరమశక్తి, వైష్ణవి, కుమారస్వామికి మాతృమూర్తి, విద్యాప్రదాత్రి సరస్వతి, దేవమాత అదితి, దక్షపుత్రిక సతీదేవి, పరమ పవిత్రమైన మంగళస్వరూపిణి అయిన ఆ జగజ్జననికి మేము భక్తితో ప్రణమిల్లుతున్నాము.
విశేషాలు:
ఈ శ్లోకం సకల దేవతా శక్తులు అమ్మవారి విభిన్న రూపాలేనని స్పష్టం చేస్తుంది.
సంహారమున కాలరాత్రిగా, సృష్టిలో బ్రహ్మశక్తిగా, స్థితియందు వైష్ణవిగా, జ్ఞానమున సరస్వతిగా, భక్తరక్షణలో స్కందమాతగా విలసిల్లే ఏకైక పరాశక్తి తత్త్వమిది.
శ్లోకము 5 (48)
మహాలక్ష్మ్యై చ విద్మహే సర్వశక్త్యై చ ధీమహి ।
తన్నో దేవీ ప్రచోదయాత్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
మహాలక్ష్మ్యై = సమస్త ఐశ్వర్యములకు నిలయమైన మహాలక్ష్మిని; విద్మహే = జ్ఞానపూర్వకముగా తెలుసుకొనుచున్నాము; సర్వశక్త్యై = సమస్త బ్రహ్మాండములను నడిపించే సకల శక్తుల స్వరూపిణిని; ధీమహి = ధ్యానించుచున్నాము; తత్ = ఆ కారణము వలన; దేవీ = ఆ దివ్య పరాశక్తి; నః = మా బుద్ధులను; ప్రచోదయాత్ = సన్మార్గమున ప్రేరేపించుగాక.
తాత్పర్యము:
సకల సంపదలకు నిలయమైన మహాలక్ష్మిని మేము తెలుసుకుంటున్నాము. సర్వశక్తి స్వరూపిణి అయిన ఆ జగన్మాతను నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాము. ఆ దివ్యతేజోరూపిణి మా బుద్ధులను జ్ఞానమార్గమున, ధర్మమార్గమున నడిపించుగాక!
విశేషాలు:
ఇది దేవీ భాగవతంలో చెప్పబడిన 'దేవీ గాయత్రీ మంత్రము'.
గాయత్రీ ఛందస్సులో అంతర్లీనంగా ఉన్న ముఖ్య ఉద్దేశ్యం సాధకుని చిత్తవృత్తులను పరమాత్మ తత్త్వము వైపు ఉన్నతీకరించడమే.
శ్లోకము 6 (49)
నమో విరాట్స్వరూపిణ్యై నమః సూత్రాత్మమూర్తయే ।
నమో వ్యాకృతరూపిణ్యై నమః శ్రీబ్రహ్మమూర్తయే ॥
ప్రతిపదార్థము:
విరాట్స్వరూపిణ్యై = స్థూలమైన సమస్త దృశ్య జగత్తుగా భాసించు విరాట్ స్వరూపిణికి; నమః = నమస్కారము; సూత్రాత్మమూర్తయే = సూక్ష్మ జగత్తును దారమువలె ఆధారమై నిలిపిన హిరణ్యగర్భ/సూత్రాత్మ స్వరూపిణికి; నమః = నమస్కారము; అవ్యాకృతరూపిణ్యై (వ్యాకృతరూపిణ్యై) = నామరూప రహితమై, కారణరూపమైన అవ్యాకృత (ఈశ్వర) తత్త్వమునకు (అలాగే నామరూపములుగా విస్తరించిన వ్యాకృత జగద్రూపమునకు); నమః = నమస్కారము; శ్రీబ్రహ్మమూర్తయే = వీటన్నింటికి అతీతమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణికి; నమః = నమస్కారము.
తాత్పర్యము:
స్థూల జగత్తైన విరాట్ స్వరూపిణికి నమస్కారము. సమస్త సూక్ష్మ ప్రపంచాన్ని కలిపి ఉంచే సూత్రాత్మ (హిరణ్యగర్భ) స్వరూపిణికి నమస్కారము. సృష్టికి మూలకారణమైన అవ్యాకృత రూపిణికి మరియు నామరూప వ్యాకృత రూపిణికి నమస్కారము. వీటన్నింటికీ అతీతమై, సత్యజ్ఞానానంద ఘనమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణికి ప్రణామాలు.
