Total Pageviews

Saturday, October 3, 2026

మంత్రపుష్పం(2) ప్రతిపదార్థము , తాత్పర్యము, వేదాంత విశేషాలు

 మంత్రపుష్పం ప్రతిపదార్థము , తాత్పర్యము, వేదాంత విశేషాలు  

1. శాంతి మంత్రం

భ॒ద్రం కర్ణే॑భిః శృణు॒యామ॑ దేవాః । భ॒ద్రం ప॑శ్యేమా॒క్షభి॒ర్యజ॑త్రాః ।

స్థి॒రైరంగైస్తుష్టు॒వాగ్ంస॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒ యదాయుః॑ ॥

స్వ॒స్తి న॒ ఇంద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః ।

స్వ॒స్తి న॒స్తార్క్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑ర్దధాతు ॥

ఓం శాంతిః॒ శాంతిః॒ శాంతిః॑ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

దేవాః = పూజనీయులైన దేవతలారా!; కర్ణేభిః = చెవులతో; భద్రం = శుభప్రదమైన విషయాలను; శృణుయామ = విందుము గాక; యజత్రాః = పూజింపదగిన దేవతలారా!; అక్షభిః = కన్నులతో; భద్రం = మంగళకరమైన దృశ్యాలను; పశ్యేమ = చూతుము గాక; స్థిరైః = దృఢమైన; అంగైః = అవయవములతోను; తనూభిః = శరీరములతోను; తుష్టువాంసః = మిమ్ములను స్తుతించుచున్నవారమై; దేవహితం = దేవతలచే నిర్ణయింపబడిన; యత్ ఆయుః = ఏ ఆయువు కలదో; (తత్ = దానిని); వ్యశేమ = అనుభవింతుము గాక. వృద్ధశ్రవాః = గొప్ప కీర్తి గలవాడైన; ఇంద్రః = దేవేంద్రుడు; నః = మాకు; స్వస్తి = క్షేమమును ప్రసాదించుగాక; విశ్వవేదాః = సమస్తమూ తెలిసిన సర్వజ్ఞుడైన; పూషా = పూషుడు (సూర్యుడు); నః = మాకు; స్వస్తి = శుభమును ఇచ్చుగాక; అరిష్టనేమిః = విఘ్నములను నశింపజేసే చక్రధారియైన; తార్క్ష్యః = గరుత్మంతుడు; నః = మాకు; స్వస్తి = మంగళమును కలిగించుగాక; బృహస్పతిః = దేవగురువైన బృహస్పతి; నః = మాకు; స్వస్తి = శ్రేయస్సును; దధాతు = సమకూర్చుగాక. ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః = ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవిక తాపాలు శాంతించుగాక.

  • తాత్పర్యం:

ఓ దేవతలారా! మా చెవులతో ఎల్లప్పుడూ శుభకరమైన మాటలే వినేలా, కన్నులతో నిరంతరం మంగళకరమైన దృశ్యాలే చూసేలా అనుగ్రహించండి. దృఢమైన శరీర అవయవాలతో మిమ్మల్ని స్తుతిస్తూ, దేవతలచే నిర్ణయించబడిన సంపూర్ణ ఆయుష్షును అనుభవించుదుము గాక. మహోన్నత కీర్తి గల ఇంద్రుడు, సమస్తమూ తెలిసిన పూషుడు, ఆపదలను చేరనీయని గరుత్మంతుడు, దేవగురువైన బృహస్పతి మాకు సదా క్షేమాన్ని, మంగళాన్ని ప్రసాదించుగాక.

  • విశేషాలు:

ఇది ఋగ్వేద మరియు అథర్వవేదాలలో కనిపించే ప్రసిద్ధ శాంతిపాఠం. సాధకుడికి జ్ఞానార్జనకు ఆరోగ్యకరమైన జ్ఞానేంద్రియాలు (చెవులు, కళ్ళు), దృఢమైన దేహం అత్యవసరం అని ఈ మంత్రం బోధిస్తుంది.

2. అపాం పుష్పం మరియు ఆయతన విచారము (ముఖ్య మంత్రపుష్పం)

వేదంలో "ఆపః" (నీరు) కేవలం భౌతికమైన నీటిని మాత్రమే కాక, సృష్టికి మూలకారణమైన "పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని" లేదా సూక్ష్మ ప్రాణశక్తిని సూచిస్తుంది. "ఆయతనమ్" అంటే ఆధారం లేదా నివాసస్థానం.

