ఋగ్వేదాంతర్గతం మండలం పితృ సూక్తం...ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలతో 27. 09. 2026
ఉదీ॑రతా॒మవ॑ర॒ ఉత్పరా॑స॒ ఉన్మ॑ధ్య॒మాః పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసః॑ !
అసుం॒ య ఈ॒యుర॑వృ॒కా ఋ॑త॒జ్ఞాస్తే నో॑ఽవంతు పి॒తరో॒ హవే॑షు !!
ఇ॒దం పి॒తృభ్యో॒ నమో॑ అస్త్వ॒ద్య యే పూర్వా॑సో॒ య ఉప॑రాస
ఈ॒యుః ! యే పార్థి॑వే॒ రజ॒స్యా నిష॑త్తా॒ యే వా॑ నూ॒నం సు॑వృ॒జనా॑సు వి॒క్షు !!
ఆహం పి॒తౄన్సు॑వి॒దత్రా॑ఀ అవిత్సి॒ నపా॑తం చ వి॒క్రమ॑ణం చ॒ విష్ణోః॑ ! బ॒ర్హి॒షదో॒ యే స్వ॒ధయా॑ సు॒తస్య॒ భజం॑త పి॒త్వస్త ఇ॒హాగ॑మిష్ఠాః !!
బర్హి॑షదః పితర ఊ॒త్య1॒॑ర్వాగి॒మా వో॑
హ॒వ్యా చ॑కృమా జు॒షధ్వం॑ ! త ఆ గ॒తావ॑సా॒ శంత॑మే॒నాథా॑ నః॒ శం యోర॑ర॒పో ద॑ధాత !!
ఉప॑హూతాః పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసో॑ బర్హి॒ష్యే॑షు ని॒ధిషు॑
ప్రి॒యేషు॑ ! త ఆ గ॑మంతు॒ త ఇ॒హ శ్రు॑వం॒త్వధి॑ బ్రువంతు॒ తే॑ఽవంత్వ॒స్మాన్ !!
ఆచ్యా॒ జాను॑ దక్షిణ॒తో ని॒షద్యే॒మం య॒జ్ఞమ॒భి గృ॑ణీత॒
విశ్వే॑ ! మా హిం॑సిష్ట పితరః॒ కేన॑ చిన్నో॒ యద్వ॒ ఆగః॑ పురు॒షతా॒ కరా॑మ !!
ఆసీ॑నాసో అరు॒ణీనా॑ము॒పస్థే॑ ర॒యిం ధ॑త్త దా॒శుషే॒
మర్త్యా॑య ! పు॒త్రేభ్యః॑ పితర॒స్తస్య॒ వస్వః॒ ప్ర య॑చ్ఛత॒ త ఇ॒హోర్జం॑ దధాత !!
యే నః॒ పూర్వే॑ పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసో॑ఽనూహి॒రే సో॑మపీ॒థం
వసి॑ష్ఠాః ! తేభి॑ర్య॒మః సం॑రరా॒ణో హ॒వీంష్యు॒శన్ను॒శద్భిః॑ ప్రతికా॒మమ॑త్తు !!
యే తా॑తృ॒షుర్దే॑వ॒త్రా జేహ॑మానా హోత్రా॒విదః॒
స్తోమ॑తష్టాసో అ॒ర్కైః ! ఆగ్నే॑ యాహి సువి॒దత్రే॑భిర॒ర్వాఙ్స॒త్యైః క॒వ్యైః
పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భిః॑ !!
యే స॒త్యాసో॑ హవి॒రదో॑ హవి॒ష్పా ఇంద్రే॑ణ దే॒వైః స॒రథం॒
దధా॑నాః ! ఆగ్నే॑ యాహి స॒హస్రం॑ దేవవం॒దైః పరైః॒ పూర్వైః॑ పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భిః॑
!!
అగ్ని॑ష్వాత్తాః పితర॒ ఏహ గ॑చ్ఛత॒ సదః॑సదః సదత సుప్రణీతయః !
అ॒త్తా హ॒వీంషి॒ ప్రయ॑తాని బ॒ర్హిష్యథా॑ ర॒యిం సర్వ॑వీరం దధాతన !!
త్వమ॑గ్న ఈళి॒తో జా॑తవే॒దోఽవా॑డ్ఢ॒వ్యాని॑ సుర॒భీణి॑
కృ॒త్వీ ! ప్రాదాః॑ పి॒తృభ్యః॑ స్వ॒ధయా॒ తే అ॑క్షన్న॒ద్ధి త్వం దే॑వ॒ ప్రయ॑తా
హ॒వీంషి॑ !!
