శ్రీ గాయత్రీ హృదయమ్ ॥
శ్రీమద్దేవీభాగవత
మహాపురాణములోని ద్వాదశ స్కంధం, 4వ అధ్యాయం నుండి గ్రహించిన శ్రీ
గాయత్రీ హృదయమ్ ప్రతిపదార్థము, తాత్పర్యము మరియు
విశేషాలు.
శ్లోకము 1
॥ నారద ఉవాచ ॥
భగవన్ దేవదేవేశ
భూతభవ్యజగత్ప్రభో ।
కవచం చ శ్రుతం
దివ్యం గాయత్రీమన్త్రవిగ్రహమ్ ॥ ౧ ॥
ప్రతిపదార్థము
నారదః ఉవాచ =
నారదుడు పలికెను; భగవన్ = ఓ పూజ్యుడా/భగవంతుడా!; దేవదేవేశ = దేవతలకు
కూడా దేవుడైనవాడా/ప్రభువైనవాడా!; భూత-భవ్య-జగత్-ప్రభో = గడచిన, రాబోవు సమస్త
లోకాలకు ప్రభువైనవాడా!; గాయత్రీ-మన్త్ర-విగ్రహమ్ = గాయత్రీ మంత్రమే
స్వరూపముగా కలిగినట్టి; దివ్యమ్ = దివ్యమైన; కవచం చ = గాయత్రీ
కవచమును; శ్రుతమ్ = (నాచే) వినబడినది.
తాత్పర్యము
నారద మహర్షి
శ్రీమన్నారాయణునితో ఇలా పలికెను: "ఓ భగవంతుడా! దేవతలకు ప్రభువైనవాడా! భూత, భవిష్యత్ కాలాలలోని
సమస్త జగత్తులను పాలించే ఓ ప్రభూ! సాక్షాత్తు గాయత్రీ మంత్ర స్వరూపమైన దివ్యమైన 'గాయత్రీ కవచాన్ని' నేను మీ అనుగ్రహంతో
ఇదివరకే విన్నాను."
విశేషాలు
- గాయత్రీమన్త్రవిగ్రహమ్: ఇక్కడ కవచాన్ని మంత్ర స్వరూపంగా వర్ణించారు.
గాయత్రీ మంత్ర అక్షరాలే రక్షా కవచంగా పనిచేస్తాయని దీని అంతరార్థం.
- దేవీభాగవతంలో ఈ అధ్యాయానికి ముందు 'గాయత్రీ కవచం' చెప్పబడింది, దానిని ప్రస్తావిస్తూ నారదుడు తర్వాతి విషయాన్ని అడుగుతున్నారు.
శ్లోకము 2
అధునా
శ్రోతుమిచ్ఛామి గాయత్రీహృదయం పరమ్ ।
యద్ధారణాద్భవేత్పుణ్యం
గాయత్రీజపతోఽఖిలమ్ ॥ ౨ ॥
ప్రతిపదార్థము
యత్-ధారణాత్ =
దేనిని ధరించడం (మననం/పఠనం చేయడం) వలన;
గాయత్రీ-జపతః = గాయత్రీ మంత్ర జపము వలన
కలిగే; అఖిలమ్ = సమస్తమైన; పుణ్యమ్ =
పుణ్యఫలము; భవేత్ = లభించునో.
అధునా = ఇప్పుడు; పరమ్ =
అత్యుత్కృష్టమైన/శ్రేష్ఠమైన; గాయత్రీ-హృదయమ్ = 'గాయత్రీ హృదయము'ను; శ్రోతుమ్ = వినుటకు; ఇచ్ఛామి =
కోరుచున్నాను;
తాత్పర్యము
"ఓ మహానుభావా! దేనిని పఠించడం లేదా ధారణ చేయడం వలన
సంపూర్ణ గాయత్రీ మంత్ర జపం చేసిన పుణ్యఫలం లభిస్తుందో, అటువంటి అత్యంత
శ్రేష్ఠమైన 'గాయత్రీ హృదయము'ను ఇప్పుడు వినాలని
కోరుకుంటున్నాను."
విశేషాలు
- హృదయమ్: మంత్ర శాస్త్రంలో 'హృదయం' అంటే ఆ దేవత
లేదా మంత్రం యొక్క సారభూతమైన తత్త్వం (రహస్య నిలయం).
- ఫలశ్రుతి సూచన: నియమబద్ధంగా గాయత్రీ మంత్ర జపం చేయలేని
పరిస్థితులలో కూడా 'గాయత్రీ హృదయాన్ని' నిష్ఠతో పఠిస్తే సమానమైన పుణ్యం సిద్ధిస్తుందని నారదుని మాటల ద్వారా
తెలుస్తోంది.