 

(ఎ) జలము - చంద్రుని పుష్పత్వము

యో॑ఽపాం పుష్పం॒ వేద॑ । పుష్ప॑వాన్ ప్ర॒జావాన్ పశు॒మాన్ భ॑వతి ।

చం॒ద్రమా॒ వా అ॒పాం పుష్పమ్ । పుష్ప॑వాన్ ప్ర॒జావాన్ పశు॒మాన్ భ॑వతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

యః = ఎవడైతే; అపాం = జలముల యొక్క; పుష్పం = పుష్పాన్ని (సారాన్ని); వేద = తెలుసుకొనునో; (సః = అతడు); పుష్పవాన్ = పుష్పవంతుడు (సౌందర్య-సంతృప్తివంతుడు); ప్రజావాన్ = మంచి సంతానము కలవాడు; పశుమాన్ = గోధనాది పశుసంపద కలవాడు; భవతి = అగుచున్నాడు; చంద్రమాః వై = నిస్సందేహంగా చంద్రుడే; అపాం = జలములకు; పుష్పం = పుష్పము; యః = ఎవడు; ఏవం = ఈ విధముగా; వేద = తెలుసుకొనునో; (సః = అతడు); పుష్పవాన్ ప్రజావాన్ పశుమాన్ భవతి = పుష్పవంతుడు, ప్రజావంతుడు, పశుసంపన్నుడు అగును; యః = ఎవడు; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = ఆధారస్థానాన్ని; వేద = గ్రహించునో; (సః = అతడు); ఆయతనవాన్ భవతి = ఆశ్రయము కలవాడు (స్థిరమైన ప్రతిష్ఠ కలవాడు) అగును.

  • తాత్పర్యం:

జలములకు పుష్పం వంటి సారాంశాన్ని తెలుసుకున్నవాడు పుష్పము వంటి కాంతిని, సౌందర్యాన్ని, సత్సంతానాన్ని, పాడిపంటల సంపదను పొందుతాడు. నిజానికి చంద్రుడే జలాల పుష్పము (సారము). ఈ రహస్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు సకల సమృద్ధులను పొందుతాడు. అలాగే జలానికి ఆధారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు ఈ లోకంలో సుస్థిరమైన స్థానాన్ని పొందుతాడు.

(బి) అగ్ని - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము


అ॒గ్నిర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యోఽగ్నేరా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వా అ॒గ్నేరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

అగ్నిః వై = నిశ్చయముగా అగ్నియే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = నివాసస్థానము/ఆధారము; (ఇతి యః వేద = అని ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడు); ఆయతనవాన్ భవతి = ఆధారము కలవాడగును; యః = ఎవడైతే; అగ్నేః = అగ్నికి; ఆయతనం = స్థానాన్ని; వేద = తెలుసుకొనునో; (సః = అతడు); ఆయతనవాన్ భవతి = స్థిరత్వం కలవాడగును; ఆపః వై = జలములే; అగ్నేః = అగ్నికి; ఆయతనం = ఆధారము; యః = ఎవడు; ఏవం = ఈ రహస్యమును; వేద = తెలుసుకొనునో; (సః = అతడు); ఆయతనవాన్ భవతి = స్థిరుడగును; యః = ఎవడు; అపాం = జలముల యొక్క; ఆయతనం = ఆధారమును; వేద = గ్రహించునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు సర్వదా ప్రతిష్ఠితుడగును.

  • తాత్పర్యం:

అగ్నియే నీటికి ఆధారం; నీరే అగ్నికి ఆధారం. ఈ పరస్పర ఆధార తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్న సాధకుడు లోకంలో సుస్థిరమైన స్థానాన్ని సంపాదిస్తాడు. (మేఘాలలో మెరుపుల రూపంలో అగ్ని నీటిలో ఉంటుంది; అగ్ని చల్లారినపుడు లేదా జీర్ణక్రియలో జలతత్త్వమే ఆధారం).