యే చే॒హ పి॒తరో॒ యే చ॒ నేహ యాఀశ్చ॑ వి॒ద్మ యాఀ ఉ॑ చ॒ న ప్ర॑వి॒ద్మ ! త్వం వే॑త్థ॒ యతి॒ తే జా॑తవేదః స్వ॒ధాభి॑ర్య॒జ్ఞం సుకృ॑తం జుషస్వ !!
యే అ॑గ్నిద॒గ్ధా యే అన॑గ్నిదగ్ధా॒ మధ్యే॑ ది॒వః స్వ॒ధయా॑
మా॒దయం॑తే ! తేభిః॑ స్వ॒రాళసు॑నీతిమే॒తాం య॑థావ॒శం త॒న్వం॑ కల్పయస్వ !! 🚩🌞🙏🌹🎻
================================================
మంత్రము 1
ఉదీ॑రతా॒మవ॑ర॒ ఉత్పరా॑స॒ ఉన్మ॑ధ్య॒మాః పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసః॑ ! అసుం॒ య ఈ॒యుర॑వృ॒కా ఋ॑త॒జ్ఞాస్తే నో॑ఽవంతు పి॒తరో॒ హవే॑షు !!
ప్రతిపదార్థము: సోమ్యాసః = సోమపానార్హులైన, పితరః = పితృదేవతలు, అవరః = అధములైన (ఇటీవలి తరం), ఉత్పరాసః = మధ్యములకంటే క్రిందివారైన, ఉన్మధ్యమాః = మధ్యములైన, ఉత్ = గొప్పవారైన (ఉత్తములైన) పితృదేవతలు, ఉదీరతామ్ = పైకి లేచుగాక (అంటే మనలను రక్షించడానికి విచ్చేయుగాక). అసుమ్ = ప్రాణమును (శరీరమును), ఈయుః = పొందినవారు (జీవితాన్ని గడిపినవారు), అవృకాః = హింస లేనివారు, ఋతజ్ఞాః = సత్యస్వరూపులు/ధర్మమును ఎరిగినవారై, యే = ఏ పితృదేవతలు ఉన్నారో, తే = ఆ, పితరః = పితృదేవతలు, నః = మా యొక్క, హవేషు = ఆవాహనలలో (పిలుపులలో), అవంతు = మమ్ములను రక్షించుగాక.
తాత్పర్యము: సోమపానమునకు అర్హులైన అధమ, మధ్యమ, ఉత్తమ తరాలకు చెందిన పితృదేవతలు మా పిలుపును అందుకోవడానికి వేంచేయుదురు గాక! ప్రాణధారణ కలిగి, హింసకు దూరంగా ఉంటూ, ధర్మం ఎరిగిన ఆ పితృదేవతలు మా యజ్ఞాలలో మా చేసే పిలుపులను ఆలకించి మమ్ములను రక్షించుగాక.
విశేషాలు: పితృదేవతలలో భక్తుల పూర్వజన్మల క్రమాన్ని బట్టి అధమ, మధ్యమ, ఉత్తమ తరాల వారు ఉంటారని, వారందరినీ భక్తితో ఆహ్వానించాలని ఈ మంత్రం తెలుపుతుంది.
మంత్రము 2
ఇ॒దం పి॒తృభ్యో॒ నమో॑ అస్త్వ॒ద్య యే పూర్వా॑సో॒ య ఉప॑రాస ఈ॒యుః ! యే పార్థి॑వే॒ రజ॒స్యా నిష॑త్తా॒ యే వా॑ నూ॒నం సు॑వృ॒జనా॑సు వి॒క్షు !!
ప్రతిపదార్థము: అద్య = నేడు, పితృభ్యః = పితృదేవతలకు, ఇదం = ఈ, నమః = నమస్కారము, అస్తు = అగుగాక. యే = ఏ పితృదేవతలు, పూర్వాసః = పూర్వీకులో, యే = ఏ పితృదేవతలు, ఉపరాసః = ఇప్పుడే (తరువాతి కాలంలో) ఈయుః = గతించారో, యే = ఏ పితృదేవతలు, పార్థివే = భూ సంబంధమైన, రజస్యౌ = అంతరిక్ష లోకంలో లేదా రజస్సులో, నిషత్తాః = స్థిరపడి ఉన్నారో, యే వా = మరియు ఏ పితృదేవతలు, నూనమ్ = నిశ్చయముగా, సువృజనాసు = పవిత్రమైన, విక్షు = మనుష్యుల సమూహాలలో (బంధువులలో) ఉన్నారో (వారందరికీ నమస్కారం).