శ్లోకము 3
॥ శ్రీనారాయణ ఉవాచ ॥
దేవ్యాశ్చ హృదయం
ప్రోక్తం నారదాథర్వణే స్ఫుటమ్ ।
తదేవాహం
ప్రవక్ష్యామి రహస్యాతిరహస్యకమ్ ॥ ౩ ॥
ప్రతిపదార్థము
శ్రీనారాయణః ఉవాచ =
శ్రీనారాయణ మహర్షి పలికెను; నారద = ఓ నారదా!; దేవ్యాః చ =
గాయత్రీ దేవి యొక్క; హృదయమ్ = హృదయము; అథర్వణే = అథర్వణ
వేదమునందు; స్ఫుటమ్ = స్పష్టముగా; ప్రోక్తమ్ =
చెప్పబడినది; రహస్య-అతిరహస్యకమ్ = అత్యంత నిగూఢమైన/రహస్యమైన
వాటికంటే పరమ రహస్యమైన; తత్ ఏవ = దానినే; అహం = నేను; ప్రవక్ష్యామి =
నీకు స్పష్టముగా ఉపదేశింతును/చెప్పెదను.
తాత్పర్యము
శ్రీనారాయణుడు
పలికెను: "ఓ నారదా! గాయత్రీ దేవి యొక్క హృదయ తత్త్వం అథర్వణ వేదంలో స్పష్టంగా
వివరింపబడింది. అత్యంత రహస్యాలలోకెల్లా పరమ రహస్యమైన ఆ గాయత్రీ హృదయాన్ని నీకు
యథాతథంగా ఉపదేశిస్తున్నాను, శ్రద్ధగా విను."
విశేషాలు
- అథర్వణ వేద ప్రామాణికత: గాయత్రీ హృదయం అనేది వేదమూలమైనది (ముఖ్యంగా
అథర్వణ వేదానికి చెందినది) అని నారాయణుడు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
- రహస్యాతిరహస్యకమ్: ఇది కేవలం శ్లోక పఠనం మాత్రమే కాక, అంతర్గత ఉపాసనా రహస్యాలను తెలియజేసే వేదాంత సారం కాబట్టి దీనిని పరమ
గోప్యమైనదిగా పేర్కొన్నారు.
శ్లోకము 4
విరాడ్రూపాం
మహాదేవీం గాయత్రీం వేదమాతరమ్ ।
ధ్యాత్వా
తస్యాస్త్వథాఙ్గేషు ధ్యాయేదేతాశ్చ దేవతాః ॥ ౪ ॥
ప్రతిపదార్థము
విరాట్-రూపామ్ =
సమస్త విశ్వమే స్వరూపముగా కలిగినట్టి;
మహాదేవీమ్ = సర్వోత్కృష్టమైన జగన్మాతను; వేద-మాతరమ్ = సమస్త
వేదములకు తల్లియైన; గాయత్రీమ్ = గాయత్రీ దేవిని; ధ్యాత్వా = మొదట
మనస్సున ధ్యానించి; అథ = ఆ తరువాత; తస్యాః తు = ఆ దేవి
యొక్క; అఙ్గేషు = అవయవములయందు; ఏతాః చ = ఈ క్రింద
చెప్పబోయే; దేవతాః = దేవతలను; ధ్యాయేత్ =
ధ్యానింపవలెను.
తాత్పర్యము
సమస్త బ్రహ్మాండమే
తన శరీరముగా కలిగిన విరాట్ స్వరూపిణి,
వేదజనని అయిన గాయత్రీ మహాదేవిని మొదట
ధ్యానించాలి. ఆ తర్వాత ఆ జగన్మాత యొక్క వివిధ అవయవాలలో కొలువై ఉండే ఆయా దేవతలను
వరుసగా ధ్యానించాలి.
విశేషాలు
- విరాడ్రూప ధ్యానం: గాయత్రీ దేవి కేవలం ఒక రూపానికి మాత్రమే
పరిమితం కాదు; ఈ సృష్టిలోని సమస్త శక్తులు, దేవతలు ఆ తల్లి అంగ ప్రత్యంగాలలోనే నిక్షిప్తమై ఉన్నారని ఇక్కడ
స్పష్టం చేస్తున్నారు.
శ్లోకము 5
పిణ్డబ్రహ్మణ్డయోరైక్యాద్భావయేత్స్వతనౌ
తథా ।
దేవీరూపే నిజే దేహే
తన్మయత్వాయ సాధకః ॥ ౫ ॥
ప్రతిపదార్థము
సాధకః =
సాధకుడు/ఉపాసకుడు; పిణ్డ-బ్రహ్మణ్డయోః = పిండాండము (వ్యష్టి శరీరము)
మరియు బ్రహ్మాండము (సమష్టి జగత్తు) లకు; ఐక్యాత్ =
అభేదము/ఏకత్వము ఉన్న కారణము వలన; తథా = అదే విధముగా; తన్మయత్వాయ = ఆ
దేవీ స్వరూపముతో ఏకీభావము (తన్మయత్వము) చెందుటకు; దేవీరూపే =
సాక్షాత్తు దేవీ స్వరూపమైనట్టి; నిజే దేహే = తన స్వంత శరీరమునందు; స్వ-తనౌ = తన
అంగములయందు; భావయేత్ = భావన చేయవలెను (ఆ దేవతలను
దర్శించవలెను).