(సి) వాయువు - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము



వా॒యుర్వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యో వా॒యోరా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వై వా॒యోరా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

వాయుః వై = వాయువే; అపాం = ఉదకములకు; ఆయతనం = మూలాధారము; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆశ్రయవంతుడగును; యః = ఎవడు; వాయోః = గాలి యొక్క; ఆయతనం = మూలాన్ని; వేద = తెలుసుకొనునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు స్థానవంతుడగును; ఆపః వై = నీరే; వాయోః = వాయువునకు; ఆయతనం = నివాసము; యః ఏవం వేద = ఎవడు ఈ తత్త్వాన్ని గ్రహించునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ప్రతిష్ఠితుడగును; యః అపాం ఆయతనం వేద = ఎవడు జలాల ఉనికిని తెలుసుకొనునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆధారవంతుడగును.

  • తాత్పర్యం:

వాయువు నీటికి ఆధారము (మేఘాలను మోసేది వాయువే); నీరే వాయువుకు ఆధారము (తేమలేని గాలి ప్రాణాధారం కాలేదు). ఈ సమన్వయాన్ని ఎరిగినవాడు సర్వత్రా ప్రతిష్ఠను పొందుతాడు.

(డి) సూర్యుడు - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము



అ॒సౌ వై తప॑న్న॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యో॑ఽముష్య॒ తప॑త ఆ॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వా అ॒ముష్య॒ తప॑త ఆ॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

తపన్ = ప్రకాశిస్తూ వేడినిచ్చే; అసౌ వై = ఆ సూర్యుడే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = ఆధారము; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆధారవంతుడగును; యః = ఎవడు; తపతః = తపించుచున్న; అముష్య = ఆ సూర్యునికి; ఆయతనం = మూలస్థానాన్ని; వేద = తెలుసుకొనునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ప్రతిష్ఠను పొందును; ఆపః వై = జలములే; తపతః అముష్య = తపింపజేసే ఆ సూర్యునికి; ఆయతనం = ఆధారం; యః ఏవం వేద = ఈ సత్యాన్ని తెలిసినవాడు; ఆయతనవాన్ భవతి = స్థిరుడగును.

  • తాత్పర్యం:

ప్రకాశించే ఆ సూర్యుడే జలాలకు ఆధారం (సూర్యకిరణాల వలనే నీరు ఆవిరై వర్షిస్తుంది). అలాగే ఆ సూర్యునికి కూడా జలాలే ఆధారం. ఈ రహస్యాన్ని గ్రహించినవాడు ఎన్నడూ నిరాశ్రయుడు కాడు.

(ఇ) చంద్రుడు - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము



చం॒ద్రమా॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యశ్చం॒ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వై చం॒ద్రమ॑స ఆ॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

చంద్రమాః వై = చంద్రుడే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = స్థానము; యః = ఎవడు; చంద్రమసః = చంద్రుని యొక్క; ఆయతనం = ఆధారమును; వేద = గ్రహించునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆశ్రయవంతుడగును; ఆపః వై = జలములే; చంద్రమసః = చంద్రునికి; ఆయతనం = ఉనికి; యః ఏవం వేద = ఎవడు దీనిని గ్రహించునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు స్థిరత్వాన్ని పొందును.

  • తాత్పర్యం:

చంద్రుడు జలములకు మూలస్థానం (సముద్రపు పోటుపాట్లు చంద్రుని ఆధీనంలో ఉంటాయి); అలాగే చంద్రుడికి జలాలే స్థానము (ఓషధులను రసభరితం చేసేది చంద్రుడే). ఈ అన్యోన్యత్వాన్ని గ్రహించినవాడు స్థిరమైన ప్రతిష్ఠను పొందుతాడు.

(ఎఫ్) నక్షత్రములు - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము

నక్ష॑త్రాణి॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యో నక్ష॑త్రాణామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వై నక్ష॑త్రాణామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

నక్షత్రాణి వై = అంతరిక్షంలోని నక్షత్రములే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = ఆధారము; యః = ఎవడైతే; నక్షత్రాణాం = నక్షత్రముల యొక్క; ఆయతనం = ఉనికిని; వేద = ఎరుగునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆధారవంతుడగును; ఆపః వై = జలములే; నక్షత్రాణాం = నక్షత్రములకు; ఆయతనం = స్థానము; యః ఏవం వేద = దీనిని తెలిసినవాడు; ఆయతనవాన్ భవతి = ప్రతిష్ఠను పొందును.

  • తాత్పర్యం:

నక్షత్ర మండలాలే జలాలకు స్థానం; జలాలే నక్షత్రాలకు ఆధారం. ఈ సమగ్ర విశ్వబంధాన్ని ఎరిగిన సాధకుడు ఎల్లప్పుడూ ఆశ్రయసంపన్నుడవుతాడు.