తాత్పర్యము: పూర్వీకులైనవారు, ఇటీవల గతించినవారు, భూమిపై లేదా అంతరిక్షంలో నివసించేవారు, మరియు తమ సంతానం మధ్య పవిత్రంగా సంచరించేవారైన సమస్త పితృదేవతలకు నేడు మా నమస్కారములు అర్పిస్తున్నాము.
విశేషాలు: కాలంతో సంబంధం లేకుండా, భిన్న లోకాల్లో ఉన్న సమస్త పితృవర్గాన్ని స్మరించి నమస్కరించడం ఇందులో ప్రధానమైనది.
మంత్రము 3
ఆహం పి॒తౄన్సు॑వి॒దత్రా॑ఀ అవిత్సి॒ నపా॑తం చ వి॒క్రమ॑ణం చ॒ విష్ణోః॑ ! బ॒ర్హి॒షదో॒ యే స్వ॒ధయా॑ సు॒తస్య॒ భజం॑త పి॒త్వస్త ఇ॒హాగ॑మిష్ఠాః !!
ప్రతిపదార్థము: అహం = నేను, సువిదత్రాన్ = చక్కగా జ్ఞానమును ఇచ్చునట్టి లేదా పూజింపదగిన, పితౄన్ = పితృదేవతలను, అవిత్సి = పొందితిని (దర్శించితిని). నపాతం చ = పౌత్రుని (సంతానాన్ని) మరియు, విష్ణోః = విష్ణుమూర్తి యొక్క, విక్రమణం చ = పరాక్రమమును (పాదస్థానమును) కూడా (తెలుసుకున్నాను). యే = ఏ పితృదేవతలు, బర్హిషదః = దర్భాసనులపై కూర్చునేవారై, స్వధయా = స్వధాకారముతో, సుతస్య = పిండ ప్రదానము చేయబడిన లేదా అభిషేకించబడిన సోమరసమును, పిత్వః = అన్నమును (భోగమును), భజంత = పొందుచున్నారో, తే = ఆ పితృదేవతలు, ఇహ = ఈ యజ్ఞ స్థలమునకు, ఆగమిష్ఠాః = అతి త్వరగా వేంచేయుదురు గాక.
తాత్పర్యము: నేను పూజనీయులైన పితృదేవతలను, సంతానాన్ని, విష్ణువు యొక్క దివ్య పరాక్రమమును దర్శించాను. దర్భాసనులపై ఆసీనులై, మేమిచ్చే స్వధాకారాన్ని మరియు హవిస్సులను స్వీకరించే పితృదేవతలు మా ఈ యజ్ఞానికి త్వరగా విచ్చేయాలి.
విశేషాలు: పితృ ఆరాధనతో పాటు భగవత్ అనుగ్రహాన్ని, వంశాభివృద్ధిని (సంతానాన్ని) కోరుకోవడం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
మంత్రము 4
బర్హి॑షదః పితర ఊ॒త్య1॒॑ర్వాగి॒మా వో॑ హ॒వ్యా చ॑కృమా జు॒షధ్వం॑ ! త ఆ గ॒తావ॑సా॒ శంత॑మే॒నాథా॑ నః॒ శం యోర॑ర॒పో ద॑ధాత !!
ప్రతిపదార్థము: బర్హిషదః = దర్భాసనులపై కూర్చునే, పితరః = పితృదేవత类似, ఊత్యై = రక్షణ కొరకు లేదా అనుగ్రహం కొరకు, అర్వాక్ = మా వైపునకు రండి, ఇమా = ఈ, వః = మీ కొరకు, హవ్యా = హవిస్సులను, చకృమా = మేము సమర్పించాము, జుషధ్వమ్ = వాటిని స్వీకరించి ప్రీతినొందుడి. తే = అట్టి, ఆ గతా = వేంచేయుడి, అవసా = రక్షణతో కూడిన, శంతమేన = అతి సుఖకరమైన అనుగ్రహంతో, అథ = మరియు, నః = మాకు, శం = సుఖమును, యోః = ఆరోగ్యమును, అరపః = పాపరహితమైన (దోషాలు లేని) స్థితిని, దధాత = ప్రసాదించండి.