తాత్పర్యము
"యథా పిండే తథా బ్రహ్మాండే" అను న్యాయం
ప్రకారం—బ్రహ్మాండంలో ఏముందో అది పిండాండమైన ఈ మానవ శరీరంలో కూడా ఉంది. కావున
సాధకుడు తన దేహాన్ని దేవీ స్వరూపంగా భావించి, బ్రహ్మాండ
విరాడ్రూపిణి అయిన గాయత్రిని తన శరీరంతో ఏకమై ఉన్నట్లు తన్మయత్వంతో భావించాలి.
విశేషాలు
- పిండ-బ్రహ్మాండ ఐక్య భావన: బాహ్య సృష్టిలోని దేవతలు, శక్తులు అన్నీ మన దేహంలోని వివిధ చక్రాలు, నాడులు, అంగాలలో సూక్ష్మంగా కొలువై ఉంటాయని
వేదాంత రహస్యం.
శ్లోకము 6
నాదేవోఽభ్యర్చయేద్దేవమితి
వేదవిదో విదుః ।
తతోఽభేదాయ కాయే
స్వే భావయేద్దేవతా ఇమాః ॥ ౬ ॥
ప్రతిపదార్థము
అదేవః = దైవభావన
లేనివాడు (తాను స్వయంగా దైవముగా మారనివాడు); దేవమ్ =
పరమేశ్వరుని/దేవతను; న అభ్యర్చయేత్ = పూజించరాదు; ఇతి = అని; వేద-విదః =
వేదవేత్తలు/జ్ఞానులు; విదుః = చెప్పుదురు/ఎరుగుదురు; తతః = కాబట్టి; అభేదాయ =
జీవేశ్వరులకు గల భేదభావమును తొలగించి ఐక్యమును పొందుటకు; స్వే కాయే = తన
శరీరమునందు; ఇమాః దేవతాః = ఈ దేవతలను; భావయేత్ = భావన
(న్యాసము) చేయవలెను.
తాత్పర్యము
"తాను దైవంగా మారకుండా (దేవతా భావం లేకుండా)
దైవాన్ని పూజించకూడదు (నాదేవో దేవమర్చయేత్)" అని వేద విజ్ఞులు చెబుతారు.
కావున ఆరాధ్య దైవానికి, తనకు మధ్య భేదం లేకుండా ఐక్యతను సాధించడానికి
సాధకుడు తన శరీరంలో ఈ దేవతా శక్తులను ఆవాహన/భావన చేసుకోవాలి.
విశేషాలు
- నాదేవో దేవమర్చయేత్: ఇది అత్యంత ప్రముఖమైన మంత్రశాస్త్ర సూత్రం.
పూజించేవాడు పూజింపబడే దైవంతో తాదాత్మ్యత (అభేద స్థితి) చెందడమే నిజమైన
ఉపాసన. దీనికొరకే మంత్ర శాస్త్రంలో అంగన్యాస, కరన్యాస, దేహన్యాసాలు విధింపబడ్డాయి.
శ్లోకము 7
అథ
తత్సమ్ప్రవక్ష్యామి తన్మయత్వమథో భవేత్ ।
గాయత్రీహృదయస్యాఽస్యాఽప్యహమేవ
ఋషిః స్మృతః ॥ ౭ ॥
ప్రతిపదార్థము
అథ = ఇకమీదట; తత్ = ఆ
పద్ధతిని/రహస్యమును; సంప్రవక్ష్యామి = చక్కగా చెప్పెదను; అథో = దీనివలన; తన్మయత్వమ్ = దేవీ
తన్మయత్వము/సాక్షాత్కారము; భవేత్ = కలుగును; అస్య = ఈ; గాయత్రీ-హృదయస్య
అపి = గాయత్రీ హృదయమునకు కూడా; అహమ్ ఏవ = నేనే (శ్రీమన్నారాయణుడనే); ఋషిః = ఋషిగా; స్మృతః =
చెప్పబడితిని/తెలియబడుచున్నాను.
తాత్పర్యము
"సాధకునికి దేవీ తన్మయత్వం కలిగించే ఆ విధానాన్ని
ఇప్పుడు స్పష్టంగా వివరిస్తాను. ఈ పవిత్రమైన 'గాయత్రీ హృదయ
స్తోత్రము'నకు సాక్షాత్తు నేనే (శ్రీమన్నారాయణుడే)
ఋషిని."