(జి) పర్జన్యుడు (మేఘం) - జలముల పరస్పర ఆధారత్వము



ప॒ర్జన్యో॒ వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యః ప॒ర్జన్య॑స్యా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వై ప॒ర్జన్య॑స్యా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో॑ఽపామా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

పర్జన్యః వై = వర్షించే మేఘమే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = ఆలవాలము; యః = ఎవడు; పర్జన్యస్య = ఆ పర్జన్యుని యొక్క; ఆయతనం = ఆధారమును; వేద = తెలుసుకొనునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆధారవంతుడగును; ఆపః వై = నీరే; పర్జన్యస్య = మేఘానికి; ఆయతనం = ఆధారము; యః ఏవం వేద = ఈ తత్త్వం తెలిసినవాడు; ఆయతనవాన్ భవతి = సుస్థిరుడగును.

  • తాత్పర్యం:

వర్షించే మేఘమే నీటికి మూలం; ఆ నీరే మేఘం ఏర్పడటానికి మూలం. ఈ ప్రక్రియను అవగతం చేసుకున్నవాడు స్థిరమైన శ్రేయస్సును పొందుతాడు.

(హెచ్) సంవత్సరం (కాలము) మరియు నావ తత్త్వము

సం॒​వత్స॒రో వా అ॒పామా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

యః సం॑​​వత్స॒రస్యా॒యత॑నం॒ వేద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

ఆపో॒ వై సం॑​వత్స॒రస్యా॒యత॑నమ్ । ఆ॒యత॑నవాన్ భవతి ।

య ఏ॒వం వేద॑ । యో᳚ఽప్సు నావం॒ ప్రతి॑ష్ఠితాం॒ వేద॑ । ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

సంవత్సరః వై = కాలస్వరూపమైన సంవత్సరమే; అపాం = జలములకు; ఆయతనం = స్థానము; యః = ఎవడు; సంవత్సరస్య = సంవత్సరము యొక్క; ఆయతనం = మూలాన్ని; వేద = తెలుసుకొనునో; ఆయతనవాన్ భవతి = అతడు ఆశ్రయవంతుడగును; ఆపః వై = జలములే; సంవత్సరస్య = సంవత్సరానికి; ఆయతనం = ఆధారము; యః ఏవం వేద = దీనిని గ్రహించినవాడు; ఆయతనవాన్ భవతి = స్థానవంతుడగును; యః = ఎవడైతే; అప్సు = జలముల యందు; ప్రతిష్ఠితాం = నిలకడగా ఉన్న; నావం = నావను (ఓడను); వేద = తెలుసుకొనునో; (సః = అతడు); ప్రతి ఏవ తిష్ఠతి = ఈ లోకంలో మరియు పరమాత్మ యందు సుస్థిరముగా ప్రతిష్ఠితుడై నిలుచును.

  • తాత్పర్యం:

ఋతువుల చక్రమైన సంవత్సరమే జలాల నిలయం; జలాలే కాలచక్ర గమనానికి జీవనాధారం. అంతేకాక, చలించే నీటిపై స్థిరంగా తేలే 'నావ'ను ఎవరు తెలుసుకుంటారో, వారు సంసార సముద్రంలో మునిగిపోకుండా సుస్థిరంగా నిలబడతారు.

  • విశేషం: ఇక్కడ "నావ" అంటే సంసార సముద్రాన్ని దాటించే "ఓంకార తారక మంత్రం" లేదా "పరబ్రహ్మ జ్ఞానం".

3. కుబేర ప్రార్థన (రాజాధిరాజ మంత్రం)



ఓం రా॒జా॒ధి॒రా॒జాయ॑ ప్రసహ్యసా॒హినే᳚ । నమో॑ వ॒యం వై᳚శ్రవ॒ణాయ॑ కుర్మహే ।

స మే॒ కామా॒న్ కామ॒కామా॑య॒ మహ్యమ్᳚ । కా॒మే॒శ్వ॒రో వై᳚శ్రవ॒ణో ద॑దాతు ।

కు॒బే॒రాయ॑ వైశ్రవ॒ణాయ॑ । మ॒హా॒రాజాయ॒ నమః॑ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