తాత్పర్యము: ఓ బర్హిషత్ పితృదేవతలారా! మా రక్షణ కొరకు ఇటువైపునకు రండి. మేము సమర్పించిన హవిస్సులను స్వీకరించి తృప్తి చెందండి. అత్యంత సుఖకరమైన మీ రక్షణను మాకు అందించి, మాకు ఆయురారోగ్యాలను, పాపరహితమైన జీవనాన్ని ప్రసాదించండి.
విశేషాలు: పితృదేవతలను ఆహ్వానించి, వారు తృప్తి చెందితే మనకు సర్వవిధ సుఖాలు కలుగుతాయని ఈ మంత్రం చెబుతోంది.
మంత్రము 5
ఉప॑హూతాః పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసో॑ బర్హి॒ష్యే॑షు ని॒ధిషు॑ ప్రి॒యేషు॑ ! త ఆ గ॑మంతు॒ త ఇ॒హ శ్రు॑వం॒త్వధి॑ బ్రువంతు॒ తే॑ఽవంత్వ॒స్మాన్ !!
ప్రతిపదార్థము: సోమ్యాసః = సోమపానార్హులైన, పితరః = పితృదేవతలు, బర్హిష్యేషు = దర్భాసనుల మీద ఉన్న, ప్రియేషు = ప్రీతికరమైన, నిధిషు = ఆసనములపై (స్థానములపై), ఉపహూతాః = ఆవాహన చేయబడినవారై ఉన్నారు. తే = అట్టి పితృదేవతలు, ఆ గమంతు = ఇటు రావలెను, తే = వారు, ఇహ = ఇక్కడ, శ్రువంతు = మా ప్రార్థనను వినుదురు గాక, అధిబ్రువంతు = మా మేలును గురించి ఆశీర్వదింతురు గాక, తే = ఆ పితృదేవతలు, అస్మాన్ = మమ్ములను, అవంతు = రక్షించుగాక.
తాత్పర్యము: సోమపానం చేసే పితృదేవతలను మా పవిత్రమైన దర్భాసనాలపైకి ఆహ్వానిస్తున్నాము. వారు ఇక్కడికి వచ్చి మా ప్రార్థనలు ఆలకించి, మమ్మల్ని దీవించి, సర్వదా రక్షించుగాక.
విశేషాలు: పితృదేవతలకు ఇష్టమైన ఆసనాలను ఏర్పాటు చేసి, వారిని సాక్షాత్కరింపజేసుకునే భావన ఇందులో ఉంది.
మంత్రము 6
ఆచ్యా॒ జాను॑ దక్షిణ॒తో ని॒షద్యే॒మం య॒జ్ఞమ॒భి గృ॑ణీత॒ విశ్వే॑ ! మా హిం॑సిష్ట పితరః॒ కేన॑ చిన్నో॒ యద్వ॒ ఆగః॑ పురు॒షతా॒ కరా॑మ !!
ప్రతిపదార్థము: విశ్వే = సమస్తమైన, పితరః = పితృదేవతలారా!, ఆచ్యజాను = మోకాళ్ళను వంచి (లేదా కుడి మోకాలిని భూమిపై ఆనించి), దక్షిణతః = దక్షిణ దిశ వైపు, నిషద్య = కూర్చుండి, ఇమం = ఈ, యజ్ఞమ్ = యజ్ఞమును (శ్రాద్ధ కర్మను), అభి గృణీత = అనుగ్రహించండి (స్వీకరించండి). నః = మా చేత, పురుషతా = మానవ సహజమైన అజ్ఞానంతో, కేన చిత్ = ఏదైనా, యత్ వా = ఏ తప్పు అయితే, ఆగః = పాపము (అపరాధము), కరామ = చేయబడిందో, పితరః = ఓ పితృదేవతలారా!, తత్ = ఆ తప్పును, మా హింసిష్ట = మమ్ములను శిక్షించక మన్నించండి.
తాత్పర్యము: ఓ సమస్త పితృదేవతలారా! కుడి మోకాలిని నేలపై ఆనించి (దక్షిణాభిముఖులై) కూర్చుని మా ఈ యజ్ఞాన్ని స్వీకరించండి. మానవ సహజమైన అజ్ఞానంతో మేము ఏ చిన్న తప్పు చేసినా, ఆ అపరాధాలను మన్నించండి గాక మమ్ములను హింసించకండి.