విశేషాలు:
వేదాంత దర్శనంలో సృష్టిని స్థూల (విరాట్), సూక్ష్మ (హిరణ్యగర్భ/సూత్రాత్మ), కారణ (ఈశ్వర/అవ్యాకృత) మరియు తురీయ (పరబ్రహ్మ) దశలుగా వర్ణిస్తారు.
దేవి కేవలం దేవతామూర్తి మాత్రమే కాదు, ఈ నాలుగు స్థితుల సమన్వయమైన బ్రహ్మతత్త్వమేనని నిరూపించడమే ఈ శ్లోక విశేషం.
శ్లోకము 7 (50)
యదజ్ఞానాజ్జగద్భాతి రజ్జుసర్పస్రగాదివత్ ।
యజ్జ్ఞానాల్లయమాప్నోతి నుమస్తాం భువనేశ్వరీమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
యత్ = ఏ దేవియొక్క; అజ్ఞానాత్ = యథార్థ స్వరూపమును ఎరుగకపోవుట వలన; రజ్జుసర్పస్రగాదివత్ = తాడును చూచి పాము అని భ్రమించినట్లు, పూలమాలను చూచి సర్పమని భ్రమించిన విధముగా; జగత్ = ఈ ప్రపంచము; భాతి = సత్యమువలె ప్రకాశించుచున్నదో; యత్ = ఏ దేవియొక్క; జ్ఞానాత్ = పరమార్థ జ్ఞానము కలుగగానే; లయమాప్నోతి = ఆ మిథ్యా జగత్తు అదృశ్యమై (ఆధారమైన పరబ్రహ్మమునందే) లయమగునో; తాం = అటువంటి; భువనేశ్వరీమ్ = భువనేశ్వరీ దేవిని; నుమః = స్తుతించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
చీకటిలో పడి ఉన్న తాడును చూసి భయంతో పాము అని ఎలా భ్రమిస్తామో, ఏ దేవి తత్త్వాన్ని తెలుసుకోకపోవడం వల్ల ఈ సంసార జగత్తు నిత్యసత్యంలా భ్రమింపజేస్తుందో, మరియు ఏ దేవి యొక్క ఆత్మజ్ఞానం కలగగానే ఈ మిథ్యా ప్రపంచ భ్రమ సమసిపోతుందో, అటువంటి అఖిలాండకోటి బ్రహ్మాండ నాయకి భువనేశ్వరీ దేవిని మేము స్తుతిస్తున్నాము.
విశేషాలు:
అద్వైత వేదాంతంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధమైన 'రజ్జు-సర్ప భ్రాంతి' న్యాయాన్ని ఇక్కడ అమ్మవారి మాయాతత్త్వాన్ని వివరించడానికి అన్వయించారు.
జగత్తు మిథ్య అని, దానికి అధిష్ఠానమైన చైతన్యమే భువనేశ్వరి అని బోధించడమే ఇక్కడి విశేషం.
శ్లోకము 8 (51)
నుమస్తత్పదలక్ష్యార్థాం చిదేకరసరూపిణీమ్ ।
అఖండానందరూపాం తాం వేదతాత్పర్యభూమికామ్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
తత్పదలక్ష్యార్థాం = 'తత్త్వమసి' అను మహావాక్యమునందలి 'తత్' పదమునకు లక్ష్యార్థమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణిని; చిదేకరసరూపిణీమ్ = శుద్ధ జ్ఞాన చైతన్యమే ఏకైక రసముగా (నిరంతరముగా) కలిగినట్టి రూపము గల దేవిని; అఖండానందరూపాం = దేశ-కాల-వస్తు పరిచ్ఛేదములు లేని పరిపూర్ణ ఆనంద స్వరూపిణిని; వేదతాత్పర్యభూమికామ్ = సకల వేదములకు పరమ అంతరార్థము, పరమ గమ్యస్థానము అయినట్టి; తాం = ఆ జగన్మాతను; నుమః = స్తుతించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
'తత్త్వమసి' అనే వేద మహావాక్యంలోని 'తత్' (పరబ్రహ్మము) పదమునకు పరమ లక్ష్యార్థమై, కేవల చైతన్యఘనమై, అఖండ సచ్చిదానంద స్వరూపిణియై, సమస్త వేదములకు పరమ తాత్పర్య నిలయమైన ఆ ఆదిపరాశక్తిని మేము కీర్తిస్తున్నాము.
విశేషాలు:
మహావాక్య విచారణలో వాచ్యార్థం (సర్వజ్ఞుడైన ఈశ్వరుడు), లక్ష్యార్థం (నిర్గుణ నిరాకార శుద్ధ చైతన్యం).
ఇక్కడ అమ్మవారు ఉపాసనా మూర్తి మాత్రమే కాదు, ఉపనిషత్తులు ప్రతిపాదించే సర్వోన్నత జ్ఞాన స్వరూపమని స్పష్టమవుతోంది.
శ్లోకము 9 (52)
పంచకోశాతిరిక్తాం తామవస్థాత్రయసాక్షిణీమ్ ।
నమస్త్వంపదలక్ష్యార్థాం ప్రత్యగాత్మస్వరూపిణీమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము:
పంచకోశాతిరిక్తాం = అన్నమయ, ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ, ఆనందమయములనెడి ఐదు కోశములకు అతీతురాలైనట్టియు; అవస్థాత్రయసాక్షిణీమ్ = జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అను మూడు అవస్థలను నిర్లిప్తముగా గమనించు సాక్షిణియైనట్టియు; త్వంపదలక్ష్యార్థాం = 'తత్త్వమసి' మహావాక్యమునందలి 'త్వమ్' అను పదమునకు లక్ష్యార్థమైనట్టి (జీవభావము తొలగిన శుద్ధ చైతన్యమైనట్టి); ప్రత్యగాత్మస్వరూపిణీమ్ = ప్రతి జీవుని హృదయములో వెలుగొందు అంతరాత్మ స్వరూపిణియైన; తామ్ = ఆ పరమేశ్వరిని; నమః = నమస్కరించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
అన్నమయాది పంచకోశములకు అతీతురాలు, జాగ్రత్-స్వప్న-సుషుప్తి అనే మూడు అవస్థలకు సాక్షీభూతురాలు, 'తత్త్వమసి' మహావాక్యములోని 'త్వమ్' (నీవు) పదమునకు అంతరార్థమైన ప్రత్యగాత్మ (జీవుని అంతర్లీన దివ్య చైతన్యము) స్వరూపిణి అయిన శ్రీదేవికి మా ప్రణామాలు.
విశేషాలు:
వేదాంత సాధనలో పంచకోశ వివేకము, అవస్థాత్రయ వివేకము ద్వారా దేహాభిమానాన్ని వీడి ఆత్మను సాక్షిగా దర్శించడం అత్యున్నత స్థాయి.
8వ శ్లోకంలో 'తత్' పదము అమ్మవారే అని చెప్పి, 9వ శ్లోకంలో 'త్వమ్' పదము కూడా ఆమెయే అని చెప్పడం ద్వారా, "జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యమే దేవి" అనే అద్వైత భావనను చాటిచెప్పారు.
శ్లోకము 10 (53)
నమః ప్రణవరూపాయై నమో హ్రీంకారమూర్తయే ।
నానామంత్రాత్మికాయై తే కరుణాయై నమో నమః ॥
ప్రతిపదార్థము:
ప్రణవరూపాయై = ఓంకార (ప్రణవ) స్వరూపిణికి; నమః = నమస్కారము; హ్రీంకారమూర్తయే = భువనేశ్వరి బీజాక్షరమైన 'హ్రీం'కార స్వరూపమునకు; నమః = నమస్కారము; నానామంత్రాత్మికాయై = సకల వేదమంత్రములే ఆత్మగా కలదానికి; కరుణాయై = దయాస్వరూపిణివైన; తే = నీ కొరకు; నమః నమః = పునః పునః నమస్కారములు సమర్పించుచున్నాము.
తాత్పర్యము:
సకల నాదములకు మూలమైన ప్రణవ (ఓంకార) రూపిణికి నమస్కారము. మాయాబీజమైన, శాక్త పరమోత్కృష్టమైన 'హ్రీం'కార మూర్తికి నమస్కారము. సమస్త మంత్రములలో అంతర్యామిగా నిండియున్న దేవికి, కేవల కరుణయే మూర్తీభవించిన జగన్మాతకు మాటిమాటికీ సాష్టాంగ ప్రణామాలు.
విశేషాలు:
'ఓం' సమస్త వేదములకు బీజమైతే, 'హ్రీం' సమస్త శాక్త తంత్రములకు మూలమైన లజ్జాబీజం/భువనేశ్వరీ బీజం.
దేవి జ్ఞానస్వరూపిణి మాత్రమే కాదు, భక్తులపై అపారమైన వాత్సల్యము చూపే కరుణాస్వరూపిణి అని కీర్తిస్తూ స్తోత్రం మంగళాంతము చేయబడింది.
No comments:
Post a Comment