విశేషాలు
- ఋషి ప్రాశస్త్యం: ఏ మంత్రానికైనా, స్తోత్రానికైనా ఋషి, ఛందస్సు, దేవతా విభాగాలు ఉంటాయి. ఈ గాయత్రీ హృదయానికి సాక్షాత్తు
జగత్పాలకుడైన శ్రీమన్నారాయణుడే ద్రష్ట/ఋషిగా ఉండటం దీని విశిష్టతను
సూచిస్తుంది.
శ్లోకము 8
గాయత్రీఛన్ద
ఉద్దిష్టం దేవతా పరమేశ్వరీ ।
పూర్వోక్తేన
ప్రకారేణ కుర్యాదఙ్గాని షట్క్రమాత్ ।
ఆసనే విజనే దేశే
ధ్యాయేదేకాగ్రమానసః ॥ ౮ ॥
ప్రతిపదార్థము
గాయత్రీ = గాయత్రీ
ఛందస్సు; ఛన్దః = ఛందస్సుగా; ఉద్దిష్టమ్ =
చెప్పబడినది; పరమేశ్వరీ = పరాశక్తియైన గాయత్రీ దేవి; దేవతా = ప్రధాన
దేవత; పూర్వ-ఉక్తేన = ఇదివరకే చెప్పబడిన; ప్రకారేణ = పద్ధతి
ప్రకారము; షట్ అఙ్గాని = షడంగములను (హృదయ, శిరస్సు, శిఖ, కవచ, నేత్ర, అస్త్ర న్యాసములను); క్రమాత్ = క్రమముగా; కుర్యాత్ =
చేయవలెను; విజనే దేశే = ఏకాంత ప్రదేశమునందు; ఆసనే = పవిత్రమైన
ఆసనముపై కూర్చుండి; ఏకాగ్ర-మానసః = ఏకాగ్రత కలిగిన మనస్సుతో; ధ్యాయేత్ = ధ్యానము
చేయవలెను.
తాత్పర్యము
ఈ గాయత్రీ
హృదయానికి గాయత్రీ ఛందస్సు, పరమేశ్వరి ప్రధాన అధిష్ఠాన దేవత. శాస్త్రోక్తమైన
విధివిధానాలతో క్రమంగా షడంగన్యాసాలు ఆచరించాలి. సాధకుడు ఏకాంతమైన, ప్రశాంతమైన స్థలంలో
శుద్ధమైన ఆసనంపై కూర్చొని, ఏకాగ్ర చిత్తంతో గాయత్రీ దేవిని ధ్యానించాలి.
విశేషాలు
- వినియోగ అంగాలు: ఈ శ్లోకంతో గాయత్రీ హృదయ స్తోత్ర వినియోగం
(ఋషి: నారాయణః, ఛందః: గాయత్రీ, దేవతా: పరమేశ్వరీ) మరియు షడంగ న్యాస విధి పూర్తయ్యాయి.
- ఉపాసనా నిష్ఠ: "విజనే
దేశే" (ఏకాంత ప్రదేశం) మరియు "ఏకాగ్రమానసః" (చలించని మనస్సు)
అనే పదాలు అంతర్ముఖ ధ్యాన సాధనకు అవసరమైన బాహ్య, అభ్యంతర శుద్ధిని తెలియజేస్తున్నాయి.