విశేషాలు: శ్రాద్ధ కర్మలలో దక్షిణ దిశగా కూర్చోవడం మరియు మంత్రోచ్ఛారణలో జరిగే దోషాలను క్షమించమని వేడుకోవడం ఇక్కడ చెప్పబడింది.
મంత్రము 7
ఆసీ॑నాసో అరు॒ణీనా॑ము॒పస్థే॑ ర॒యిం ధ॑త్త దా॒శుషే॒ మర్త్యా॑య ! పు॒త్రేభ్యః॑ పితర॒స్తస్య॒ వస్వః॒ ప్ర య॑చ్ఛత॒ త ఇ॒హోర్జం॑ దధాత !!
ప్రతిపదార్థము: పితరః = ఓ పితృదేవతలారా!, అరుణీనామ్ = ఉషస్సుల యొక్క లేదా కిరణముల యొక్క (తేజోవంతమైన లోకముల యొక్క), ఉపస్థే = ఒడిలో (సమీపంలో), ఆసీనాసః = ఆసీనులై ఉన్నవారై, దాశుషే = హవిస్సులు సమర్పించుచున్న, మర్త్యాయ = మనుష్యునికి, రయిమ్ = ధనమును, ధత్త = ప్రసాదించండి. పితరః = ఓ పితృదేవతలారా!, పుత్రేభ్యః = మా పుత్రులకు (సంతానానికి), తస్య = ఆ, వస్వః = ధన సంపదను, ప్ర యచ్ఛత = చక్కగా ప్రసాదించండి, తే = మీరు, ఇహ = ఇక్కడ, ఊర్జమ్ = అన్నరసమును (బలాన్ని), దధాత = ఉంచుదురు గాక.
తాత్పర్యము: తేజోవంతమైన లోకాలలో కొలువుండే పితృదేవతలారా! మాకు హవిస్సులు అందించే ఈ యజమానికి ధన సంపదలను ప్రసాదించండి. మా సంతానానికి ఆ సంపదలు అందేలా చేసి, మాకు ఆయురారోగ్య బలాలు చేకూర్చండి.
విశేషాలు: పితృదేవతల అనుగ్రహం వల్ల వంశంలో సిరిసంపదలు, బలం నిలకడగా ఉంటాయని ఈ మంత్రం సూచిస్తుంది.
మంత్రము 8
యే నః॒ పూర్వే॑ పి॒తరః॑ సో॒మ్యాసో॑ఽనూహి॒రే సో॑మపీ॒థం వసి॑ష్ఠాః ! తేభి॑ర్య॒మః సం॑రరా॒ణో హ॒వీంష్యు॒శన్ను॒శద్భిః॑ ప్రతికా॒మమ॑త్తు !!
ప్రతిపదార్థము: యే = ఏ, నః = మా యొక్క, పూర్వే = పూర్వీకులైన, సోమ్యాసః = సోమపానార్హులైన, వసిష్ఠాః = అత్యంత శ్రేష్ఠులైన పితృదేవతలు ఉన్నారో, సోమపీథమ్ = సోమపానమును, అనూహిరే = పొందారో (ఆచరించారో), యమః = యమధర్మరాజు, సంరరాణః = వారితో కలిసి ప్రీతి చెందుచూ, తేభిః = ఆ పితృదేవతలతో కూడినవాడై, ఉశన్ = ప్రీతి గలవాడై, ఉశద్భిః = కోరికలతో ఉన్న ఆ పితృదేవతలతో కలిసి, ప్రతికామమ్ = కోరినట్లుగా, హవీంషి = మా హవిస్సులను, అత్తు = స్వీకరించుగాక.
తాత్పర్యము: మా పూర్వీకులై, సోమపానం ఆచరించి శ్రేష్ఠులైన పితృదేవతలతో పాటు, యమధర్మరాజు కూడా ప్రీతి చెందుగాక! కోరికలతో ఉన్న ఆ పితృదేవతలతో కలిసి యముడు మా హవిస్సులను స్వీకరించి తృప్తి చెందును గాక.
విశేషాలు: పితృ లోకానికి అధిపతి అయిన యమధర్మరాజుతో పాటు పితృదేవతలకు హవిస్సులు సమర్పించే విధానం ఇందులో వర్ణించబడింది.