రాజాధిరాజాయ = రాజులందరికీ అధిపతియైన; ప్రసహ్యసాహినే = శత్రువులను లేదా దుష్టశక్తులను సమర్థవంతంగా అణచివేసేవాని కొరకు; వైశ్రవణాయ = విశ్రవసుని కుమారుడైన కుబేరుని కొరకు; వయం = మేము; నమః కుర్మహే = నమస్కారములు చేయుచున్నాము; కామేశ్వరః = సమస్త కోరికలను తీర్చు ప్రభువైన; సః వైశ్రవణః = ఆ వైశ్రవణుడు; కామకామాయ = భోగభాగ్యములను కోరుచున్న; మహ్యం మే = నా కొరకు; కామాన్ = ఇష్టార్థములను; దదాతు = అనుగ్రహించుగాక; కుబేరాయ = సమస్త నిధులకు అధిపతియైన కుబేరునికి; వైశ్రవణాయ = విశ్రవస పుత్రునికి; మహారాజాయ = చక్రవర్తికి; నమః = ఇవే నమస్కారములు.

  • తాత్పర్యం:

రాజాధిరాజు, అజేయుడు, విశ్రవసుని తనయుడైన కుబేరునికి నమస్కరిస్తున్నాము. కోరికలన్నింటికీ ఈశ్వరుడైన ఆ వైశ్రవణుడు, సత్సంకల్పాలు గల నా కోరికలన్నింటినీ నెరవేర్చుగాక. మహారాజైన కుబేరునికి ఇవే మా ప్రణామాలు.

  • విశేషం:

భారతీయ సంప్రదాయంలో పూజాంతంలో ఈ మంత్రాన్ని చదువుతూ దేవునికి పుష్పాంజలి ఘటిస్తారు. ఐహిక సంపదలు, ధర్మబద్ధమైన కోరికలు సిద్ధించాలని కుబేరుని ద్వారా పరమేశ్వరుని ప్రార్థించడం దీని ఆంతర్యం.

4. పరబ్రహ్మ తత్త్వ వివేచన



ఓం తద్బ్ర॒హ్మ । ఓం తద్వా॒యుః । ఓం తదా॒త్మా ।

ఓం తథ్స॒త్యమ్ । ఓం తథ్సర్వమ్᳚ । ఓం తత్పురోర్నమః ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

ఓం తత్ బ్రహ్మ = ఆ పరమాత్మయే బ్రహ్మము; ఓం తత్ వాయుః = ఆ పరమాత్మయే సమస్తాన్ని కదిలించే వాయువు; ఓం తత్ ఆత్మా = ఆ పరమాత్మయే సర్వజీవులలోని ఆత్మ; ఓం తత్ సత్యమ్ = ఆ పరమాత్మయే శాశ్వతమైన సత్యము; ఓం తత్ సర్వమ్ = ఆ పరమాత్మయే దృశ్యమాన ప్రపంచమంతా; ఓం తత్ పురః నమః = సృష్టికి పూర్వమే ఉన్నట్టి, పురములలో (దేహాలలో) అంతర్యామిగా ఉన్న ఆ పరతత్త్వానికి నమస్కారము.

  • తాత్పర్యం:

ఈ విశ్వంలో కనిపించే సత్యము, ప్రాణవాయువు, జీవాత్మ, విశ్వమంతా వ్యాపించిన సమస్తమూ ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమే. ఆదియందున్న ఆ పరమాత్మకు నమస్కారము.

5. అంతర్యామి మరియు విశ్వరూప స్తుతి



అంతశ్చర॑తి భూతే॒షు గుహాయాం వి॒శ్వమూ॑ర్తిషు ।

త్వం య॒జ్ఞస్త్వం వషట్కా॒రస్త్వమింద్ర॒స్త్వగ్ం రు॒ద్రస్త్వం విష్ణు॒స్త్వం బ్రహ్మ॒ త్వం ప్ర॒జాప॑తిః ।

త్వం త॑దాప॒ ఆపో॒ జ్యోతీ॒ రసో॒ఽమృతం॒ బ్రహ్మ॒ భూర్భువ॒స్సువ॒రోమ్ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