అర్థన్యాసః
(దేహ-దేవతా చిన్తనమ్)
ద్యౌర్మూర్ధ్ని
దైవతమ్ । దన్తపఙ్క్తావశ్వినౌ । ఉభే సన్ధ్యే చోష్ఠౌ । ముఖమగ్నిః । జిహ్వా సరస్వతీ ।
గ్రీవాయాం తు బృహస్పతిః । స్తనయోర్వసవోఽష్టౌ । బాహ్వోర్మరుతః । హృదయే పర్జన్యః ।
ఆకాశముదరమ్ । నాభావన్తరిక్షమ్ । కట్యోరిన్ద్రాగ్నీ । జఘనే విజ్ఞానఘనః ప్రజాపతిః ।
కైలాసమలయే ఊరూ । విశ్వేదేవా జాన్వోః । జఙ్ఘాయాం కౌశికః । గుహ్యమయనే । ఊరూ పితరః ।
పాదౌ పృథివీ । వనస్పతయోఽఙ్గులీషు । ఋషయో రోమాణి । నఖాని ముహూర్తాని । అస్థిషు
గ్రహాః । అసృఙ్మాంసమృతవః ॥ సంవత్సరా వై నిమిషమ్ । అహోరాత్రావాదిత్యశ్చన్ద్రమాః ।
ప్రవరాం దివ్యాం గాయత్రీం సహస్రనేత్రాం శరణమహం ప్రపద్యే ॥
ప్రతిపదార్థము
మూర్ధ్ని =
శిరస్సునందు; ద్యౌః = ద్యులోకము (స్వర్గలోకము); దైవతమ్ = అధిష్ఠాన
దైవము; దన్త-పఙ్క్తౌ = దంతముల వరుసయందు; అశ్వినౌ =
అశ్వినీదేవతలు; ఉభే సన్ధ్యే = ప్రాతః-సాయం సంధ్యలు రెండూ; ఓష్ఠౌ చ = పై, క్రింది పెదవులు; ముఖమ్ = ముఖమునందు; అగ్నిః =
అగ్నిదేవుడు; జిహ్వా = నాలుకయందు; సరస్వతీ =
సరస్వతీదేవి; గ్రీవాయాం తు = కంఠము/మెడ యందు; బృహస్పతిః =
దేవగురువైన బృహస్పతి; స్తనయోః = వక్షోజముల యందు; అష్టౌ వసవః =
అష్టవసువులు; బాహ్వోః = రెండు భుజములు/బాహువుల యందు; మరుతః =
మరుద్గణములు (వాయుదేవతలు); హృదయే = హృదయమునందు; పర్జన్యః =
పర్జన్యుడు (వర్షకారక ఇంద్రుడు); ఉదరమ్ = ఉదరము/కడుపునందు; ఆకాశమ్ = మహాకాశము; నాభౌ = నాభియందు; అన్తరిక్షమ్ =
అంతరిక్ష లోకము; కట్యోః = నడుము/కటి భాగములయందు; ఇన్ద్ర-అగ్నీ =
ఇంద్రుడు మరియు అగ్నిదేవుడు; జఘనే = పిరుదులు/జఘన భాగమునందు; విజ్ఞానఘనః =
పరిపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపుడైన; ప్రజాపతిః = ప్రజాపతి (బ్రహ్మ); ఊరూ = తొడల యందు; కైలాస-మలయే = కైలాస
మరియు మలయ పర్వతములు; జాన్వోః = మోకాళ్ల యందు; విశ్వేదేవాః =
విశ్వేదేవతలు; జఙ్ఘాయామ్ = పిక్కల యందు; కౌశికః = కౌశికుడు
(ఇంద్రుడు లేదా విశ్వామిత్ర తేజస్సు);
గుహ్యమ్ = గుహ్య ప్రదేశమునందు; అయనే = ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయనములు; ఊరూ = తొడలయందు
(సూక్ష్మ భాగమున); పితరః = పితృదేవతలు; పాదౌ = రెండు
పాదములయందు; పృథివీ = భూదేవి; అఙ్గులీషు =
వ్రేళ్లయందు; వనస్పతయః = వృక్ష-వనస్పతులు (చెట్లు, ఔషధులు); రోమాణి = శరీర
రోమములయందు; ఋషయః = మహర్షులు; నఖాని = గోళ్లయందు; ముహూర్తాని =
ముహూర్తములు/కాలవిభాగాలు; అస్థిషు = ఎముకలయందు; గ్రహాః =
నవగ్రహములు; అసృక్-మాంసమ్ = రక్తం మరియు మాంసములయందు; ఋతవః = షడృతువులు
(వసంత, గ్రీష్మ మొదలైన ఆరు ఋతువులు); నిమిషమ్ =
రెప్పపాటు కాలమునందు; సంవత్సరాః వై = సంవత్సరములు/కాలస్వరూపము; ఆదిత్యః చన్ద్రమాః
= సూర్యచంద్రులు; అహోరాత్రౌ = పగలు మరియు రాత్రులు; సహస్ర-నేత్రామ్ =
వేయి కన్నులు గల (సర్వద్రష్టయైన); ప్రవరామ్ = సర్వోత్కృష్టమైన; దివ్యామ్ =
దివ్యమైన; గాయత్రీమ్ = గాయత్రీ మహాదేవిని; అహమ్ = నేను; శరణమ్ = శరణుగా; ప్రపద్యే =
ఆశ్రయించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
ఈ సాధనలో సాధకుడు
తన దేహాంగాలలో సమస్త బ్రహ్మాండ తత్త్వాలను ఇలా భావన చేయాలి: శిరస్సున ద్యులోకము, దంతములందు
అశ్వినీదేవతలు, పెదవులందు ఉభయ సంధ్యలు, ముఖమున అగ్ని, నాలుకపై సరస్వతి, కంఠమున బృహస్పతి, వక్షఃస్థలమున
అష్టవసువులు, బాహువులందు మరుద్గణాలు, హృదయమున పర్జన్యుడు, ఉదరమున ఆకాశము, నాభియందు
అంతరిక్షము, నడుమున ఇంద్రాగ్నులు, జఘనమున జ్ఞానస్వరూప
ప్రజాపతి, ఊరువులందు కైలాస-మలయ పర్వతాలు మరియు పితృదేవతలు, మోకాళ్లందు
విశ్వేదేవతలు, పిక్కలందు కౌశికుడు, గుహ్యస్థానమున
అయనములు (ఉత్తరాయణ-దక్షిణాయనములు), పాదములందు పృథ్వీదేవి కొలువై ఉన్నారు.