మంత్రము 9
యే తా॑తృ॒షుర్దే॑వ॒త్రా జేహ॑మానా హోత్రా॒విదః॒ స్తోమ॑తష్టాసో అ॒ర్కైః ! ఆగ్నే॑ యాహి సువి॒దత్రే॑భిర॒ర్వాఙ్స॒త్యైః క॒వ్యైః పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భిః॑ !!
ప్రతిపదార్థము: అగ్నే = ఓ అగ్నిదేవుడా!, దేవత్రా = దేవతల కొరకు, జేహమానాః = తపిస్తూ లేదా ఆరాధిస్తూ, హోత్రానిదః = యజ్ఞ కర్మలను ఎరిగినవారు, స్తోమతష్టాసః = స్తోత్రములచే చక్కగా రూపుదిద్దుకున్నవారు, అర్కైః = మంత్రములచే పూజింపబడినవారు, తాతృషుః = తృప్తి చెందినవారైన పితృదేవతలు ఎవరై ఉన్నారో, సువిదత్రేభిః = పూజింపదగినవారూ, సత్యైః = సత్యస్వరూపులూ, కవ్యైః = కవ్యభాగమును స్వీకరించువారూ, ఘర్మసద్భిః = సూర్యమండలంలో లేదా యజ్ఞవేదికపై నివసించువారూ అయిన, పితృభిః = ఆ పితృదేవతలతో కూడి, అర్వాక్ = మా వైపునకు, యాహి = వేంచేయుము.
తాత్పర్యము: ఓ అగ్నిదేవుడా! దేవతలను ఉద్దేశించి యజ్ఞాలు చేసి, మంత్రాలతో తృప్తి చెందిన ఆ పితృదేవతలను వెంటబెట్టుకుని రా. సత్యస్వరూపులు, కవ్యభాగాలను అందుకునేవారు అయిన ఆ పూజ్యులైన పితృదేవతలతో కలిసి మా యజ్ఞశాలకు దయచేయింపుము.
విశేషాలు: అగ్నిదేవుడు పితృదేవతలకు హవిస్సులను చేరవేసే రాయబారి కాబట్టి, అగ్నిని ప్రార్థించి పితృదేవతలను ఆహ్వానించడం జరుగుతుంది.
మంత్రము 10
యే స॒త్యాసో॑ హవి॒రదో॑ హవి॒ష్పా ఇంద్రే॑ణ దే॒వైః స॒రథం॒ దధਾ॑నాః ! ఆగ్నే॑ యాహి స॒హస్రం॑ దేవవం॒దైః పరైః॒ పూర్వైః॑ పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భిః॑ !!
ప్రతిపదార్థము: అగ్నే = ఓ అగ్నిదేవుడా!, యే = ఏ పితృదేవతలు, సత్యాసః = సత్యస్వరూపులో, హవిరదః = హవిస్సులను భుజించువారో, హవిష్పాః = హవిస్సులను త్రాగువారో, ఇంద్రేణ = ఇంద్రునితోను, దేవైః = ఇతర దేవతలతోను, సరథమ్ = ఒకే రథంపై, దధానాః = ఆసీనులైనవారో, దేవవందైః = దేవతలచే కూడా వందనం చేయబడువారో, పరైః = ఉత్తములైనవారూ, పూర్వైః = పూర్వీకులైనవారూ, ఘర్మసద్భిః = సూర్యమండలవాసులైనవారూ అయిన, సహస్రం పితృభిః = వేలాది పితృదేవతలతో కూడి, యాహి = రమ్ము.
తాత్పర్యము: ఓ అగ్నిదేవా! సత్యస్వరూపులై, ఇంద్రాది దేవతలతో సమానంగా ఒకే రథంపై ప్రయాణించేవారు, దేవతల చేతనే పూజింపబడేవారు అయిన పూర్వ పితృదేవతలను వేల సంఖ్యలో తోడుగా తీసుకుని మా యజ్ఞానికి వేంచేయుము.
విశేషాలు: పితృదేవతల యొక్క గొప్పతనం దేవతలతో సమానమని, వారు అత్యంత తేజోవంతులని ఈ మంత్రం తెలియజేస్తుంది.
మంత్రము 11
అగ్ని॑ష్వాత్తాః పితర॒ ఏహ గ॑చ్ఛత॒ సదః॑సదః సదత సుప్రణీతయః ! అ॒త్తా హ॒వీంషి॒ ప్రయ॑తాని బ॒ర్హిష్యథా॑ ర॒యిం సర్వ॑వీరం దధాతన !!