విశ్వమూర్తిషు = సమస్త విశ్వరూపాలైన; భూతేషు = ప్రాణుల యొక్క; గుహాయాం = హృదయ గుహలో; అంతః = లోపల అంతర్యామియై; చరతి = ప్రకాశించుచున్నాడు; త్వం యజ్ఞః = నీవే యజ్ఞానివి; త్వం వషట్కారః = హోమ సమయాన పలికే వషట్కార మంత్రానివి నీవే; త్వం ఇంద్రః = నీవే దేవేంద్రుడవు; త్వం రుద్రః = నీవే లయకారకుడైన రుద్రుడవు; త్వం విష్ణుః = నీవే స్థితికారుడైన విష్ణువువు; త్వం బ్రహ్మ = నీవే సృష్టికర్తవైన బ్రహ్మదేవుడవు; త్వం ప్రజాపతిః = నీవే ప్రజాపతులవు; త్వం తత్ ఆపః = ఆ కారణజలము నీవే; ఆపః జ్యోతిః రసః అమృతం బ్రహ్మ = నీవే నీరు, జ్యోతి (తేజస్సు), అమృతమయ రసము, పరబ్రహ్మము; భూః భువః సువః ఓమ్ = భూలోక, భువర్లోక, సువర్లోక త్రిలోకములుగా మరియు ప్రణవ నాదంగా (ఓంకారంగా) ఉన్నది నీవే.

  • తాత్పర్యం:

ఆ పరమాత్మ సమస్త జీవుల హృదయ గుహల్లో అంతర్యామిగా సంచరిస్తున్నాడు. యజ్ఞము, హోమ మంత్రాలు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ, పంచభూతాలు, రసము, అమృతము, భూ-భువ-సువః లోకాలు, ప్రణవ నాదమైన 'ఓంకారము' అన్నీ ఆ ఒక్క పరబ్రహ్మమే.

6. ఈశాన మరియు సదాశివ ప్రార్థన



ఈశానస్సర్వ॑విద్యా॒నా॒మీశ్వరస్సర్వ॑భూతా॒నాం

బ్రహ్మాధి॑పతి॒ర్బ్రహ్మ॒ణోఽధి॑పతి॒ర్బ్రహ్మా॑ శి॒వో మే॑ అస్తు సదాశి॒వోమ్ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

సర్వవిద్యానాం = సమస్త జ్ఞానములకు, విద్యలకు; ఈశానః = ప్రభువు; సర్వభూతానాం = సకల ప్రాణులకు; ఈశ్వరః = నియంత; బ్రహ్మాధిపతిః = వేదములకు రక్షకుడు/అధిపతి; బ్రహ్మణః అధిపతిః = పరబ్రహ్మ తత్త్వమునకు పరమోత్కృష్టుడు; బ్రహ్మ = స్వయంగా పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు అయిన; శివః = శివుడు, మంగళప్రదుడు; సదాశివః = నిత్య కళ్యాణరూపుడైన సదాశివుడు; మే = నాకు; (శుభప్రదుడు) అస్తు = అగుగాక. ఓమ్.

  • తాత్పర్యం:

సకల విద్యలకు అధీశ్వరుడు, సమస్త భూతకోటికి ప్రభువు, వేదములకు ఆత్మయైన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు, పరమ మంగళప్రదుడైన సదాశివుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ సద్గతులను, శుభములను అనుగ్రహించుగాక.

7. విష్ణు పరమపద దర్శనం



తద్విష్ణోః᳚ పర॒మం ప॒దగ్ం సదా॑ పశ్యంతి సూ॒రయః॑ । ది॒వీవ॒ చక్షు॒రాత॑తమ్ ।

తద్విప్రా॑సో విప॒న్యవో॑ జాగృ॒వాగ్ంస॒స్సమిం॑ధతే । విష్ణో॒ర్యత్ప॑ర॒మం ప॒దమ్ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

సూరయః = జ్ఞానులైన పండితులు; విష్ణోః = శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క; తత్ పరమం పదం = ఆ అత్యున్నతమైన పరమపదాన్ని (మోక్ష ధామాన్ని); దివి = ఆకాశమునందు; ఆతతం = విశాలముగా వ్యాపించిన; చక్షుః ఇవ = సూర్యనేత్రము వలె; సదా = ఎల్లప్పుడూ; పశ్యంతి = దర్శించుచున్నారు; విపన్యవః = స్తోత్రములతో పరమాత్మను స్తుతించేవారు; జాగృవాంసః = జ్ఞానంతో నిత్యం మేల్కొని ఉండేవారైన; విప్రాసః = బ్రహ్మజ్ఞానులు; విష్ణోః = విష్ణువు యొక్క; యత్ = ఏది కలదో ఆ; పరమం పదం = దివ్యమైన పరమపదాన్ని; సమింధతే = తమ హృదయంలో తేజోవంతముగా ప్రకాశింపజేసుకొనుచున్నారు.