అలాగే వ్రేళ్లయందు
వనస్పతులు, రోమములందు మహర్షులు, గోళ్లయందు
ముహూర్తములు, ఎముకలయందు నవగ్రహములు, రక్త-మాంసములందు
షడృతువులు, కనురెప్పపాటు నందు సంవత్సరాలు, పగలు-రాత్రుల
రూపంలో సూర్యచంద్రులు నిండియున్నారు. అటువంటి సమస్త జగద్రూపిణి, అనంత నేత్రములు
కలిగిన దివ్య గాయత్రీ దేవిని నేను శరణు వేడుచున్నాను.
విశేషాలు
- విరాట్ శరీర భావన (అర్థన్యాసము): ఈ విభాగం ద్వారా మానవ దేహమే సమస్త సృష్టికి
ప్రతిరూపమని స్పష్టమవుతోంది. బాహ్య జగత్తులోని నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, ఋతువులు, లోకాలు అన్నీ మన అంతఃశరీరంలోనే నిక్షిప్తమై ఉన్నాయన్న అద్వైత/యోగ
శాస్త్ర భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.
2. ప్రాతః సంధ్యా మంత్ర సమర్పణ / నమస్కార భాగము
ఓం
తత్సవితుర్వరేణ్యాయ నమః ।
ఓం తత్పూర్వాజయాయ
నమః ।
తత్ప్రాతరాదిత్యాయ
నమః ।
తత్ప్రాతరాదిత్యప్రతిష్ఠాయై
నమః ॥
ప్రతిపదార్థము
ఓం = ప్రణవ
స్వరూపుడైన; తత్-సవితుః-వరేణ్యాయ = ఆ సూర్యుని యొక్క
శ్రేష్ఠమైన దివ్య తేజస్సుకు; నమః = నమస్కారము; ఓం = ఓంకార
స్వరూపుడైన; తత్-పూర్వాజయాయ = సృష్టికి పూర్వమే
ఉద్భవించిన/ఆదిదేవుడైన ఆ పరబ్రహ్మమునకు; నమః = నమస్కారము; తత్ = ఆ; ప్రాతః-ఆదిత్యాయ =
ప్రాతఃకాల సూర్యభగవానునికి; నమః = నమస్కారము; తత్ = ఆ; ప్రాతః-ఆదిత్య-ప్రతిష్ఠాయై
= ప్రాతఃకాలపు సూర్య తేజస్సునకు ఆధారభూతమైన (స్థాపితమైన) పరాశక్తికి; నమః = నమస్కారము.
తాత్పర్యము
ఓంకార స్వరూపుడు, సర్వోత్కృష్టుడైన
సవితృ దేవునికి నమస్కారము. సమస్త సృష్టికంటే పూర్వమే వెలసిన ప్రథమ దైవానికి
నమస్కారము. ప్రాతఃకాలపు ఆదిత్యునికి నమస్కారము. ఆ ప్రాతఃకాలపు సూర్యమండలములో
అధిష్ఠించి ఉన్న జగన్మాతృ దివ్య ప్రతిష్ఠా శక్తికి నమస్కారము.
విశేషాలు
- సూర్య-గాయత్రీ అభేదము: గాయత్రీ మంత్రం సూర్యోపాసనా ప్రధానమైనది.
ప్రాతఃకాలంలో సూర్యుని ఆరాధించడం అంటే సూర్యాంతర్గత పరాశక్తిని (గాయత్రిని)
ఆరాధించడమేనని ఈ నమస్కార మంత్రాల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.