ప్రతిపదార్థము: సుప్రణీతయః = మంచి మార్గమును చూపించువారైన, అగ్నిష్వాత్తాః = అగ్నిష్వాత్తులనే నామము గల, పితరః = పితృదేవతలారా!, ఏహ గచ్ఛత = ఇటు రండి, సదః సదః = ప్రతి ఆసనముపై (ప్రత్యేక స్థానములలో), సదత = కూర్చోండి. ప్రయతాని = పవిత్రముగా సిద్ధం చేయబడిన, హవీంషి = హవిస్సులను, బర్హిషి = దర్భలపై ఉంచినవాటిని, అత్తా = భుజించుడి, అథా = ఆ తరువాత, సర్వవీరమ్ = సర్వశ్రేష్ఠమైన పుత్రపౌత్రాదులతో కూడిన, రయిమ్ = ధన సంపదను, దధాతన = మాకు ప్రసాదించండి.
తాత్పర్యము: ఓ అగ్నిష్వాత్తులనే పితృదేవతలారా! ఇటు రండి. మాచే ఏర్పాటు చేయబడిన ఆసనాలలో ఆసీనులై, పవిత్రమైన హవిస్సులను భుజించండి. ఆపై మాకు వీరులైన సంతానాన్ని, సమస్త సంపదలను ప్రసాదించండి.
విశేషాలు: పితృగణాలలో 'అగ్నిష్వాత్తులు' ఒక విశిష్టమైన గణం. వారికి ప్రత్యేకంగా హవిస్సులు సమర్పించి అనుగ్రహం కోరడం ఇందులో ఉంది.
మంత్రము 12
త్వమ॑గ్న ఈళి॒తో జా॑తవే॒దోఽవా॑డ్ఢ॒వ్యాని॑ సుర॒భీణి॑ కృ॒త్వీ ! ప్రాదాః॑ పి॒తృభ్యః॑ స్వ॒ధయా॒ తే అ॑క్షన్న॒ద్ధి త్వం దే॑వ॒ ప్రయ॑తా హ॒వీంషి॑ !!
ప్రతిపదార్థము: జాతవేదః = ఓ జాతివేదుడా (సమస్తము ఎరిగినవాడా)! అగ్నే = ఓ అగ్నిదేవుడా!, ఈలితః = స్తుతింపబడిన నీవు, హవ్యాని = హవిస్సులను, సురభీణి = మంచి సువాసన గలవిగా, కృత్వీ = చేసి, అవాడ్ఢమ్ = (పితృలోకమునకు) తీసుకొని వెళ్ళుము. స్వధయా = స్వధాకారముతో, పితృభ్యః = పితృదేవతలకు, ప్రాదాః = సమర్పించావు, తే = వారు, అక్షన్ = భుజించారు; ఓ దేవ = ఓ అగ్నిదేవుడా!, త్వమ్ = నీవు కూడా, ప్రయతా = పవిత్రమైన, హవీంషి = హవిస్సులను, అద్ధి = భుజించుము (స్వీకరించుము).
తాత్పర్యము: ఓ అగ్నిదేవుడా! మాచే స్తుతింపబడిన నీవు, మేము ఇచ్చిన హవిస్సులను సువాసనభరితంగా మార్చి పితృదేవతలకు చేరవేశావు. వారు వాటిని స్వధాకారంతో భుజించారు. ఓ దేవా, నీవు కూడా మా పవిత్రమైన హవిస్సులను స్వీకరించుము.
విశేషాలు: అగ్నిదేవుడు మానవులు ఇచ్చే హవిస్సులను దివ్యమైన రూపంలోకి మార్చి పితృదేవతలకు తృప్తిగా అందిస్తాడని ఈ మంత్రం వివరిస్తుంది.
మంత్రము 13
యే చే॒హ పి॒తరో॒ యే చ॒ నేహ యాఀశ్చ॑ వి॒ద్మ యాఀ ఉ॑ చ॒ న ప్ర॑వి॒ద్మ ! త్వం వే॑త్థ॒ యతి॒ తే జా॑తవేదః స్వ॒ధాభి॑ర్య॒జ్ఞం సుకృ॑తం జుషస్వ !!
ప్రతిపదార్థము: జాతవేదః = ఓ అగ్నిదేవుడా!, యే = ఏ పితృదేవతలు, ఇహ = ఈ లోకంలో (ఇక్కడ) ఉన్నారో, యే చ = ఏ పితృదేవతలు,న ఇహ = ఇక్కడ లేనిరో (ఇతర లోకాల్లో ఉన్నారో), యాః చ = ఏ పితృదేవతలను అయితే, విద్మ = మేము ఎరుగుదుమో, యాః ఉ చ = మరియు ఏ పితృదేవతలను, న ప్రవిద్మ = మేము ఎరుగమో (మాకు తెలియని పూర్వీకులు ఉన్నారో), తే = ఆ సమస్త పితృదేవతలు, యతి = ఎంతమంది ఉన్నారో, త్వమ్ = నీవు, వేత్థ = చక్కగా ఎరుగుదువు; కాబట్టి, స్వధాభిః = స్వధాకారములతో కూడిన, సుకృతమ్ = పుణ్యప్రదమైన, ఇమం యజ్ఞమ్ = ఈ యజ్ఞమును, జుషస్వ = ప్రీతితో స్వీకరించుము.
తాత్పర్యము: ఓ అగ్నిదేవా! మాకు ప్రత్యక్షంగా తెలిసినవారు, తెలియనివారు, ఇక్కడ ఉన్నవారు, ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్నవారు అయిన సమస్త పితృదేవతలు ఎంతమంది ఉన్నారో నీకు తెలుసు. వారందరి తరఫున ఈ స్వధాకారాన్ని స్వీకరించి మా యజ్ఞాన్ని సఫలం చేయుము.
విశేషాలు: మనకు పేర్లు, గోత్రాలు తెలియని ఎంతోమంది పూర్వీకులు ఉంటారని, వారందరికీ అగ్నిదేవుని ద్వారా నైవేద్యం చేరుతుందని ఈ మంత్రం అద్భుతంగా చాటుతుంది.
మంత్రము 14
యే అ॑గ్నిద॒గ్ధా యే అన॑గ్నిదగ్ధా॒ మధ్యే॑ ది॒వః స్వ॒ధయా॑ మా॒దయం॑తే ! తేభిః॑ స్వ॒రాళసు॑నీతిమే॒తాం య॑థావ॒శం త॒న్వం॑ కల్పయస్వ !!
ప్రతిపదార్థము: యే = ఏ పితృదేవతలు, అగ్నిదగ్ధాః = (మరణానంతరం సాంప్రదాయకంగా) అగ్ని సంస్కారము చేయబడినవారో, యే = ఏ పితృదేవతలు, అనగ్నిదగ్ధాః = అగ్ని సంస్కారము చేయబడనివారో (అంటే చిన్నతనంలో పోయినవారు లేదా అటవీ/ప్రమాదాలలో నశించినవారు), మధ్యే దివః = అంతరిక్షంలో లేదా స్వర్గలోక మధ్యభాగంలో, స్వధయా = స్వధాకారంతో, మాదయంతే = తృప్తి చెందుచున్నారో, తేభిః = ఆ పితృదేవతలతో కూడినవాడవై, స్వరాట్ = స్వయంప్రకాశుడవు కమ్ము, అసునీతిమ్ = ప్రాణములను నడిపించే ఈ దివ్యమైన మార్గమును, ఏతామ్ = దీనిని, యథావశమ్ = నీ ఇష్టప్రకారము లేదా నియమానుసారము, తన్వమ్ = నీ శరీరాన్ని (జీవితాన్ని), కల్పయస్వ = దివ్యంగా తీర్చిదిద్దుకో.
తాత్పర్యము: అంత్యేష్టి సంస్కారాలు పొందినవారు మరియు పొందలేనివారు అయిన సమస్త పితృదేవతలు స్వర్గ మధ్యభాగంలో స్వధాకారంతో ఆనందిస్తున్నారు. ఆ పితృదేవతల కృపతో నీవు ఆత్మజ్ఞానంతో ప్రకాశిస్తూ, నీ జీవితాన్ని తగిన విధంగా సద్గతి పొందేలా మలచుకో.
విశేషాలు: మరణ విధానంతో సంబంధం లేకుండా ఆత్మలన్నీ పితృ లోకంలో తృప్తి పొందుతాయని, వారి అనుగ్రహంతో సాధకుడు తన జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకోవాలని ఈ అంతిమ మంత్రం బోధిస్తుంది.
సార్ నమస్తే
ReplyDeleteకాపీ పేస్టులో ఏదో సమస్య ఉన్నట్లుగా ఉంది. అర్థం బాగానే కనిపిస్తుంది కానీ
మంత్ర భాగం సరిగ్గా కనిపించడం లేదు