శ్రీ రాఘవాష్టకం

 శ్రీరామచంద్రుని మహిమను, గుణగణాలను కీర్తించే అత్యంత మధురమైన స్తోత్రం శ్రీ రాఘవాష్టకం.  ప్రతి శ్లోకానికి సరళమైన తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు 25.02.2026

శ్రీ రాఘవాష్టకం - తాత్పర్యం

1వ శ్లోకం

శ్లోకం:

రాఘవం కరుణాకరం మునిసేవితం సురవందితం

జానకీవదనారవింద దివాకరం గుణభాజనం |

వాలిసూనుహితైషిణం హనుమత్ప్రియం కమలేక్షణం

యాతుధానభయంకరం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: కరుణకు నిలయమైనవాడు, మునులచే సేవింపబడేవాడు, దేవతలచే నమస్కరింపబడేవాడు, సీతమ్మ ముఖమనే పద్మానికి సూర్యుడి వంటివాడు (సంతోషాన్ని ఇచ్చేవాడు), సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడు, అంగదుడి హితాన్ని కోరేవాడు, హనుమంతునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడు, పద్మము వంటి కన్నులు కలవాడు, రాక్షసులకు భయంకరుడైనవాడు అయిన రాఘవశ్రేష్ఠునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: ఈ శ్లోకంలో రాముని శాంత (మునిసేవిత), సౌందర్య (కమలేక్షణం) మరియు వీర (యాతుధానభయంకరం) రసాల కలయిక కనిపిస్తుంది.

2వ శ్లోకం

శ్లోకం:

మైథిలీకుచ భూషణామల నీలమౌక్తికమీశ్వరం

రావణానుజపాలనం రఘుపుంగవం మమ దైవతం |

నాగరీవనితాననాంబుజ బోధనీయకలేవరం

సూర్యవంశవివర్ధనం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: సీతాదేవికి హారంలోని నిర్మలమైన నీలమణి వంటివాడు, రావణుడి తమ్ముడైన విభీషణుడిని రక్షించినవాడు, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడు, నా దైవమైనవాడు, అయోధ్యా నగర స్త్రీల కన్నులనే పద్మాలను వికసింపజేసే (సంతోషపెట్టే) రూపం కలవాడు, సూర్యవంశాన్ని వృద్ధి చేసినవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: శరణు కోరిన విభీషణుడిని ఆదుకున్న రాముని శరణాగత వత్సలత ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

3వ శ్లోకం

శ్లోకం:

హేమకుండలమండితామల కంఠదేశమరిందమం

శాతకుంభ మయూరనేత్ర విభూషణేన విభూషితం |

చారునూపురహారకౌస్తుభ కర్ణభూషణభూషితం

భానువంశవివర్ధనం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: బంగారు కుండలాలతో శోభించే నిర్మలమైన మెడ కలవాడు, శత్రువులను అణచివేసేవాడు, బంగారు మయూర నేత్రాల వంటి ఆభరణాలతో అలరారుతున్నవాడు, అందమైన అందెలు, హారాలు, కౌస్తుభ మణి, కర్ణకుండలాలతో అలంకరింపబడినవాడు, సూర్యవంశ కీర్తిని పెంచినవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: ఈ శ్లోకం శ్రీరాముని రాజసమైన అలంకారాన్ని, దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది.

4వ శ్లోకం

శ్లోకం:

దండకాఖ్యవనే రతామర సిద్ధయోగిగణాశ్రయం

శిష్టపాలనతత్పరం ధృతిశాలిపార్థకృతస్తుతిం |

కుంభకర్ణభుజాభుజంగ వికర్తనే సువిశారదం

లక్ష్మణానుజవత్సలం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: దండకారణ్యంలో నివసించే దేవతలు, సిద్ధులు, యోగులకు ఆశ్రయమైనవాడు, సజ్జనులను కాపాడటమే పరమావధిగా కలవాడు, ధైర్యవంతుడైన అర్జునునిచే (పార్థుడు) స్తుతింపబడినవాడు (రామాయణ కాలం నాటి పరమాత్మ రూపం), కుంభకర్ణుని బాహువులనే సర్పాలను ఖండించడంలో నేర్పరి, లక్ష్మణునిపై అమితమైన వాత్సల్యం కలవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: కుంభకర్ణ వధ ద్వారా రాముని పరాక్రమాన్ని, లక్ష్మణుని పట్ల ఆయనకున్న సోదరప్రేమను ఇక్కడ చూడవచ్చు.

5వ శ్లోకం

శ్లోకం:

కేతకీకరవీరజాతి సుగంధిమాల్యసుశోభితం

శ్రీధరం మిథిలాత్మజాకుచ కుంకుమారుణవక్షసం |

దేవదేవమశేషభూత మనోహరం జగతాం పతిం

దాసభూతభయాపహం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: మొగలి, గన్నేరు, జాజి వంటి సుగంధ పుష్పమాలలతో శోభిల్లేవాడు, లక్ష్మీదేవిని ధరించినవాడు (శ్రీమహావిష్ణువు), సీతమ్మ వక్షస్థల కుంకుమతో ఎర్రబడిన రొమ్ము కలవాడు, దేవదేవుడు, సమస్త ప్రాణుల మనసులను దోచుకునేవాడు, లోకనాథుడు, తన భక్తుల భయాలను పోగొట్టేవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: భక్తుల భయాన్ని హరించే **'అభయప్రదాత'**గా రాముడిని ఇక్కడ కీర్తించారు.

6వ శ్లోకం

శ్లోకం:

యాగదానసమాధిహోమ జపాదికర్మకరైర్ద్విజైః

వేదపారగతైరహర్నిశ మాదరేణ సుపూజితం |

తాటకావధహేతు మంగదతాత వాలినిషూదనం

పైతృకోదితపాలకం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: యజ్ఞాలు, దానాలు, ధ్యానం, హోమాలు చేసే వేద పండితులచే రాత్రింబవళ్లు పూజింపబడేవాడు, తాటకను సంహరించినవాడు, అంగదుడి తండ్రి అయిన వాలిని వధించినవాడు, తండ్రి ఆజ్ఞను తూచా తప్పకుండా పాటించినవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: 'పితృవాక్య పరిపాలన' అనే రాముడి గొప్ప గుణాన్ని ఈ శ్లోకం గుర్తు చేస్తుంది.

7వ శ్లోకం

శ్లోకం:

లీలయా ఖరదూషణాది నిశాచరాశువినాశనం

రావణాంతకమచ్యుతం హరియూథకోటిగణాశ్రయం |

నీరజాననమంబుజాంఘ్రియుగం హరిం భువనాశ్రయం

దేవకార్యవిచక్షణం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: సునాయాసంగా (లీలగా) ఖరదూషణాది రాక్షసులను అంతం చేసినవాడు, రావణుని సంహరించినవాడు, నాశనం లేనివాడు (అచ్యుతుడు), కోట్లకొద్దీ వానర సైన్యానికి ఆశ్రయమైనవాడు, పద్మం వంటి ముఖం, పాదాలు కలవాడు, లోకాలను రక్షించే విష్ణుస్వరూపుడు, దేవతల కార్యాన్ని నెరవేర్చడంలో దక్షుడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: రావణ సంహారం వంటి కఠినమైన పనులను కూడా భగవంతుడు ఒక 'లీల'గా చేస్తాడని దీని భావం.

8వ శ్లోకం

శ్లోకం:

కౌశికేన సుశిక్షితాస్త్ర కలాపమాయతలోచనం

చారుహాసమనాథబంధు మశేషలోకనివాసినం |

వాసవాదిసురారి రావణశాసనం చ పరాంగతిం

నీలమేఘనిభాకృతిం ప్రణమామి రాఘవకుంజరం ||

 * తాత్పర్యం: విశ్వామిత్రుని (కౌశికుడు) వద్ద అస్త్రవిద్యలను అభ్యసించినవాడు, విశాలమైన కన్నులు కలవాడు, అందమైన చిరునవ్వు కలవాడు, అనాథలకు బంధువు, సమస్త లోకాల్లో వ్యాపించి ఉన్నవాడు, ఇంద్రాది దేవతల శత్రువైన రావణుడిని శాసించినవాడు, మోక్ష స్వరూపుడు, నీలమేఘం వంటి శరీర ఛాయ కలవాడు అయిన రాఘవునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

 * విశేషం: 'అనాథబంధు' అనే పదం రాముడు దీనుల పట్ల చూపే కరుణను చాటిచెబుతోంది.

9వ శ్లోకం (ఫలశ్రుతి)

శ్లోకం:

రాఘవాష్టకమిష్టసిద్ధిద మచ్యుతాశ్రయసాధకం

ముక్తిభుక్తిఫలప్రదం ధనధాన్యసిద్ధివివర్ధనం |

రామచంద్రకృపాకటాక్షద మాదరేణ సదా జపేత్

రామచంద్రపదాంబుజద్వయ సంతతార్పితమానసః ||

 * తాత్పర్యం: కోరిన కోర్కెలను తీర్చేది, విష్ణువును చేరుకునే మార్గాన్ని చూపేది, ఇహలోక సుఖాలను (భుక్తి), పరలోక మోక్షాన్ని (ముక్తి) ఇచ్చేది, ధనధాన్యాలను వృద్ధి చేసేది అయిన ఈ రాఘవాష్టకాన్ని, రామచంద్రుని పాదపద్మాలకు మనస్సును అర్పించి భక్తితో జపించాలి. దీనివల్ల శ్రీరాముని కృపాకటాక్షాలు లభిస్తాయి.

10వ శ్లోకం (మంగళాశాసనం)

శ్లోకం:

రామ రామ నమోఽస్తు తే జయ రామభద్ర నమోఽస్తు తే

రామచంద్ర నమోఽస్తు తే జయ రాఘవాయ నమోఽస్తు తే |

దేవదేవ నమోఽస్తు తే జయ దేవరాజ నమోఽస్తు తే

వాసుదేవ నమోఽస్తు తే జయ వీరరాజ నమోఽస్తు తే ||

 * తాత్పర్యం: ఓ రామా! నీకు నమస్కారం. శుభప్రదుడవైన రామభద్రా! నీకు జయం కలుగుగాక. రామచంద్రా! నీకు నమస్కారం. రాఘవా! నీకు జయం. దేవదేవా! దైవశిఖామణి! నీకు వందనం. సర్వాంతర్యామివైన వాసుదేవా! వీరశ్రేష్ఠా! నీకు జయము, నమస్కారము.