॥ ఫలశ్రుతి ॥
ప్రాతరధీయానో
రాత్రికృతం పాపం నాశయతి । సాయమధీయానో దివసకృతం పాపం నాశయతి । సాయం ప్రాతరధీయానో
అపాపో భవతి । సర్వతీర్థేషు స్నాతో భవతి । సర్వైర్దేవైర్జాతో భవతి ।
అవాచ్యవచనాత్పూతో భవతి । అభక్ష్యభక్షణాత్పూతో భవతి । అభోజ్యభోజనాత్పూతో భవతి ।
అచోష్యచోషణాత్పూతో భవతి । అసాధ్యసాధనాత్పూతో భవతి । దుష్ప్రతిగ్రహశతసహస్రాత్పూతో
భవతి । సర్వప్రతిగ్రహాత్పూతో భవతి । పఙ్క్తిదూషణాత్పూతో భవతి । అనృతవచనాత్పూతో
భవతి । అథాఽబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారీ భవతి । అనేన హృదయేనాధీతేన క్రతుసహస్రేణేష్టం
భవతి । షష్టిశతసహస్రగాయత్ర్యా జప్యాని ఫలాని భవన్తి । అష్టౌ బ్రాహ్మణాన్
సమ్యగ్గ్రాహయేత్ । తస్య సిద్ధిర్భవతి । య ఇదం నిత్యమధీయానో బ్రాహ్మణః ప్రాతః శుచిః
సర్వపాపైః ప్రముచ్యత ఇతి । బ్రహ్మలోకే మహీయతే ॥
ఇత్యాహ భగవాన్
శ్రీనారాయణః ॥
॥ ఇతి
శ్రీమద్దేవీభాగవతే గాయత్రీ హృదయమ్ సమ్పూర్ణమ్ ॥
ప్రతిపదార్థము
ప్రాతః = ఉదయమునందు; అధీయానః =
పఠించువాడు; రాత్రి-కృతమ్ = రాత్రి సమయమున చేసిన; పాపమ్ = పాపమును; నాశయతి =
పోగొట్టుకొనును; సాయమ్ = సాయంకాలమునందు; అధీయానః =
పఠించువాడు; దివస-కృతమ్ = పగటివేళ చేసిన; పాపమ్ = పాపమును; నాశయతి =
పోగొట్టుకొనును; సాయం ప్రాతః అధీయానః = ఉభయ సంధ్యలలో (సాయంత్రం, ఉదయం) పఠించువాడు; అపాపః =
సంపూర్ణముగా పాపరహితుడు; భవతి = అగును; సర్వ-తీర్థేషు =
సమస్త పుణ్యతీర్థములయందు; స్నాతః = స్నానమాచరించినవాడు; భవతి = అగును; సర్వైః దేవైః =
సమస్త దేవతల చేత; జ్ఞాతః (జాతః) =
గుర్తింపబడినవాడు/అనుగ్రహింపబడినవాడు;
భవతి = అగును; అవాచ్య-వచనాత్ =
మాట్లాడరాని మాటలు (నిషిద్ధ వచనములు) పలకడము వలన కలిగిన దోషము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అభక్ష్య-భక్షణాత్ =
తినరాని పదార్థములను తినడం వల్ల కలిగిన పాపము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అభోజ్య-భోజనాత్ =
భుజింపకూడని వారి అన్నము భుజించడం వల్ల వచ్చిన దోషము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అచోష్య-చోషణాత్ =
ఆస్వాదించరాని వాటిని ఆస్వాదించడం వల్ల కలిగిన దోషము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అసాధ్య-సాధనాత్ =
చేయకూడని నిషిద్ధ కర్మలను ఆచరించిన దోషము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; దుష్ప్రతిగ్రహ-శత-సహస్రాత్
= వందల వేల కొద్దీ నిషిద్ధ దానములు/చెడు ప్రతిగ్రహములు స్వీకరించిన దోషముల నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; సర్వ-ప్రతిగ్రహాత్
= సమస్త దాన స్వీకార దోషముల నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; పఙ్క్తి-దూషణాత్ =
పంక్తిదోషము (అనర్హులతో కలసి భోజనము చేయుట వంటి దోషము) నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అనృత-వచనాత్ =
అసత్యములు పలుకుట వలన వచ్చిన పాపము నుండి; పూతః = పవిత్రుడు; భవతి = అగును; అథ = మరియు; అబ్రహ్మచారీ =
బ్రహ్మచర్య నియమము తప్పినవాడు అయినను;
బ్రహ్మచారీ = తిరిగి బ్రహ్మచర్య
నిష్ఠాపరునితో సమానుడు; భవతి = అగును; అనేన హృదయేన అధీతేన
= ఈ గాయత్రీ హృదయమును అధ్యయనము/పఠనము చేయుట వలన; క్రతు-సహస్రేణ =
వేయి యజ్ఞములను; ఇష్టమ్ = ఆచరించిన ఫలము; భవతి = కలుగును; షష్టి-శత-సహస్ర =
అరవై లక్షల (షష్టి ల క్ష = 60 ×
1,00,000); గాయత్ర్యాః =
గాయత్రీ మహామంత్రము యొక్క; జప్యాని = జపము వలన కలిగే; ఫలాని =
పుణ్యఫలములు; భవన్తి = లభించును; అష్టౌ బ్రాహ్మణాన్
= ఎనిమిది మంది ఉత్తమ విప్రులకు; సమ్యక్ = శ్రద్ధతో; గ్రాహయేత్ = దీనిని
ఉపదేశించినచో/నేర్పించినచో; తస్య = అతనికి; సిద్ధిః = సమస్త
కార్యసిద్ధి/మంత్రసిద్ధి; భవతి = కలుగును; యః = ఎవడైతే; ఇదమ్ = ఈ
స్తోత్రమును; ప్రాతః = ప్రాతఃకాలమున; శుచిః = బాహ్య, అభ్యంతర శుద్ధితో; నిత్యమ్ =
ప్రతిదినము; అధీయానః = పఠించునో, అటువంటి; బ్రాహ్మణః =
సాధకుడు; సర్వ-పాపైః = సమస్త పాపముల నుండి; ప్రముచ్యతే =
విముక్తుడగును; ఇతి = ఈ విధముగా; బ్రహ్మ-లోకే =
బ్రహ్మలోకమునందు; మహీయతే = పూజింపబడును/కీర్తింపబడును; ఇతి = అని; భగవాన్ శ్రీనారాయణః
= భగవంతుడైన శ్రీమన్నారాయణుడు; ఆహ = పలికెను.
తాత్పర్యము
ఈ గాయత్రీ హృదయమును
ప్రాతఃకాలమున పఠిస్తే రాత్రి చేసిన పాపాలు నశిస్తాయి. సాయంత్రం పఠిస్తే పగటిపూట
చేసిన పాపాలు తొలగిపోతాయి. ఉభయ సంధ్యలలో నిత్యం పఠించేవాడు సర్వపాప
విముక్తుడవుతాడు. అతడు సకల పుణ్యతీర్థాలలో స్నానమాచరించిన పవిత్రతను, సమస్త దేవతల
అనుగ్రహాన్ని పొందుతాడు.
నిషిద్ధ వచనాలు
పలకడం, అభక్ష్య భక్షణం, భోజనార్హం కాని
ఆహారం తినడం, నిషిద్ధ కర్మలు ఆచరించడం, వందలాది నిషిద్ధ
దానాలు స్వీకరించడం, పంక్తి భోజన దోషాలు మరియు అసత్యభాషణల వల్ల కలిగే
సమస్త పాపాలు దీని పఠనంతో పటాపంచలవుతాయి. బ్రహ్మచర్య భ్రష్టుడైనవాడు కూడా దీని
ప్రభావంతో తిరిగి పవిత్రుడవుతాడు.
ఈ హృదయ స్తోత్ర
అధ్యయనం వలన వేయి యజ్ఞాలు చేసిన ఫలము,
అరవై లక్షల (60,00,000) గాయత్రీ మహామంత్ర జపం చేసిన మహా పుణ్యఫలము
సిద్ధిస్తాయి. దీనిని ఎనిమిది మంది సద్బ్రాహ్మణులకు ఉపదేశించిన సాధకునికి సంపూర్ణ
మంత్రసిద్ధి లభిస్తుంది. ప్రతిరోజూ ప్రాతఃకాలాన శుచియై దీనిని పఠించే సాధకుడు సకల
కల్మషాల నుండి విముక్తుడై అంత్యమున పరమ పవిత్రమైన బ్రహ్మలోకాన్ని పొంది
పూజింపబడతాడు అని భగవానుడైన శ్రీమన్నారాయణుడు సెలవిచ్చెను.
విశేషాలు
- మహా ప్రాయశ్చిత్త స్తోత్రము: కాయక, వాచక, మానసిక దోషాలను, అలాగే ఆహార, వ్యవహార సంబంధిత అజ్ఞానకృత పాపాలను ప్రక్షాళన చేయగల అద్భుతమైన
ప్రాయశ్చిత్త శక్తి ఈ గాయత్రీ హృదయానికి ఉందని ఫలశ్రుతి స్పష్టం చేస్తోంది.
- షష్టిశతసహస్ర జప ఫలము: పురాణ సంప్రదాయంలో 60 లక్షల గాయత్రీ జపం చేయడం అనేది పరమోత్కృష్టమైన పురశ్చరణగా
భావిస్తారు. అంతటి మహాఫలాన్ని ఈ దివ్య హృదయ పఠనం ప్రసాదిస్తుందని శాస్త్ర
వాక్యము.
- విద్యాదాన ప్రశస్తి: "అష్టౌ
బ్రాహ్మణాన్ సమ్యగ్గ్రాహయేత్" — ఉత్తమమైన ఈ విద్యను అర్హులైన ఎనిమిది
మందికి నేర్పించడం/అందించడం ద్వారా సాధకుడు పరిపూర్ణ సిద్ధిని పొందుతాడని
చెప్పడం ద్వారా జ్ఞాన ప్రచార విశిష్టత వెల్లడైంది.

No comments:
Post a Comment