  • తాత్పర్యం:

నిర్మలమైన ఆకాశంలో ప్రకాశించే సూర్యుని వలె, జ్ఞానులు సర్వవ్యాపకమైన విష్ణువు యొక్క పరమపదాన్ని సదా దర్శిస్తూ ఉంటారు. సదా అప్రమత్తులై, నిరంతరం భగవద్గుణాలను గానం చేసే నిష్కామ కర్మయోగులు తమ హృదయాలలో ఆ విష్ణు పదాన్ని దర్శించి ధన్యులవుతారు.

8. పురుష సూక్త సారము - పరమపురుష నమస్కారం

ఋ॒తగ్ం స॒త్యం ప॑రం బ్ర॒హ్మ॒ పు॒రుషం॑ కృష్ణ॒పింగ॑లమ్ ।

ఊ॒ర్ధ్వరే॑తం విరూపా॒క్షం॒ వి॒శ్వరూ॑పాయ॒ వై నమో॒ నమః॑ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

ఋతం = మానసిక ధర్మస్వరూపుడు; సత్యం = వాస్తవ సత్యస్వరూపుడు; పరం బ్రహ్మ = పరమోత్కృష్ట పరబ్రహ్మము; కృష్ణపింగలం = నలుపు-ఎరుపు కలగలిసిన దేహకాంతి కలవాడు (హరిహర రూపం లేదా శివాశక్తి సమన్వయం); ఊర్ధ్వరేతం = సంపూర్ణ ఇంద్రియ నిగ్రహము గల ఊర్ధ్వరేతస్కుడు; విరూపాక్షం = విలక్షణమైన ముక్కన్నులు కలవాడు; విశ్వరూపాయ = సకల విశ్వమే రూపంగా ఉన్నట్టి పరమపురుషునికి; వై = నిశ్చయముగా; నమః నమః = పునఃపునః ప్రణామాలు.

  • తాత్పర్యం:

ఋతము, శాశ్వత సత్యము, పరబ్రహ్మము, హరిహరాత్మకమైన నీల-ఎరుపు దివ్యశోభ కలవాడు, ఊర్ధ్వరేతస్కుడు, త్రినేత్రుడు, విశ్వరూపుడైన ఆ పరమేశ్వరునికి మళ్ళీ మళ్ళీ నమస్కారాలు.

9. నారాయణ గాయత్రీ & సమాప్తి

ఓం నా॒రా॒య॒ణాయ॑ వి॒ద్మహే॑ వాసుదే॒వాయ॑ ధీమహి ।

తన్నో॑ విష్ణుః ప్రచో॒దయాత్ ॥

ఓం శాంతిః॒ శాంతిః॒ శాంతిః॑ ॥

  • ప్రతిపదార్థం:

నారాయణాయ = సర్వాంతర్యామియైన నారాయణుని కొరకు; విద్మహే = తెలుసుకొనుచున్నాము; వాసుదేవాయ = సర్వమునందు నివసిస్తూ సర్వాన్ని తనలో నిలుపుకునే వాసుదేవుని యందు; ధీమహి = బుద్ధిని నిలిపి ధ్యానించుచున్నాము; తత్ = అట్టి; విష్ణుః = సర్వవ్యాపకుడైన విష్ణుమూర్తి; నః = మా బుద్ధులను; ప్రచోదయాత్ = సన్మార్గము వైపు ప్రేరేపించుగాక. ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః = ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవిక శాంతి కలుగుగాక.

  • తాత్పర్యం:

సకల ప్రాణులకు ఆశ్రయుడైన నారాయణుని మేము తెలుసుకుంటున్నాము. సర్వవ్యాపియైన వాసుదేవుని ధ్యానిస్తున్నాము. ఆ సర్వవ్యాపక మహావిష్ణువు మన బుద్ధులను సత్యము, ధర్మము వైపు నడిపించుగాక. త్రివిధ తాపాలు ఉపశమించుగాక.

 

No comments:

Post a Comment

అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం

 అంబా స్తవము( తొమ్మిది మంది అంబల ఆలాపన) ప్రతిపదార్థం  అద్భుతమైన స్తోత్రం ఈరోజు(21- 10-2026) విన్నాను. దాని ప్రతి పదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు ...